Lần đầu gặp Taylor Buser, điều khiến tôi bất ngờ không chỉ là khả năng nói tiếng Việt của anh mà còn là chất giọng Nam Bộ rất tự nhiên. Không hiếm người nước ngoài học tiếng Việt đủ nhiều để có thể gọi món hay xoay xở trong các tình huống hằng ngày. Cũng rất ít người ngoại quốc có thể sử dụng tiếng Việt linh hoạt và đầy hài hước như thể họ đã lớn lên ở Sài Gòn thay vì ở nửa kia thế giới.
Theo một cách tình cờ, câu chuyện của anh cũng mượt mà như giọng tiếng Việt của anh. Anh đặt chân đến Việt Nam lần đầu vào năm 2012, điểm đến vốn là một điểm nghỉ chân trong hành trình du lịch bụi Ấn Độ. Thế nhưng, quãng thời gian ngắn ngủi ấy kéo dài thành năm năm rong ruổi khắp Việt Nam. Trong thời gian đó, Taylor học tiếng Việt bằng cách hòa nhập vào cuộc sống thường nhật, đi phượt nghìn cây số xuyên đất nước và dần xây dựng một mối gắn kết sâu sắc nhiều so với danh nghĩa du khách.
Sau đó, dường như mỗi liên kết của anh với Việt Nam nở hoa khi anh gặp bạn đời của mình, Thư Phạm Buser. Cô nàng khi ấy là một nhà sản xuất truyền hình và hiện là một trong những food stylist được đánh giá cao tại New York. Cùng nhau, họ sáng lập Ăn Cỗ, chuỗi những bữa tiệc mang tham vọng giới thiệu những mâm cỗ Việt, văn hóa cộng đồng, lễ nghi và lòng hiếu khách cốt lõi của văn hóa ẩm thực Việt.
Nếu Thư là người định hình tầm nhìn ẩm thực cho dự án, thì Taylor đảm nhận vai trò vận hành, dẫn dắt, kết nối và kể chuyện. Anh là người biến những ý tưởng thành trải nghiệm thực tế, đồng thời giúp thực khách hiểu hơn về nền văn hóa đã thay đổi cuộc đời mình. Trong thời đại mà mọi ánh nhìn thường hướng về những nhà sáng lập hay các gương mặt đại diện, Taylor lại chọn đứng phía sau, dành sự nghiệp của mình để nâng đỡ tầm nhìn sáng tạo của người khác và trở thành cầu nối giữa văn hóa Việt Nam với những cộng đồng mới ở bên kia bán cầu.
Esquire Việt Nam: Điều gì mang bạn đến với Việt Nam?
TAYLOR BUSER: Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi muốn dành một khoảng thời gian đi du lịch bụi Ấn Độ. Khi đó, điều tôi tìm kiếm đơn giản là một trải nghiệm hoàn toàn khác với môi trường mình lớn lên. Tôi làm việc, tiết kiệm chút tiền rồi quyết định dành sáu tháng lang thang khắp Ấn Độ. Mục tiêu duy nhất là khám phá. Tôi không nghĩ đến chuyện xây dựng sự nghiệp hay định cư ở đâu cả, chỉ muốn học hỏi nhiều hơn về thế giới.
Khi thời hạn visa sắp hết, tôi đăng một bài viết lên mạng hỏi xem có ai ở châu Á muốn gặp gỡ hoặc cùng đi chơi không. Một người bạn quen từ thời du học trả lời: “Tôi đang sống ở Việt Nam. Nơi này tuyệt vời lắm, cậu nên đến thử.” Vài ngày sau, tôi mua vé máy bay một chiều. Tôi vẫn nhớ cảm giác khi bước xuống sân bay lần đầu tiên. Mọi thứ đều mới mẻ và khác biệt. Ngay cả quãng đường từ sân bay về trung tâm thành phố cũng khiến tôi choáng ngợp theo một cách rất thú vị. Đồ ăn xuất hiện ở khắp nơi. Chỉ cần đi một cây số là có thể thấy hàng trăm chỗ để ăn. Người bạn đưa tôi đi ăn mì gà và tôi nhớ mình đã nghĩ: “Đây mà chỉ là một bữa sáng bình thường thôi sao?”
Cảm giác háo hức khám phá ấy theo tôi suốt những tuần đầu tiên khi rong ruổi qua miền Nam, miền Trung rồi ra miền Bắc Việt Nam. Mỗi nơi đều mang đến những trải nghiệm mới, và càng đi, tôi càng cảm thấy mình muốn ở lại lâu hơn dự định ban đầu.
Điều gì khiến anh quyết định định cư tại Việt Nam?
Ban đầu, tôi chỉ dự định ở lại một năm. Rồi một năm thành hai năm, và đến một lúc nào đó, tôi bắt đầu nghĩ về Việt Nam như một mái nhà. Càng ở đây lâu, tôi càng nhận ra mình vẫn còn rất nhiều điều để khám phá. Mỗi vùng miền đều mang một bản sắc riêng. Món ăn khác nhau, giọng nói khác nhau, thậm chí nhịp sống hằng ngày cũng thay đổi tùy nơi bạn đặt chân đến.
Một trong những trải nghiệm thực sự thay đổi mối quan hệ của tôi với Việt Nam là chuyến đi xe máy kéo dài sáu tháng cùng vài người bạn. Chúng tôi đi khoảng 5.000 km, chủ yếu qua vùng nông thôn. Khoảng thời gian dài sống ngoài các đô thị lớn giúp tôi hiểu sâu sắc hơn về sự đa dạng của đất nước này. Khi kết thúc chuyến đi, tôi không còn tự hỏi liệu mình có thích Việt Nam hay không nữa. Thay vào đó, tôi bắt đầu nghĩ liệu mình có thể xây dựng tương lai ở đây hay không. Cũng trong khoảng thời gian đó, tôi gặp Thư và câu trả lời đã hiện hữu.
Cả hai gặp nhau như thế nào?
Tôi thường nói rằng chúng tôi gặp nhau trong một quán bar. Điều đó hoàn toàn đúng, dù nghe có vẻ lãng mạn hơn thực tế rất nhiều. Khi ấy, Thư đang sản xuất một loạt phim tài liệu về những cây cầu ở nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long. Chương trình cần một người nước ngoài có thể nói tiếng Việt và một vài người bạn của cô ấy đã giới thiệu tôi.
Thư sắp xếp một buổi gặp mặt. Tôi vẫn nhớ khoảnh khắc bước vào quán và nhìn thấy cô ấy ở phía bên kia căn phòng. Ý nghĩ đầu tiên hiện lên trong đầu tôi là: “Mong rằng đó là cô ấy.”
Nhưng những gì diễn ra sau đó giống một buổi phỏng vấn hơn là một cuộc hẹn. Thư liên tục đặt câu hỏi về xuất thân, cuộc sống ở Việt Nam và đặc biệt là khả năng tiếng Việt của tôi. Cuối cùng, cô ấy nhìn tôi và nói: “Nếu anh thực sự nói được tiếng Việt thì thử nói xem nào.” Tôi bắt đầu trò chuyện bằng tiếng Việt, còn phản ứng của Thư lúc đó gần như là không tin nổi. Cô ấy thực sự không nghĩ rằng tôi có thể dẫn dắt một cuộc hội thoại bằng tiếng Việt như thế.
Vậy cuối cùng anh có nhận được dự án đó không?
Không. Và đó vẫn là một trong những phần tôi thích nhất khi kể lại câu chuyện này. Thư khi ấy cho rằng tôi sẽ không chịu nổi cuộc sống ở vùng quê. Buồn cười thay là tôi vừa hoàn thành chuyến đi phượt. Nhìn lại mới thấy sự trớ trêu nằm ở chỗ: lúc đó Thư là một cô gái thành thị chính hiệu, còn tôi mới là người ngủ trên chiếu tre và lang thang khắp những vùng quê hẻo lánh
May mắn thay, việc không được nhận vai dẫn chương trình lại mở ra một hướng đi còn thú vị hơn rất nhiều. Khoảng một tuần sau buổi gặp đầu tiên, tôi rủ Thư đi chơi rồi chúng tôi đính hôn chưa đầy một năm sau đó. Sau đó, cả hai cùng nhau du lịch khắp châu Á, tổ chức đám cưới ở Việt Nam rồi thêm một lễ cưới nữa tại Mỹ, trước khi chuyển đến Tây Ban Nha sinh sống. Một buổi phỏng vấn thất bại lại trở thành khởi đầu của mối quan hệ quan trọng nhất trong cuộc đời tôi.
Tiếng Việt của anh rất tốt, không chỉ lưu loát mà còn là giọng miền Nam. Anh đã học bằng cách nào?
Phần lớn đến từ việc chấp nhận rằng mình sẽ phải trải qua hàng loạt những tình huống xấu hổ. Ngay từ đầu, tôi đã tự nhủ rằng trong năm đầu học tiếng Việt sẽ có rất nhiều người cười vì những lỗi sai và họ sẽ sửa lỗi cho tôi.
Tôi luôn mang theo một cuốn sổ tay và hỏi về mọi thứ. Mỗi khi gặp một từ mới, tôi ghi lại ngay. Khi đi ăn, tôi hỏi về nguyên liệu. Khi đi chợ hay mua sắm, tôi hỏi tên những đồ vật xung quanh mình. Điểm hay của cách học đó là mọi từ vựng đều có mục đích sử dụng tức thì. Tôi không học thuộc lòng những gì có trong sách giáo khoa mà học những từ mình thực sự cần dùng trong cuộc sống hằng ngày. Qua thời gian, hàng nghìn cuộc trò chuyện nhỏ như thế dần tích lũy lại. Và đến một lúc nào đó, tiếng Việt của tôi đã lưu loát.
Việc nói được tiếng Việt đã giúp anh hiểu Việt Nam theo cách nào?
Tôi nghĩ nó thay đổi hoàn toàn cách tôi nhìn nhận đất nước này. Có người từng nói với tôi rằng hãy thử tưởng tượng một người muốn tìm hiểu văn hóa Mỹ nhưng lại không nói tiếng Anh, không đọc sách tiếng Anh, không xem truyền hình Mỹ và cũng không trò chuyện với người Mỹ bằng ngôn ngữ bản địa của họ. Dù có cố gắng đến đâu, sự hiểu biết của họ vẫn sẽ luôn bị giới hạn. Bởi ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là cách con người tư duy và nhìn nhận thế giới.
Điều đó cũng đúng với Việt Nam. Những câu đùa, điển tích điển cố trong ngôn từ hằng ngày. Các mối quan hệ được định hình qua ngôn ngữ. Triết lý sống, cách ứng xử và thậm chí cả ẩm thực cũng được truyền tải thông qua ngôn ngữ. Nếu không nói được tiếng Việt, bạn luôn đứng ở bên ngoài để quan sát. Nhưng khi học được ngôn ngữ này, tôi có cơ hội bước vào bên trong đất nước này, kết nối với bạn bè, trải nghiệm những câu chuyện đời thường, hiểu được những trò đùa, cảm xúc và những cách suy nghĩ mà trước đó tôi không thể tiếp cận. Đến bây giờ, học tiếng Việt vẫn là một trong những quyết định đúng đắn nhất tôi đưa ra.
Ăn Cỗ bắt đầu như thế nào?
Phiên bản đầu tiên của Ăn Cỗ chỉ là những bữa ăn cùng bạn bè. Khi sống ở New York, chúng tôi dần xây dựng được một cộng đồng người Việt và những người yêu mến văn hóa Việt Nam. Mỗi lần có khách đến nhà, Thư thường chuẩn bị những bữa ăn vô cùng cầu kỳ với năm món, sáu món và đôi khi còn nhiều hơn thế. Lúc đó, chúng tôi hoàn toàn không nghĩ đến chuyện biến nó thành một hình thức kinh doanh. Chúng tôi đơn giản chỉ là những người thích tiếp đãi bạn bè chu đáo.
Nhìn lại, tôi nhận ra chúng tôi đã vô thức thử nghiệm nhiều ý tưởng sẽ trở thành nền tảng của Ăn Cỗ sau này. Chúng tôi quan tâm đến sự hiếu khách, về cách kể chuyện, về âm nhạc, không gian và cảm xúc mà một bữa ăn có thể mang lại. Tổ chức càng nhiều bữa tiệc, chúng tôi càng nhận thấy mọi người không chỉ đến vì món ăn. Họ đến vì trải nghiệm. Rồi đến một thời điểm, Thư muốn tập trung nấu ăn cho con người thay vì chăm chú cho ống kính (ở New York, Thư Buser là một food stylist được Vogue và Paper Magazine yêu thích) . Chính mong muốn đó đã trở thành điểm khởi đầu cho tất cả những gì diễn ra sau này.
Vậy hiện vai trò của anh tại Ăn Cỗ là gì?
Thư sẽ chịu trách nhiệm về món ăn và tầm nhìn sáng tạo, còn nhiệm vụ của tôi là tạo điều kiện để cô ấy tập trung hoàn toàn vào những điều đó. Mỗi tiếng cô lo lắng về nhân sự, vận hành, thiết bị, nhà tài trợ hay hậu cần là mỗi tiếng cô ấy không thể dành cho những món ăn. Vì vậy, tôi cố gắng gánh càng nhiều phần việc phía sau càng tốt. Công việc của tôi bao gồm quản lý đội ngũ nhân sự, đào tạo, phối hợp địa điểm, tìm nguồn nguyên liệu, xử lý hậu cần và chăm sóc trải nghiệm khách mời. Tôi cũng là người dẫn dắt các bữa tiệc bằng cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh.
Công việc này nghiêng về mảng vận hành, nhưng một phần khác lại là vai trò kết nối văn hóa. Tôi muốn thực khách không chỉ biết họ đang ăn gì mà còn hiểu vì sao món ăn ấy tồn tại. Đằng sau mỗi món ăn luôn có những câu chuyện về vùng đất, con người và ký ức. Nhiều khi, chính những câu chuyện ấy quan trọng không kém bản thân món ăn. Và được góp phần kể lại những câu chuyện đó đã trở thành một trong những điều ý nghĩa nhất đối với tôi khi đồng hành cùng Ăn Cỗ.
Anh mong thực khách nghĩ gì sau khi trải nghiệm Ăn Cỗ?
Tôi hy vọng họ ra về với một góc nhìn rộng mở hơn về Việt Nam. Nhiều thực khách đến với Ăn Cỗ có vốn hiểu biết giới hạn về ẩm thực Việt. Họ biết phở, biết bánh mì, có thể biết thêm một vài món ăn xuất hiện ở nhà hàng châu Á gần họ. Nhưng điều họ thường chưa nhận ra là Việt Nam đa dạng đến mức nào và ẩm thực cũng thay đổi đáng kể từ vùng miền này sang vùng miền khác.
Tôi cũng mong họ được trải nghiệm sự hiếu khách rất Việt Nam. Một trong những điều khiến tôi yêu đất nước này ngay từ những ngày đầu là cảm giác luôn được chào đón và chăm sóc. Người ta luôn muốn chắc rằng bạn đã ăn no chưa và có đang thoải mái hay không. Sự hào sảng và chân thành ấy hiện diện trong đời sống hằng ngày.
Nếu thực khách rời khỏi Ăn Cỗ với cảm giác được trân trọng, được kết nối và tò mò muốn tìm hiểu thêm về Việt Nam, thì đó chính là điều chúng tôi mong muốn đạt được.
Điều gì đang chờ đợi anh và Thư Buser ở phía trước?
Chúng tôi quyết định dồn toàn bộ tâm sức cho Ăn Cỗ. Gần đây, tôi đã nộp đơn nghỉ việc tại công ty nơi tôi làm việc bởi chúng tôi cảm thấy đã đến lúc dành trọn thời gian để xây dựng “đứa con” này cùng nhau. Trong nhiều năm, cả hai vẫn phải cân bằng giữa những công việc riêng trong khi phát triển dự án này như một đam mê cùng lúc. Giờ đây, chúng tôi háo hức muốn xem Ăn Cỗ có thể đi xa đến đâu khi trở thành ưu tiên số một.
Điều thú vị là dù dự án đã phát triển rất nhiều, mối quan hệ cộng tác giữa chúng tôi gần như không thay đổi. Thư vẫn là người định hình tầm nhìn sáng tạo và dẫn dắt câu chuyện bằng ẩm thực. Còn tôi vẫn là người đứng phía sau để biến những ý tưởng đó thành hiện thực.
Đó là cách chúng tôi xây dựng cuộc sống chung của mình, và cũng là điều khiến tôi tự hào nhất. Suy cho cùng, Ăn Cỗ có thể bắt đầu từ ẩm thực, nhưng với chúng tôi, nó còn là câu chuyện về việc cùng nhau tạo dựng một điều gì đó có ý nghĩa.
