Trong nhiều năm, đầu tư mạo hiểm ở Việt Nam vẫn là một “cuộc chơi” tự phát – nhiều tiềm năng nhưng thiếu khung pháp lý, thiếu sự bảo đảm cho cả nhà đầu tư lẫn startup. Thế nhưng, giữa tháng 10/2025, Chính phủ đã tạo bước ngoặt lớn khi ban hành Nghị định 264/2025/NĐ-CP, thiết lập hành lang pháp lý đầu tiên cho hoạt động đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương.
Hành lang pháp lý đầu tiên cho đầu tư mạo hiểm
Trước đây, dù khái niệm “venture capital” đã xuất hiện thường xuyên trong hệ sinh thái khởi nghiệp, phần lớn các quỹ vẫn hoạt động rời rạc, mang tính thử nghiệm. Nguồn vốn nội hạn chế, quy mô nhỏ, thiếu tính chuyên nghiệp và gần như không có cơ chế bảo vệ pháp lý rõ ràng. Phần lớn dòng tiền vẫn đến từ các quỹ nước ngoài, trong khi các quỹ trong nước gặp rào cản trong huy động vốn và quản trị rủi ro.
Nghị định 264 ra đời để thay đổi điều đó. Theo ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ KH&CN), “đây là lần đầu tiên Việt Nam có hành lang pháp lý rõ ràng cho quỹ đầu tư mạo hiểm”, đánh dấu bước chuyển từ chính sách khuyến khích sang thể chế vận hành thực thụ.
Mô hình linh hoạt, mở cho khu vực tư nhân
Theo nghị định, Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia sẽ có vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, đạt tối thiểu 2.000 tỷ đồng sau 5 năm. Bộ KH&CN là đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước. Ở cấp địa phương, phần vốn nhà nước sẽ do UBND cấp tỉnh quyết định và cấp một lần ngay khi thành lập.
Điểm đột phá là cơ chế mở cho khu vực tư nhân: các nhà đầu tư, quỹ tư nhân hay nhà đầu tư thiên thần đều có thể cùng Nhà nước góp vốn, thay vì chỉ đồng tài trợ như trước. Các quỹ được phép tổ chức dưới dạng công ty TNHH hoặc công ty cổ phần, có thể thuê đơn vị quản lý quỹ tư nhân để điều hành, tương đồng với mô hình tại các quốc gia phát triển.
Ngoài ra, nghị định cho phép thành lập hoặc góp vốn vào các “Quỹ của quỹ” (Fund of Funds): mô hình phổ biến ở Mỹ, Singapore, Hàn Quốc giúp mở rộng phạm vi đầu tư và chia sẻ rủi ro hiệu quả hơn.
Chấp nhận rủi ro để thúc đẩy sáng tạo
Đầu tư mạo hiểm đồng nghĩa với rủi ro cao. Vì thế, nghị định cũng đưa ra cơ chế linh hoạt: tổng mức tổn thất không vượt quá 50% vốn điều lệ, và người quản lý được miễn trừ trách nhiệm nếu tổn thất do nguyên nhân khách quan, miễn là họ minh bạch và tuân thủ quy trình đầu tư.
Đây là cách tiếp cận “tự nhiên” của thị trường vốn mạo hiểm: không bảo toàn từng khoản đầu tư, mà đánh giá hiệu quả trên toàn bộ danh mục. Nghị định cũng cho phép trích tối đa 5% lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư cho hệ sinh thái khởi nghiệp, tạo ra vòng tuần hoàn giữa đầu tư, tăng trưởng và tái đầu tư.
Văn hóa khởi nghiệp: nền tảng của hệ sinh thái
Trong hội thảo ngày 1/11 tại TP.HCM, ông Phạm Hồng Quất, Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, nhấn mạnh: “Vốn là điều kiện cần, nhưng văn hóa khởi nghiệp mới là điều kiện đủ để hệ sinh thái phát triển bền vững.”
Các chuyên gia cho rằng, cùng với hành lang pháp lý, Việt Nam cần nuôi dưỡng văn hóa dám nghĩ, dám làm, dám thất bại, coi thất bại là bài học thay vì kết thúc. Tinh thần này là điều làm nên sức mạnh của Thung lũng Silicon, nơi người ta chia sẻ cả thành công lẫn sai lầm như một phần của hành trình sáng tạo.
Từ đó, các chương trình huấn luyện, ươm tạo và kết nối nhà đầu tư cần được tích hợp thêm yếu tố văn hóa sáng tạo, đạo đức kinh doanh và sở hữu trí tuệ. Khi startup hiểu cách quản trị tri thức, họ mới có thể làm việc với quỹ đầu tư bằng sự chuyên nghiệp và trung thực: nền tảng để tạo niềm tin lâu dài.
Bước ngoặt cho khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam
Với Nghị định 264, Việt Nam chính thức bước vào kỷ nguyên mới của đầu tư mạo hiểm có khuôn khổ pháp lý, nơi Nhà nước đóng vai trò “người dẫn đường”, còn khu vực tư nhân là động lực thúc đẩy thị trường.
Không chỉ là dòng vốn, mà còn là sự thay đổi tư duy: từ việc “đầu tư trực tiếp” sang “đầu tư dẫn dắt”. Khi hành lang pháp lý đã hình thành, dòng tiền thông minh sẽ tìm đến những ý tưởng táo bạo, và đó có thể là lúc startup Việt vươn ra khu vực và thế giới.
