Giữa nhịp sống hối hả của thành phố Hồ Chí Minh, một không gian nghệ thuật đặc biệt vừa chính thức ra mắt công chúng tại Lotus Gallery. Sự kiện trưng bày mang tên Từ đôi tay đến tạo tác (Crafting in progress) là kết quả của sự hợp tác chặt chẽ giữa Lotus Gallery, Annam Gallery, nhà sưu tập Đỗ Viết Tuấn, Bát Tràng Museum Atelier, Làng Củi Lũ và Lam Sắc.
Diễn ra từ ngày 18.04.2026 đến hết ngày 03.05.2026, sự kiện này mời gọi người xem bước vào một hành trình khám phá những giá trị cốt lõi của mỹ thuật thủ công, nơi mỗi vật phẩm đều mang trong mình hơi thở của thời gian và tâm huyết của người nghệ nhân.
Chế tác thủ công vốn là sự tổng hòa tinh tế giữa chất liệu tự nhiên, kỹ thuật điêu luyện và những dấu vết độc bản từ bàn tay con người. Đây là một dạng biểu đạt văn hóa hữu hình, chứa đựng những câu chuyện về nguồn gốc và bản sắc. Từ những khối gốm mộc mạc, những thớ vải dệt tỉ mỉ đến những món đồ mộc tinh xảo, mỗi kỹ pháp được lưu truyền qua nhiều thế hệ đều phản ánh gu thẩm mỹ riêng biệt, niềm tin cộng đồng và bản sắc của từng vùng miền.
Trong quá khứ, các sản phẩm thủ công thường bị xem nhẹ, bị gán mác là những vật dụng phục vụ đời sống thường nhật và thiếu đi chiều sâu ý niệm hay tính mỹ học nếu đặt cạnh hội họa hoặc điêu khắc. Tuy nhiên, buổi trưng bày lần này đã chứng minh điều ngược lại, khẳng định vị thế của thủ công như một loại hình nghệ thuật cao cấp và đầy trí tuệ.
Tại khu vực Đông Nam Á, truyền thống thủ công mỹ nghệ đóng vai trò là xung lực quan trọng thúc đẩy sự đa dạng của nền mỹ thuật hàn lâm. Minh chứng tiêu biểu nhất chính là sự chuyển hóa diệu kỳ của sơn mài. Nhựa sơn ta tự nhiên từ lâu đã được người Việt khai thác để tạo nên những bề mặt bền bỉ, chống thấm và mang vẻ đẹp óng ánh đặc trưng. Bước ngoặt quan trọng xảy ra vào thập niên 1920 với sự ra đời của kỹ thuật mài.
Qua quá trình phủ chồng nhiều lớp sơn, sau đó mài và đánh bóng bằng đá, những lớp màu ẩn sâu bên dưới bắt đầu lộ diện, tạo nên bề mặt nhẵn mịn có chiều sâu thị giác cực đại và hiệu ứng phản quang tựa như gương. Kỹ thuật này vẫn đang được các nghệ sĩ đương đại kế thừa, biến chuyển linh hoạt để áp dụng vào tranh mỹ thuật cũng như điêu khắc tạo hình.
Trong bối cảnh thế giới nghệ thuật toàn cầu đang chuyển mình, ngày càng nhiều nghệ sĩ tìm về những thực hành dân gian để định hình lại tiếng nói riêng. Đây là cách họ “phản kháng” lại các hệ chuẩn thẩm mỹ vốn lấy phương Tây làm trung tâm. Khi nghệ thuật đương đại có xu hướng nghiêng về ý niệm trừu tượng hoặc bị số hóa quá mức, chế tác thủ công mở ra một lối đi quay trở lại với những giá trị nguyên bản.
Đó là sự tiếp xúc trực tiếp với vật liệu, là sự thuần thục của đôi tay và là quá trình thấu hiểu sâu sắc cách thức con người tương tác với thế giới vật chất xung quanh. Những món đồ thủ công giờ đây hiện diện như một minh chứng cho sự kiên nhẫn và lòng say mê trong kỷ nguyên của việc nhanh chóng và hời hợt.
Người xem bước vào không gian trưng bày sẽ có cảm giác như đang ghé thăm những làng nghề thu nhỏ. Tại đây, gốm, sơn mài, pháp lam và nghề mộc cùng nhau dệt nên một bức tranh đa sắc. Trưng bày mở đầu bằng bộ sưu tập gốm Biên Hòa, một dòng gốm lừng lẫy phát triển mạnh mẽ trước năm 1975. Những tác phẩm này gây ấn tượng mạnh bởi ngôn ngữ tạo hình giàu tính điêu khắc thông qua các bức tượng, phù diêu và chi tiết trang trí kiến trúc phức tạp.
Điểm đặc trưng nhất của gốm Biên Hòa là hệ men đa sắc được xử lý theo kiểu loang chảy tự nhiên, tạo ra những hiệu ứng thị giác đầy cảm xúc. Tinh thần đó tiếp tục được nối dài qua các tác phẩm của nghệ sĩ trẻ tại Annam Gallery như Dương Đức Duy, Âu Thục My, Trần Hạnh và Lê Trung Hiếu. Họ mang đến những tìm tòi mới mẻ về hình khối và bề mặt, khiến gốm truyền thống trở nên sống động hơn bao giờ hết.
Hơn nữa, phải kể đến là sự góp mặt của gốm Bát Tràng với thế mạnh về kỹ thuật men tinh luyện như men lam và men rạn. Những hoa văn vẽ tay mang tính biểu trưng kết hợp cùng bề mặt giàu chiều sâu đã tạo nên danh tiếng cho vùng đất này.
Bát Tràng Museum Atelier, dưới sự vận hành của gia đình cố Nghệ nhân Nhân dân Vũ Thắng, đã chắt lọc những tinh hoa thẩm mỹ truyền thống để đưa vào các thiết kế mang hơi thở thời đại. Song hành với đó, những thực hành gốm đương đại của nghệ sĩ Devon Nguyễn cũng góp phần mở rộng biên giới của ngôn ngữ tạo hình gốm.
Một điểm nhấn không thế bỏ qua là kỹ thuật Pháp lam, một di sản từng gắn liền với đời sống cung đình Huế và có lúc tưởng chừng như đã thất truyền. Nhờ nỗ lực của các nghệ nhân và nhóm học giả độc lập, Pháp lam đã được hồi sinh mạnh mẽ. Từ một chất liệu vốn chỉ dành cho nghi lễ, Pháp lam nay được tái diễn giải để đi vào đời sống đương đại qua những món trang sức và vật dụng nội thất tinh tế. Sự kết hợp giữa màu sắc rực rỡ và độ bền của men kính trên cốt đồng tạo nên một vẻ đẹp sang trọng nhưng vẫn rất gần gũi.
Sơn mài cũng xuất hiện với một diện mạo mới thông qua cách tiếp cận của Lam Phong Studio. Thay vì chỉ giới hạn trong các đồ thờ tự hay tranh treo tường truyền thống, Lam Phong đã kết hợp sơn ta với tư duy thiết kế đồ họa và các vật liệu thủ công khác. Những tác phẩm này vừa giữ được tinh thần di sản, vừa mang hình thái đương đại đầy phá cách.
Nghệ thuật sơn mài còn được làm phong phú thêm bởi những bức tranh sơn khắc sắc nét của họa sĩ Lại Thanh Dũng và những tượng con giống bằng gỗ sơn mài của nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát. Hình ảnh các con vật gần gũi với văn hóa lúa nước được tái hiện sinh động, gợi nhắc về nguồn cội và ký ức làng quê Việt Nam.
Hành trình kết thúc tại khu vực của Làng Củi Lũ, nơi những phiến gỗ trôi dạt sau thiên tai được tái sinh. Thay vì can thiệp thô bạo vào vật liệu, các nghệ nhân tại đây chọn cách giữ lại những vết nứt, thớ gỗ tự nhiên và dấu vết của thời gian. Mỗi tác phẩm điêu khắc gỗ là một câu chuyện về sự sống, mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người.
Việc trưng bày hơn 80 tác phẩm cùng các hoạt động workshop đi kèm là nỗ lực của Lotus Gallery trong việc giúp công chúng hiểu rõ hơn về bản sắc địa phương. Những cuộc đối thoại giữa người xem và tác phẩm sẽ góp phần nâng tầm chế tác thủ công, biến nó trở thành một dòng chảy sáng tạo không bao giờ ngưng lại.
