Ở San Francisco, mỗi khi nghe thấy tiếng Việt trên đường phố, tôi luôn ngoái đầu nhìn lại. Tôi muốn biết ai đang nói chuyện. Đôi khi, tôi còn muốn tham gia vào cuộc trò chuyện ấy.
Lớn lên ở thành phố có cộng đồng người Việt đông đảo, San Jose, California, ẩm thực Việt hiện diện khắp nơi, từ những tiệm bánh mì đến các quán phở và khu chợ đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ.
Cách San Jose chỉ một giờ về phía bắc là San Francisco, trung tâm công nghệ, tài chính và ẩm thực. Tôi chuyển đến đây hơn mười năm trước vì bị thu hút bởi nguồn năng lượng sáng tạo, sự đa dạng văn hóa và nền ẩm thực đặc sắc của nơi này. Khoảng cách đủ gần để thường xuyên về thăm mẹ, nhưng những món Việt ở hai thành phố lại mang những sắc thái khác nhau. Tại San Francisco, tôi dần tìm được những địa chỉ quen thuộc để kết nối với bản sắc Việt trong mình.
Một số nơi gợi nhớ tuổi thơ, trong khi những nơi khác cho tôi thấy ẩm thực Việt có thể phát triển ra sao khi giao thoa với các nền văn hóa và con người làm nên San Francisco. Tôi thích việc cả hai đều tìm thấy chỗ đứng tại đây.
Kết hợp những địa chỉ ấy, bạn sẽ có một tour khám phá ẩm thực thú vị: ăn sáng muộn ở Castro, dùng bữa trưa gần đó, thưởng thức phở tại trung tâm thành phố rồi kết thúc bằng rượu vang trên đường Divisadero. Đúc kết từ nhiều lần trải nghiệm, đây là một ngày ăn uống kiểu Việt tại San Francisco.
Dinosaurs — Castro District
Điểm dừng đầu tiên là địa hạt Castro. Hãy đến với một chiếc bụng rỗng. Tại quán Dinosaurs nổi tiếng với bánh mì trên đường Market, tôi lại thường gọi gỏi cuốn tôm thịt. Còn người bạn đời gốc Philippines của tôi lại gọi bánh mì tocino, một trong những biến tấu sáng tạo của tiệm. Phần ăn của anh kết hợp hai nền văn hóa, còn phần của tôi đưa ký ức trở về San Jose.
Cuốn gỏi khiến tôi nhớ đến món mẹ thường mua về nhà. Phiên bản tại Dinosaurs có phần nhân đầy đặn, đủ cho một bữa ăn no nê. Giá cao hơn vài đô la so với ở loại tôi thường ăn ở San Jose, sự chênh lệch quen thuộc sau hơn mười năm sống tại San Francisco. Dù vậy, tôi vẫn thường xuyên quay lại.
Tôi cũng thích gọi Watermelon Litchi Smoothie, món sinh tố kết hợp dưa hấu và vải, đặc biệt thích hợp cho buổi sáng đầy nắng ở Castro. Địa chỉ đầu tiên của Dinosaurs nằm giữa khu phố LGBTQ lịch sử của San Francisco, nơi những vạch qua đường sắc cầu vồng, biểu tượng Tự hào và mặt tiền rực rỡ là trở thành cảnh quan quen thuộc.
Không thể thiếu cà phê sữa đá Việt Nam, được pha từ cà phê Café du Monde, sữa đặc Ông Thọ (Longevity Brand). Nhà sáng lập Chris Nguyen lớn lên cùng nhìn cha mình uống cà phê kiểu Việt mỗi ngày, và Dinosaurs vẫn sử dụng những nguyên liệu tương tự. Với tôi, đây nguồn năng lượng để tiếp tục khám phá thành phố.
Hóa ra, mối liên hệ giữa văn hóa Việt Nam và Philippines tại Dinosaurs còn sâu sắc hơn những gì thể hiện trên thực đơn.
Nguyen sinh ra tại San Francisco và lớn lên ở Tenderloin. Công việc đầu tiên của anh là tại cửa hàng thức ăn nhanh Subway, nơi anh làm việc cùng nhiều người Philippines. Từ nhỏ, anh cũng thường ăn món Philippines tại nhà bạn bè. Một số người bạn quen từ thời trung học cơ sở hiện tham gia vận hành Dinosaurs và góp phần phát triển các công thức lấy cảm hứng từ ẩm thực Philippines.
Một ví dụ là bánh mì kare-kare, biến tấu từ món hầm truyền thống Philippines với nước xốt đậu phộng, thường nấu cùng đuôi bò. Nguyen cho biết Dinosaurs sử dụng sườn bò thay thế, đưa món ăn quen thuộc ấy vào ổ bánh mì Việt Nam.
Hành trình mở tiệm của Nguyen không hề dễ dàng. Sau thời gian kinh doanh quần áo, anh trở lại với ước mơ ban đầu và ký hợp đồng thuê mặt bằng đầu tiên tại Castro vào cuối năm 2009. Nhưng khi ấy có một vấn đề.
“Tôi không có bất kỳ món nào trên thực đơn cả”, anh nhớ lại.
Anh cũng chưa có nhà cung cấp nguyên liệu. Lớn lên cùng những tiệm bánh mì Việt lâu năm như Saigon Sandwich và Sing Sing tại Tenderloin, Nguyen hiểu rằng chỉ sự yêu thích là chưa đủ để xây dựng cửa hàng riêng.
Tại một cửa hàng trong khu phố, anh tìm đến đầu bếp xin lời khuyên nhưng bị từ chối. Tuy nhiên, điều gì đó trong nét mặt khiến người đầu bếp đổi ý. Người này quay vào bếp rồi trở ra với mảnh nhãn bao bì thực phẩm bị xé, trên đó có thông tin liên hệ nhà cung cấp. Hành động tử tế nhỏ bé ấy đã mở ra hướng đi cho Nguyen.
“Điều đó nhắc tôi phải luôn khiêm tốn”, anh chia sẻ. Trải nghiệm ấy đến nay vẫn ảnh hưởng đến cách anh đối xử với nhân viên và trao cơ hội cho người khác.
Ngày nay, Dinosaurs đã có năm cơ sở trên khắp Vùng Vịnh San Francisco. Nguyen vẫn chú trọng từng chi tiết, chẳng hạn sử dụng bột điều màu và củ dền thay cho phẩm nhuộm đỏ tổng hợp trong món tocino.
Lời khuyên của anh dành cho du khách Việt khi trải nghiệm ở Dinosaurs rất đơn giản: “Hãy đến với một tâm thế cởi mở”.
Tanglad — Castro District
Đi xa hơn một chút trên đường Castro, Tanglad là địa chỉ quen thuộc khác của tôi. Đây là một nhà hàng gia đình, qua nhiều lần ghé thăm, tôi dần quen biết và trò chuyện với những người điều hành nơi này.
Thực đơn bao gồm đến những món Việt thân thuộc như phở, cơm, đến các món bún. Món tủ của tôi là cơm thập cẩm gồm sườn nướng, hai cánh gà chiên, chả giò và cơm trắng. Thực khách cũng có thể đổi sang mì xào. Một lon Diet Coke lạnh giúp bữa ăn thêm trọn vẹn.
Thực đơn có nhiều lựa chọn cho người lần đầu khám phá ẩm thực Việt, dù đã biết mình muốn gọi gì hay vẫn chưa biết bắt đầu từ đâu.
Với gia đình đứng sau Tanglad, cảm giác thân thuộc ấy bắt nguồn từ những bữa cơm nhà. Trong ký ức họ chia sẻ có tình yêu từ thuở nhỏ dành cho phở: nước dùng, rau mùi và tô phở nóng xì xụp bên gia đình. Ẩm thực vẫn là sợi dây kết nối họ với gia đình và nền văn hóa Việt được truyền lại. Điều hành nhà hàng cũng là cách gìn giữ mối liên hệ ấy.
Họ mong món ăn dễ tiếp cận nhưng vẫn tôn trọng hương vị đã gắn bó với tuổi thơ. Khi thực khách nói món ăn khiến họ nhớ đến bữa cơm gia đình, điều ấy mang ý nghĩa đặc biệt.
Khu Castro cũng góp phần tạo nên sự gần gũi. Những người tình cờ ghé quán dần trở thành khách quen; gương mặt và món ăn yêu thích được ghi nhớ, rồi sự thân thuộc ấy tiếp tục bên ngoài nhà hàng. Qua những lần ghé thăm, tôi ngày càng trân trọng những khoảnh khắc tại nhà hàng gia đình này.
Với du khách, Tanglad là cơ hội thưởng thức ẩm thực Việt giữa khu phố mang bản sắc riêng. Còn với tôi, đây là nơi mình đã trở thành khách quen. Sống trong một thành phố, đôi khi cảm giác thuộc về được hình thành từ những điều lặp lại: thêm một bữa ăn, thêm một cuộc trò chuyện, thêm một lý do để quay lại.
Turtle Tower — Financial District
Đến bữa tối, tôi tìm về Financial District, khu tài chính ở trung tâm San Francisco, nơi Steven Pham, nhà sáng lập Turtle Tower, đã dành nhiều thập kỷ giới thiệu ẩm thực miền Bắc Việt Nam đến người dân thành phố.
Khi phỏng vấn Steven Pham, tôi đặt câu hỏi bằng tiếng Anh. Ông trả lời bằng tiếng Việt, vì ông thấy thoải mái hơn. Cuộc trò chuyện tiếp tục như thế và điều này nhắc tôi rằng con người vẫn có thể chia sẻ rất nhiều, ngay cả khi họ không dùng cùng một thứ ngôn ngữ.
Steven mở Turtle Tower vào năm 2000 trên đường Larkin tại Tenderloin. Khi ấy, ông nhận thấy cơ hội giới thiệu các món Bắc và ẩm thực Hà Thành đến nhiều người hơn.
Với nhiều người Mỹ, phở đơn giản là phở. Nhưng bất kỳ ai hiểu về ẩm thực vùng miền Việt Nam đều biết món ăn nổi tiếng này có thể khơi lên những cuộc tranh luận không nhỏ. Phở Bắc và phở Nam đều có truyền thống, khẩu vị và những người yêu thích riêng.
Cách tiếp cận của Steven luôn dựa trên những gì ông am hiểu nhất.
Ông giải thích rằng mình sẽ không tự tin bằng khi chế biến đặc sản miền Nam so với những món miền Bắc đã gắn bó từ thuở nhỏ. Phở vẫn là trọng tâm của Turtle Tower, nhưng mối quan tâm của ông còn dành cho nhiều món ăn khác gắn liền với Hà Nội.
Bản thân nhà hàng cũng trải qua nhiều thay đổi. Sau hơn hai thập kỷ, cơ sở đầu tiên của Turtle Tower tại Tenderloin đóng cửa vào tháng 9/2023, tiếp đó là cơ sở South of Market vào tháng 11 cùng năm. Trong một thời gian, San Francisco tưởng chừng đã mất đi một trong những địa chỉ phở Bắc nổi tiếng nhất.
Nhưng đến tháng 3/2025, Steven Pham trở lại cùng các đối tác kinh doanh mới, tái khai trương Turtle Tower tại Financial District. Lần trở lại này mang đến không gian mới và nhóm thực khách khác trước.
Danh tiếng nhà hàng đã vượt xa khu phố từ lâu. Trong lúc trò chuyện, Steven lấy điện thoại cho tôi xem những bức ảnh cũ, trong đó có hình siêu sao R&B Usher đến dùng bữa nhiều năm trước. Theo anh, Usher từng nghe nói Turtle Tower phục vụ một trong những tô phở ngon nhất nên quyết định đến thử.
Đó là câu chuyện thú vị, nhưng điều đáng chú ý hơn là sự thay đổi trong nhóm thực khách. Steven nhớ rằng khi còn ở Tenderloin, nhà hàng phục vụ nhiều khách Việt hơn. Tại trung tâm thành phố, khách không phải người Việt chiếm tỷ lệ lớn hơn, nhiều người lần đầu tiếp xúc với ẩm thực miền Bắc thông qua nhà hàng.
Dù trải qua những thay đổi, Steven nói rằng nền tảng trong cách nấu ăn của mình vẫn không đổi. Tôi cảm thấy yên tâm trước sự tự tin của ông với những món ăn mình am hiểu, dù phục vụ người đã lớn lên cùng hương vị ấy hay người lần đầu thưởng thức. Không phải món ăn nào cũng cần được sáng tạo lại.
GiGi’s — Divisadero Street
Tôi muốn kết thúc ngày trên đường Divisadero, nơi nhịp sống San Francisco mang sắc thái hoàn toàn khác. Rời xa sự náo nhiệt của trung tâm, khu phố có bầu không khí yên tĩnh, gần gũi hơn, với những nhà hàng độc lập, quán bar địa phương và cửa hiệu khiến người ta muốn sống chậm lại. Đây là khung cảnh phù hợp cho GiGi’s, quán bar rượu vang lấy cảm hứng từ Việt Nam, mang đến trải nghiệm khác biệt so với những nhà hàng tôi đã ghé.
Bên trong, những chi tiết ánh kim nổi bật trên nền xanh đậm và đỏ rượu vang. Chất liệu nhung mềm mại mang đến cảm giác vừa sang trọng vừa gần gũi. Các tác phẩm nghệ thuật góp thêm cá tính cho không gian. Nơi đây có vẻ thanh lịch, trầm lắng nhưng cũng gợi lên điều gì đó quen thuộc.
Sau này, đầu bếp và co-founder Tu David Phu giúp tôi hình dung rõ hơn cảm giác ấy: phòng khách nhà mẹ anh trong những buổi tụ họp cuối tuần vào thập niên 1980 và 1990.
Ở đó có những cuộc tranh luận, tiếng cười và những ca khúc karaoke vang xa. Lứa trẻ trong nhà giới thiệu Whitney Houston, Mariah Carey và Michael Jackson đến . Tu muốn tái hiện tinh thần những buổi gặp gỡ ấy trong một quán bar rượu vang.
Đó là ký ức rất riêng của cộng đồng người Mỹ gốc Việt, không quá chú trọng tái hiện một hình ảnh cụ thể về Việt Nam mà hướng đến tôn vinh cuộc sống các gia đình Việt đã xây dựng nơi đất khách.
Tu lớn lên tại Oakland, là con trai của một gia đình người Việt tị nạn. Trong cuộc trò chuyện, anh thẳng thắn chia sẻ về những kỳ vọng đặt lên đầu bếp người Mỹ gốc Việt, và cách chúng đôi khi giới hạn những câu chuyện người ta kể về ẩm thực Việt.
Anh cũng suy ngẫm về khoảng cách giữa Việt Nam trong ký ức của một số gia đình và đất nước hiện tại. Với một bộ phận cộng đồng người Việt xa xứ, ký ức quê hương đôi khi vẫn gắn liền với hoàn cảnh họ rời đi, ngay cả khi đất nước không ngừng thay đổi.
“Tôi muốn có thể tiếp tục phát triển, nhưng vẫn giữ được cảm giác thân thuộc”, anh nói.
Tại GiGi’s, triết lý ấy thể hiện qua danh mục rượu vang và thực đơn khai thác hương vị Việt Nam mà không giới hạn trong khuôn mẫu nhà hàng truyền thống. Ở đây có không gian cho thử nghiệm, những cách tiếp cận vượt ngoài kỳ vọng và quan trọng không kém, niềm vui thưởng thức.
Trong lần ghé thăm, tôi để ý một nhân viên phục vụ rất chú tâm đến cách phát âm tên các món Việt. Cử chỉ nhỏ ấy khiến tôi nhớ mãi. Giữa nghệ thuật, rượu vang và những trải nghiệm nổi bật khác, sự chỉn chu còn thể hiện trong cách ẩm thực Việt được giới thiệu đến thực khách.
Và rồi đến món tráng miệng.
Tôi gọi chè chuối, món ăn đã gắn bó với những bữa ăn gia đình từ thời thơ ấu. Một thìa chè lập tức gợi lại vị ngọt quen thuộc. Sau đó là hương quế, điểm nhấn bất ngờ khiến tôi thích thú. Món ăn như dấu chấm than khép lại bữa tối, khi hương vị thân quen được làm mới mà không đánh mất điều khiến nó đặc biệt.
Tu muốn GiGi’s trở thành nơi dành cho những dịp ăn mừng. Anh chia sẻ mình đã mệt mỏi với những câu chuyện về cộng đồng người Mỹ gốc Việt liên tục xoay quanh đau khổ và khó khăn, khiến niềm vui, sự sáng tạo cùng những điều bình dị trong cuộc sống người Việt ít có cơ hội được nhắc đến.
“Điều đó không cho chúng tôi không gian để ăn mừng”, anh nói. “Vì vậy, tôi muốn GiGi’s xuất hiện như một dịp để tôn vinh niềm vui ấy”.
Sau một ngày đi qua những cách diễn giải khác nhau về ẩm thực Việt, suy nghĩ ấy dường như là điểm kết thích hợp.
Một số địa chỉ tôi thường trở lại tại San Francisco gợi nhớ những món Việt gắn bó với tuổi thơ. Những nơi khác lại giới thiệu những điều trước đây tôi chưa từng hình dung. Điều thú vị nằm ở cách những trải nghiệm ấy có thể cùng tồn tại tự nhiên.
Tôi bắt đầu ngày mới với những cuốn gỏi gợi nhớ đến mẹ mình, rồi kết thúc tại quán bar rượu vang lấy cảm hứng từ người mẹ của một người khác.
Và đâu đó giữa hai điểm dừng chân ấy, San Francisco bỗng trở nên thân thuộc hơn một chút, giống như nhà mình.
