Hạ tầng đang trở thành một trong những ưu tiên lớn trong quá trình phát triển của Việt Nam. Chỉ riêng năm 2025, khoảng 550 dự án quy mô lớn đã được công bố hoặc khởi công, với tổng giá trị hơn 280 tỷ USD. Từ sân bay, đường cao tốc, metro đến cảng biển và những đại đô thị mới, hàng loạt công trình đang được triển khai với tốc độ chưa từng thấy, phản ánh tham vọng định vị lại Việt Nam trên bản đồ khu vực và thế giới.
Hạ tầng thể thao cũng nằm trong làn sóng ấy. Tại Hưng Yên, sân vận động PVF với sức chứa 60.000 chỗ đã được khởi công vào cuối năm 2025, dự kiến sở hữu mái vòm đóng mở cùng hệ thống quản lý đám đông bằng AI. Ở ngoại ô Hà Nội, sân vận động Trống Đồng do Vingroup đề xuất có quy mô lên tới 135.000 chỗ, hướng tới trở thành sân vận động lớn nhất thế giới khi hoàn thành vào năm 2028. Những dự án này cho thấy thể thao và giải trí đang dần được nhìn nhận không chỉ như nhu cầu văn hóa, mà còn như một phần trong tham vọng phát triển của quốc gia.
Tại TP.HCM, Rạch Chiếc có lẽ là dự án đáng chú ý nhất trong số đó. Được phát triển bởi một công ty thành viên của Sun Group, khu liên hợp thể dục thể thao Rạch Chiếc rộng 186,78 ha, với tổng mức đầu tư khoảng 145.000 tỷ đồng, tương đương 5,52 tỷ USD. Trung tâm của quy hoạch là sân vận động 70.000 chỗ, sở hữu mái che đóng mở và hệ thống điều hòa theo từng khu vực. Đứng sau thiết kế là Populous, công ty kiến trúc toàn cầu từng tham gia London Olympic Stadium, Sphere tại Las Vegas và Kai Tak Sports Park ở Hong Kong.
Dẫn dắt dự án là Andrew Tulen, Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Populous. Sinh ra tại Melbourne và làm việc tại Singapore suốt 15 năm qua, anh đang tham gia vào một dự án đặt ra câu hỏi lớn hơn chính công trình: Việt Nam đã sẵn sàng xây dựng hạ tầng ở quy mô của một điểm đến thể thao và giải trí quốc tế hay chưa?
Không chỉ là một sân vận động
Theo Andrew Tulen, thời của những sân vận động đứng biệt lập giữa một khoảng đất rộng đã qua. Một công trình thể thao hiện đại không thể chỉ sáng đèn vào ngày thi đấu rồi im lìm trong phần còn lại của năm. Muốn tồn tại lâu dài, nó phải trở thành một phần của đời sống đô thị, với thương mại, giải trí, chăm sóc sức khỏe, ẩm thực và không gian công cộng cùng vận hành bên cạnh thể thao.
“Đã qua rồi thời chúng ta có thể xây một sân vận động khổng lồ giữa một cánh đồng và gọi đó là phát triển bền vững,” Andrew Tulen nói. “Các nhà phát triển giờ đây hiểu rằng loại hình công trình này phải đi cùng rất nhiều chức năng khác. Vì vậy, bài toán quy hoạch tổng thể và làm sao để giải đúng bài toán ấy là vô cùng quan trọng.”
Tại Rạch Chiếc, tư duy này được áp dụng cho toàn bộ khu vực. Bên cạnh sân vận động chính là nhà thi đấu 18.000 chỗ, trung tâm thể thao đa năng, các khu bơi lội và quần vợt, sân tập bóng đá, trung tâm y học thể thao, không gian vui chơi giải trí cùng trung tâm hội nghị có khả năng đón tới 10.000 người. Theo Populous, khi hoàn thiện, khu liên hợp có thể đáp ứng khoảng 90% các môn thi đấu Olympic.
Nhưng mục tiêu không đơn thuần là tập hợp càng nhiều công trình thể thao càng tốt. Quan trọng hơn là tạo ra một khu vực mà người dân vẫn muốn lui tới ngay cả khi chẳng có trận đấu nào diễn ra. Nhà hàng, khu chợ, công viên và những không gian gặp gỡ công cộng vì thế được đưa vào quy hoạch ngay từ đầu, cùng các địa điểm quy mô nhỏ dành cho những môn thể thao đô thị hướng đến giới trẻ.
“Chúng tôi có cơ hội tạo ra một dự án thực sự hướng đến cộng đồng,” Andrew Tulen nói. “Trung tâm của tất cả là công viên và cảnh quan ven sông, kết nối toàn bộ khu vực và biến nó thành một nơi thực sự dành cho con người. Các thiết kế đều được tích hợp với nhà hàng, dịch vụ ăn uống, khu thương mại và các cơ sở thể thao. Vì vậy, đây không phải câu chuyện về một sân vận động sáu tháng mới được sử dụng một lần. Chúng tôi đang nói đến một nơi hoạt động 365 ngày mỗi năm.”
Cảm hứng từ dừa nước
Những dự án quy mô lớn tại Việt Nam đôi khi dễ tìm đến các biểu tượng hay ngôn ngữ kiến trúc đã thành công ở nước ngoài. Với Rạch Chiếc, đội ngũ thiết kế lựa chọn đi theo hướng ngược lại để tìm cảm hứng từ những đặc trưng văn hóa của miền Nam.
Với anh, mối liên hệ với nơi chốn phải xuất hiện ngay từ đầu. “Tôi nghĩ một công trình có tính chính trực phải phản ánh được văn hóa và bối cảnh nơi nó tồn tại theo một cách nào đó,” ông nói. “Nó cần tận dụng và tôn trọng những tham chiếu, bối cảnh xung quanh.”
Trước khi đi đến phương án cuối cùng, đội ngũ Populous đã thử nghiệm nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Họ nghiên cứu nghề thủ công Việt Nam, các hoa văn, bề mặt vật liệu và nhịp điệu kết cấu để tìm cách đưa bản sắc địa phương vào kiến trúc mà không biến công trình thành một sự mô phỏng trực tiếp. “Chúng tôi xem xét những ý tưởng xoay quanh thủ công, tìm kiếm các hình ảnh tham chiếu cho từng công trình và cách toàn bộ khu vực có thể kết nối với nhau,” Andrew Tulen giải thích. “Chúng tôi nghiên cứu hoa văn, những bề mặt giàu tính thị giác và cách đưa chúng vào mặt đứng, nhịp lặp, khoảng cách hay các thành phần kết cấu.”
Cuối cùng, cảm hứng lại đến từ chính hệ thống sông nước bao quanh khu đất, cùng những phẩm chất mà chủ đầu tư mong muốn dự án thể hiện: khả năng thích nghi, sự cởi mở, phát triển, bảo vệ và tính cộng đồng.
Từ đó, đội ngũ tìm đến hình ảnh cây dừa nước — loài cây quen thuộc dọc những con sông miền Nam. “Chúng tôi bắt đầu nghiên cứu dừa nước vì đây là một hình ảnh rất cuốn hút,” anh nói. “Rồi chúng tôi tìm hiểu sâu hơn về vai trò của chúng, cách chúng bảo vệ bờ sông và tạo nên những khoảng không gian ven sông để con người sinh hoạt, buôn bán.”
Ý tưởng ấy được chuyển hóa thành mặt đứng của sân vận động. Một hành lang mở được bao bọc bởi lớp vỏ có khả năng lọc nắng, mưa và điều tiết luồng không khí, nhưng vẫn duy trì sự kết nối giữa công trình với môi trường xung quanh. Điều quan trọng, theo Andrew Tulen, là kiến trúc không biến biểu tượng thành một hình ảnh minh họa quá trực diện. “Bạn cần nắm bắt được tinh thần của một thứ, chứ không phải đơn giản sao chép lại hình dáng của nó.”
Khi mùa cao điểm bắt đầu
Theo Andrew Tulen, xét từ góc độ thể thao và giải trí quy mô lớn, Việt Nam vẫn là một trong những thị trường chưa được khai phá hết tại châu Á. Khán giả đã có. Điều còn thiếu là hạ tầng đủ sức đưa những sự kiện lớn đến đây “Nếu nhìn từ thể thao và giải trí, đây vẫn là một thị trường gần như chưa được khai thác”, ông nói. “Việt Nam có lượng người hâm mộ lớn, nhưng lại là một trong những nơi cuối cùng tại châu Á mà các nghệ sĩ quy mô lớn vẫn chưa thường xuyên ghé đến. Tôi cũng đã nghe những “ông bầu” của các nghệ sĩ lớn nói rằng họ rất hào hứng trước viễn cảnh này.”
Trong lúc thế giới dõi theo FIFA World Cup 2026, dấu ấn của Populous xuất hiện tại sáu sân vận động được thiết kế hoặc cải tạo cho giải đấu tại Mỹ và Mexico. Rạch Chiếc vẫn còn nhiều năm nữa mới hoàn thành, nhưng theo Andrew Tulen, dự án đã được quy hoạch với những tiêu chuẩn tương tự trong đầu.
“Một số mục tiêu có thể nghe khá xa vời,” ông nói. “Nhưng ở cấp độ quy hoạch tổng thể, tất cả địa điểm đều được thiết kế để có khả năng tổ chức những sự kiện quy mô lớn như SEA Games hay AFC Cup. Nhiều tiêu chuẩn Olympic cũng đã được tính đến ngay trong quá trình quy hoạch.”
Với Andrew Tulen, ý nghĩa của một dự án như Rạch Chiếc vì thế vượt khỏi phạm vi thể thao. Một địa điểm ở quy mô này có thể thay đổi cách một thành phố, thậm chí một quốc gia, xuất hiện trên bản đồ quốc tế, không chỉ trong mắt người hâm mộ mà cả giới đầu tư, nghệ sĩ, các tổ chức thể thao và ngành công nghiệp giải trí. “Nó thực sự có thể khiến thế giới hướng sự chú ý về đây,” anh nói. “Đó chính là cơ hội. Và đây mới chỉ là khởi đầu.” Nhưng sự chú ý của thế giới rồi cũng sẽ qua đi. Theo anh, câu hỏi quan trọng hơn nằm ở những gì còn lại sau đó.
Ông nhắc đến Olympic Paris 2024, nơi việc tái sử dụng, khả năng chuyển đổi công năng và sự hòa nhập lâu dài vào đời sống thành phố được đặt lên trước tham vọng xây dựng những công trình chỉ phục vụ một sự kiện duy nhất. “Bạn không thể tiếp tục phụ thuộc vào một sự kiện đơn lẻ,” ông nói. “Điều quan trọng là những địa điểm này không trở thành những ‘con voi trắng’. Chúng cần hoạt động xung quanh năm, cần có con người và cần mang lại một điều gì đó cho cộng đồng.”
Theo cách đó, Rạch Chiếc không chỉ là phép thử về khả năng xây dựng một sân vận động 70.000 chỗ. Nó còn đặt ra câu hỏi về hình hài của giai đoạn phát triển tiếp theo tại Việt Nam.
Bởi thước đo thực sự của dự án có lẽ không nằm ở việc bao nhiêu người lấp đầy khán đài trong đêm khai trương, mà ở một câu hỏi đơn giản hơn: nhiều năm sau, khi ánh đèn của những sự kiện lớn đã tắt, người dân thành phố có còn tìm đến nơi này như một phần trong đời sống thường nhật của họ hay không?
Ảnh: Populous
