Một người đề xuất huy động tới 1.000 tỷ đồng mỗi năm. Một người có nhiều năm lãnh đạo bóng đá và giữ vị trí quan trọng tại AFC. Người còn lại có kinh nghiệm trong bộ máy liên đoàn, truyền thông và doanh nghiệp.
Ba nhân vật được đề cử chức Chủ tịch VFF khóa X — Trần Quốc Tuấn, Nguyễn Đức Thụy và Nguyễn Xuân Vũ — có những thế mạnh khác nhau. Nhưng dù ai được lựa chọn, vẫn còn một câu hỏi: nếu những cam kết trước đại hội không được thực hiện, ai sẽ yêu cầu giải trình?
Câu trả lời trước hết thuộc về những tổ chức thành viên có quyền bầu chọn. Và những tranh cãi tại V-League cho thấy trách nhiệm giám sát cần được đặt ra ngay từ nhiệm kỳ hiện tại.
Chọn người bằng chương trình hành động
Một CLB V-League quan tâm lịch thi đấu, trọng tài, thương quyền và điều kiện tổ chức giải. Liên đoàn địa phương cần kinh phí đào tạo trẻ, sân bãi và huấn luyện viên. Bóng đá nữ, futsal cũng có những yêu cầu riêng.
Những lợi ích khác nhau ấy đặt ra yêu cầu với người bỏ phiếu: không chỉ nhìn vào kinh nghiệm, quan hệ hay tiềm lực của ứng viên, mà cần đánh giá chương trình hành động có đáp ứng lợi ích chung hay không.
Chẳng hạn, ông Nguyễn Đức Thụy đề xuất huy động 600–1.000 tỷ đồng mỗi năm từ 2027, dự kiến hỗ trợ 3 tỷ đồng cho mỗi CLB V-League, 2 tỷ đồng cho mỗi CLB hạng Nhất và CLB bóng đá nữ mỗi mùa.
Đây là những khoản hỗ trợ đáng quan tâm. Nhưng đại biểu có quyền biểu quyết cần biết nguồn tiền từ đâu, điều kiện nhận hỗ trợ thế nào và cơ chế phân bổ ra sao.
Nếu nguồn thu chỉ đạt một phần mục tiêu, những khoản nào được ưu tiên? Nếu kế hoạch không đủ kinh phí, ai quyết định điều chỉnh?
Tương tự, đề xuất nghiên cứu mở rộng V-League lên 16–18 đội phải được đặt cạnh số CLB đủ năng lực tài chính, sân bãi, lực lượng cầu thủ và khả năng tổ chức mùa bóng.
Đối với ông Trần Quốc Tuấn, một nhiệm kỳ giữ chức Chủ tịch VFF cho phép các thành viên xem xét thành tích đã đạt được và những công việc chưa hoàn thành.
Với ông Nguyễn Xuân Vũ, kinh nghiệm trong bộ máy liên đoàn, truyền thông và đối ngoại cũng cần được thể hiện bằng chương trình hành động có mục tiêu, nguồn lực và thời hạn.
Ba người được đề cử không nhất thiết có thế mạnh giống nhau. Nhưng các chương trình đều cần được đánh giá dựa trên tính khả thi và lợi ích đối với bóng đá Việt Nam, thay vì những lời hứa dành riêng cho từng nhóm thành viên.
Trách nhiệm sau đại hội
Những tranh cãi về công tác trọng tài tại V-League 2026–2027 cho thấy trách nhiệm giải trình không chỉ là chuyện của nhiệm kỳ tới. Ngày 14.9, sau trận thua Hải Phòng 1-3 ở vòng 2, HAGL gửi văn bản đến VFF đề nghị xem xét công tác trọng tài và VAR. Đến ngày 12.10, SHB Đà Nẵng tiếp tục gửi công văn đến Ban Trọng tài VFF và VPF sau trận thua HAGL 0-3 ở vòng 3, yêu cầu làm rõ những quyết định gây tranh cãi.
Đáng chú ý, theo thông tin người viết ghi nhận, đến ngày 26.10, cả hai CLB vẫn chưa nhận được văn bản trả lời chính thức về những kiến nghị của mình. Hai trận đấu khác nhau, hai CLB có yêu cầu riêng, nhưng cùng đặt ra một vấn đề: khi một đội bóng gửi văn bản khiếu nại, ai có trách nhiệm trả lời và thời hạn giải quyết là bao lâu?
Vấn đề không phải mặc nhiên kết luận trọng tài sai hay yêu cầu thay đổi kết quả trận đấu. Các CLB có quyền được giải thích về những quyết định ảnh hưởng đến quyền lợi của mình, nhất là khi V-League đã áp dụng VAR.
Công nghệ có thể hỗ trợ trọng tài đưa ra quyết định chính xác hơn, nhưng không thể thay thế trách nhiệm giải thích, tiếp nhận phản ánh và xử lý sai sót của những người điều hành. VPF đảm nhiệm công tác tổ chức giải, Ban Trọng tài VFF phụ trách chuyên môn trọng tài, còn Ban Kỷ luật xử lý những vụ việc thuộc thẩm quyền kỷ luật. Mỗi đơn vị có chức năng riêng, nhưng sự phân công ấy không thể trở thành lý do khiến kiến nghị của CLB không được giải quyết.
Khi một văn bản không được phản hồi, trách nhiệm không thể chỉ dừng ở bộ phận tiếp nhận. Vấn đề cần được xem xét trong cơ chế điều hành và giám sát của VFF.
Ông Trần Quốc Tuấn đang giữ chức Chủ tịch VFF khóa IX. Ông không có nhiệm vụ trực tiếp đánh giá từng tình huống VAR hay quyết định đúng sai thay trọng tài. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của bộ máy, sự phối hợp giữa VFF, VPF và các ban chuyên môn là những nội dung cần được xem xét khi đánh giá trách nhiệm lãnh đạo nhiệm kỳ này.
Không thể quy mọi sai sót trọng tài cho cá nhân chủ tịch. Nhưng khi những tranh cãi kéo dài qua nhiều mùa giải, kể cả sau khi VAR được áp dụng, lãnh đạo liên đoàn phải có trách nhiệm xem xét nguyên nhân và hiệu quả của các biện pháp khắc phục.
Nếu những kiến nghị chính thức của CLB không được giải thích thỏa đáng, vấn đề không chỉ nằm ở một quyết định trên sân mà còn ở cách bộ máy điều hành thực hiện trách nhiệm đối với các đội bóng tham gia giải đấu.
Đây cũng là lúc vai trò của các tổ chức thành viên cần được thể hiện. Nếu một CLB không nhận được câu trả lời từ cơ quan có trách nhiệm, ai trong hệ thống VFF có quyền yêu cầu giải trình? Ban Chấp hành có giám sát việc xử lý các kiến nghị ấy hay không?
Những câu hỏi đó cần được đặt ra với bộ máy VFF khóa IX và tiếp tục trong nhiệm kỳ khóa X. Các tổ chức thành viên không thể chỉ quan tâm đến việc lựa chọn chủ tịch mà còn phải theo dõi hoạt động của những người được trao quyền điều hành bóng đá Việt Nam.
Giám sát bằng kết quả cụ thể
Trách nhiệm giải trình không phải nguyên tắc riêng của VFF. Theo Điều lệ AFC phiên bản 2026, đại hội liên đoàn châu lục có thẩm quyền xem xét, thông qua các báo cáo hoạt động, tài chính, ngân sách và quyết định việc bổ nhiệm kiểm toán độc lập theo quy định.
Tại Đại hội AFC tháng 4.2026 ở Vancouver, Canada, chương trình nghị sự có nội dung xem xét báo cáo tài chính đã kiểm toán năm 2025 và ngân sách giai đoạn 2027–2028. Đây là ví dụ cho thấy giám sát không dừng ở việc lựa chọn nhân sự, mà còn được thực hiện thông qua báo cáo và những quyết định thuộc thẩm quyền đại hội.
Đối với VFF, một chương trình hành động được thông qua cần có đơn vị phụ trách, nguồn lực dự kiến, thời hạn và phương thức đánh giá. Nếu cam kết tăng doanh thu, kết quả không chỉ là tổng tiền huy động được mà còn là cách sử dụng nguồn lực. Nếu đề xuất mở rộng giải đấu, cần làm rõ tiến độ nghiên cứu và những điều kiện đã đáp ứng.
Với đào tạo trẻ, số lớp tập huấn hay giải đấu được tổ chức chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả. Điều cần biết là bao nhiêu huấn luyện viên được nâng cao trình độ và bao nhiêu cầu thủ trẻ được thi đấu chuyên nghiệp.
Đối với công tác trọng tài, hiệu quả của VAR không chỉ được đánh giá qua số trận áp dụng công nghệ, mà còn ở việc các quyết định gây tranh cãi được giải thích ra sao, sai sót được xử lý thế nào và kiến nghị của CLB có được phản hồi đúng trách nhiệm hay không.
VFF có thể nghiên cứu cơ chế báo cáo tiến độ hằng năm và đánh giá giữa nhiệm kỳ đối với những chương trình quan trọng. Các hội nghị Ban Chấp hành, đại hội thường niên và cơ chế kiểm tra theo điều lệ là những dịp để các tổ chức thành viên xem xét kết quả.
Không phải mọi chương trình đều có thể hoàn thành đúng kế hoạch. Nguồn tài trợ có thể biến động, điều kiện thi đấu thay đổi và thành tích đội tuyển phụ thuộc nhiều yếu tố chuyên môn.
Nhưng khi mục tiêu thay đổi, cần giải thích nguyên nhân. Khi chương trình chậm tiến độ, phải xác định trách nhiệm. Khi một kiến nghị chưa được giải quyết, tổ chức có thẩm quyền cần thông báo rõ tình trạng xử lý và hướng giải quyết.
Bốn năm không đủ để giải quyết mọi vấn đề của bóng đá Việt Nam, nhưng đủ để đánh giá nhiều cam kết về tài chính, tổ chức và điều hành.
Lá phiếu trao quyền cho người đứng đầu VFF. Còn trong bốn năm tiếp theo, chính những tổ chức tham gia bầu chọn phải có trách nhiệm giám sát quyền lực ấy được sử dụng ra sao và những cam kết trước đại hội đã thực hiện đến đâu.
Kỳ cuối: Giá trị của một nhiệm kỳ
