Hàn Quốc vừa thắng Nhật Bản 1-0 trong trận chung kết bóng đá nam ASIAD 20 để lần thứ tư liên tiếp giành huy chương vàng, và đó cũng là lần thứ ba liên tiếp Nhật Bản thua Hàn Quốc trong trận chung kết ASIAD.
Nhưng kết quả đó không nói hết sự khác biệt trong cách hai nền bóng đá hàng đầu châu Á sử dụng sân chơi này.
Hàn Quốc đến giải với mục tiêu rất rõ: vô địch. Họ đem đến lực lượng mạnh, sử dụng đủ ba suất cầu thủ quá tuổi và có chín cầu thủ đang thi đấu ở châu Âu.
Nhật Bản lại chọn cách khác.
ASIAD dành cho lứa U23+3, nhưng Nhật Bản cử đội U21 và không sử dụng cầu thủ quá tuổi. Liên đoàn Bóng đá Nhật Bản xác định đây là lực lượng hướng tới Olympic Los Angeles 2028.
Điều đáng chú ý là đây không phải một lứa cầu thủ còn đang được thử xem có đủ khả năng chơi bóng ở cấp độ châu Á hay không.
Tại U23 châu Á hồi tháng 1, Nhật Bản đã vô địch sau khi thắng Trung Quốc 4-0 ở chung kết. Trước đó, họ đánh bại Hàn Quốc 1-0 ở bán kết. Trong cùng giải đấu ấy, Việt Nam giành huy chương đồng sau khi hòa Hàn Quốc 2-2 và thắng 7-6 trong loạt sút luân lưu.
Đến ASIAD, Nhật Bản tiếp tục dùng đội U21 và vẫn vào chung kết. Họ thua Hàn Quốc 0-1, nhưng màn trình diễn cho thấy đội hình trẻ hơn hai tuổi vẫn đủ khả năng chơi sòng phẳng với một Hàn Quốc được tăng cường mạnh về lực lượng.
Câu hỏi vì thế không phải Nhật Bản có vô địch ASIAD hay không. Điều đáng hỏi hơn là: vì sao họ có thể đưa một đội U21 tới sân chơi U23 mà chất lượng đội bóng vẫn không giảm đáng kể?
Tuổi không phải là chiến lược
Việt Nam cũng đã thử một hướng tương tự tại ASIAD 20.
Đội hình dự giải được trẻ hóa đáng kể so với lực lượng từng giành HCĐ U23 châu Á đầu năm. Mục tiêu không chỉ là thành tích trước mắt mà còn nhằm tích lũy cho tương lai. Việt Nam vượt qua vòng bảng, nhưng dừng ở tứ kết sau thất bại 0-4 trước Hàn Quốc.
Lựa chọn trẻ hóa không vì thế mà sai. Nhưng ASIAD cho thấy một khác biệt rất rõ giữa Việt Nam và Nhật Bản.
Nhật Bản không đưa U21 đến giải để xem những cầu thủ ấy có theo kịp trình độ của bóng đá trẻ hàng đầu châu Á hay không. Họ đã có một lớp cầu thủ đủ tốt để thắng Hàn Quốc, vô địch U23 châu Á rồi tiếp tục vào chung kết ASIAD.
ASIAD với Nhật Bản vì thế là bước tiếp theo trong quá trình chuẩn bị cho Olympic.
Việt Nam cũng trẻ hóa, nhưng lực lượng trẻ được đưa vào chưa giúp đội tuyển duy trì được chất lượng như đội hình mạnh nhất có thể có.
Khi thay nhiều cầu thủ có kinh nghiệm hơn bằng những gương mặt trẻ, chất lượng đội hình có thể giảm xuống. Trẻ hơn chưa đồng nghĩa với việc đội bóng giữ nguyên sức mạnh.
Đó là điều dễ bị bỏ qua khi nhìn vào mô hình Nhật Bản.
Đưa nhiều cầu thủ trẻ vào đội hình không tự động giúp một nền bóng đá chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.
Nếu chỉ cần chọn nhiều cầu thủ 20 hoặc 21 tuổi hơn, bất kỳ nền bóng đá nào cũng có thể làm được. Điều khó hơn là tạo ra những cầu thủ ở độ tuổi ấy đã đủ khả năng chơi với tốc độ, thể lực và cường độ của bóng đá quốc tế.
Danh sách Nhật Bản dự ASIAD có cầu thủ đang chơi ở AZ Alkmaar của Hà Lan, Eintracht Frankfurt của Đức, Sint-Truidense của Bỉ và AaB của Đan Mạch, bên cạnh những người đang thi đấu tại các CLB J.League và bóng đá đại học Nhật Bản.
Điểm quan trọng không ở việc họ 20 hay 21 tuổi. Quan trọng là đến tuổi này, họ đã được đặt vào những môi trường thi đấu đủ tốt để bước lên đội U21 quốc gia mà không cần quá nhiều thời gian làm quen với cường độ cao.
Vì thế, nhìn Nhật Bản rồi kết luận Việt Nam cũng nên mang U21 hoặc U22 tới ASIAD là chưa đủ.
Câu hỏi quan trọng hơn phải là: cầu thủ U21 Việt Nam đang thi đấu ở đâu, được chơi bao nhiêu phút, đối đầu với những cầu thủ ở trình độ nào và đến tuổi 21 họ đã đủ khả năng bước vào một trận đấu quốc tế lớn hay chưa? Nếu những điều ấy chưa thay đổi, việc giảm tuổi đội hình chưa chắc giúp Việt Nam có được một thế hệ tốt hơn.
Nhật Bản chấp nhận mất HCV ASIAD
Ba kỳ ASIAD liên tiếp, Nhật Bản đều thua Hàn Quốc trong trận chung kết: 2018, 2022 và 2026. Nhưng họ vẫn không thay đổi cách làm chỉ để tăng cơ hội giành HCV.
Lý do khá rõ: với bóng đá Nhật Bản lúc này, ASIAD không còn là thước đo quan trọng nhất cho vị thế của bóng đá Nhật Bản.
Đội tuyển quốc gia Nhật Bản đã có một nguồn cầu thủ đủ dày, với nhiều người thường xuyên thi đấu tại các giải hàng đầu châu Âu. Vì thế, họ có thể sử dụng ASIAD cho một mục tiêu khác: chuẩn bị lực lượng cho Olympic và xa hơn là đội tuyển quốc gia.
Họ có thể chấp nhận thất bại nếu đổi lại những cầu thủ 20-21 tuổi được trải qua một loạt trận quốc tế chất lượng cao trước khi bước tới Olympic. Không phải nền bóng đá nào cũng có điều kiện để lựa chọn như vậy.
Việt Nam vẫn cần thành tích ở ASIAD, đồng thời muốn phát triển cầu thủ trẻ và đánh giá chất lượng một thế hệ mới. Ba mục tiêu này không phải lúc nào cũng song hành.
Học Nhật Bản phải bắt đầu trước ASIAD
Vì vậy, điều Việt Nam cần học từ Nhật Bản không phải là quyết định gọi bao nhiêu cầu thủ U21 vào danh sách ASIAD. Việc đó chỉ là bước cuối.
Điều quan trọng hơn nằm ở những năm trước đó: chất lượng đào tạo trẻ, số phút thi đấu tại CLB, môi trường thi đấu mà cầu thủ được trải qua, chất lượng giải quốc nội và việc một cầu thủ 20 tuổi đã được sử dụng thường xuyên ở bóng đá chuyên nghiệp hay vẫn chủ yếu được xem là phương án cho tương lai.
Nhật Bản có thể cử U21 dự ASIAD vì trước khi giải đấu bắt đầu, họ đã có một lứa U21 đủ trình độ để thi đấu ở sân chơi U23. Việt Nam muốn làm giống như vậy trước hết cũng phải tạo ra được một lớp cầu thủ trẻ đủ mạnh để không làm chất lượng đội hình giảm xuống.
Đó mới là khác biệt quan trọng.
Việt Nam có thể tiếp tục trẻ hóa ở ASIAD. Nhưng nếu muốn thật sự học Nhật Bản, mục tiêu không nên chỉ là đưa nhiều cầu thủ trẻ hơn vào danh sách. Mục tiêu phải là tạo ra một lớp cầu thủ trẻ mà khi họ được đưa vào đội hình, chất lượng chuyên môn không giảm xuống.
Cử đội trẻ chỉ là lựa chọn nhân sự. Tạo ra một đội trẻ đủ mạnh để chơi tốt ở châu Á mới là kết quả của cả một hệ thống. Và đó mới là phần khó nhất nếu Việt Nam muốn học Nhật Bản.
