Trước khi những trận đấu đầu tiên của FIFA ASEAN Cup 2026 diễn ra, giá trị bằng tiền của chiếc cúp đã thay đổi.
Ngày 22.9, truyền thông khu vực đưa tin tiền thưởng dành cho đội vô địch Division 1 giảm từ mức dự kiến 1 triệu USD xuống 650.000 USD, tức giảm 35%. Khoản thưởng theo từng trận thắng cũng được cho là không còn như kế hoạch ban đầu. FIFA chưa công bố chính thức việc điều chỉnh này trên các kênh của mình.
FIFA ASEAN Cup diễn ra từ ngày 24.9 đến 5.10 tại Indonesia và Hong Kong (Trung Quốc), quy tụ 14 đội tuyển, gồm đủ 11 quốc gia ASEAN và ba đội khách mời. Division 1 có tám đội: Indonesia, Malaysia, Singapore, Bangladesh, Việt Nam, Thái Lan, Philippines và Pakistan.
Giải nằm trong lịch thi đấu quốc tế dành cho các đội tuyển nam và kết quả được tính vào bảng xếp hạng FIFA. Đây là lợi thế lớn đối với một giải đấu mới.
Nhưng FIFA có thể tạo ra một giải đấu. Tạo ra giá trị cho nó lại là chuyện khác.
Thị trường lên tiếng
Bóng đá hiện đại không chỉ định giá một giải đấu bằng chiếc cúp hay tiền thưởng. Bản quyền truyền hình, tài trợ, chất lượng đội tham dự, tên tuổi cầu thủ, lượng khán giả và sức hút quảng cáo đều góp phần tạo nên giá trị.
FIFA ASEAN Cup ngay từ đầu đã được xây dựng theo hướng ấy. IMG, tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực thể thao và truyền thông, tham gia hỗ trợ tổ chức, thương mại hóa toàn cầu, bán quyền truyền thông, tài trợ và sản xuất truyền hình.
Mục tiêu được phía IMG nhắc đến là xây dựng một giải đấu chất lượng cao, bền vững về thương mại và có thể trở thành sự kiện thường xuyên trên lịch bóng đá quốc tế.
Nhưng việc bán bản quyền đã gặp trở ngại. Mức chào ban đầu được truyền thông khu vực đưa tin khoảng 3 triệu USD, sau đó giảm còn 2,6 triệu rồi khoảng 2 triệu USD.
Tại Thái Lan, các đơn vị truyền hình lớn vẫn không chấp nhận mức giá được đưa ra. Tập đoàn truyền thông JAS rút khỏi cuộc đàm phán vì cho rằng giá quá cao, còn nhà cung cấp truyền hình trả tiền TrueVisions chưa quyết định mua bản quyền.
Liên đoàn Bóng đá Thái Lan sau đó phối hợp với Bộ Du lịch và Thể thao tìm giải pháp để các trận của đội tuyển được phát sóng. Đến ngày 22.9, Thái Lan vẫn chưa có bản quyền và FIFA được cho là không chấp nhận giảm thêm mức giá khoảng 2 triệu USD.
Cùng thời điểm, truyền thông cho biết mới có ba thị trường đạt thỏa thuận phát sóng, trong khi xuất hiện thông tin tiền thưởng vô địch bị cắt giảm 35%.
Chưa có cơ sở để khẳng định khó khăn trong việc bán bản quyền liên quan trực tiếp đến việc giảm tiền thưởng. Nhưng hai diễn biến cùng xuất hiện trước ngày khai mạc cho thấy giá trị thương mại là một trong những thử thách đầu tiên của FIFA ASEAN Cup.
Khó khăn không chỉ nằm ở thị trường truyền hình.
Trung Quốc rút và Pakistan vào thay. Sau đó Ấn Độ rút để ưu tiên trận giao hữu với Brazil và tìm thêm những đối thủ dự World Cup; Bangladesh nhận suất còn lại.
Sự thay thế giúp FIFA giữ đủ tám đội ở Division 1, nhưng chất lượng chuyên môn thay đổi đáng kể. Theo bảng xếp hạng FIFA gần nhất trước giải, Bangladesh đứng thứ 181 và Pakistan thứ 198 thế giới. Bangladesh đứng dưới Campuchia, còn Pakistan có thứ hạng thấp hơn phần lớn các đội tuyển Đông Nam Á.
Trong khi đó, Ấn Độ đứng thứ 132 ở bảng xếp hạng FIFA tháng 6, cao hơn đáng kể so với hai đội thay thế.
Tiền thưởng, điểm FIFA và lịch thi đấu quốc tế có thể tạo sức hút. Nhưng chúng chưa đủ để bảo đảm những đội được mời đều xem FIFA ASEAN Cup là lựa chọn ưu tiên.
Cạnh một giải đấu 30 năm tuổi
FIFA ASEAN Cup bước vào khu vực đã có ASEAN Cup tồn tại suốt 30 năm.
Việt Nam có bốn chức vô địch vào các năm 2008, 2018, 2024 và 2026. Thái Lan, Singapore, Malaysia và Indonesia đã cùng tạo nên những cuộc đối đầu được lặp lại qua nhiều thế hệ cầu thủ. ASEAN Cup vì thế không chỉ có tên gọi và chiếc cúp, mà còn có lịch sử.
FIFA ASEAN Cup không phải xây dựng từ đầu những cuộc đối đầu như Việt Nam – Thái Lan hay Indonesia – Malaysia. Đó là lợi thế của giải đấu mới: những cặp đấu có sức hút đã tồn tại.
Nhưng ASEAN Cup có 30 năm với những trận chung kết, chức vô địch, thất bại và ký ức của nhiều thế hệ người hâm mộ. FIFA ASEAN Cup chưa có phần lịch sử ấy.
Thể thức kỳ đầu tiên cũng khiến việc tạo dấu ấn khó hơn. Mỗi đội ở Division 1 chỉ chơi ba trận vòng bảng. Đội đầu bảng vào thẳng chung kết, đội nhì tranh hạng ba. Không có tứ kết hay bán kết. Với bốn đội đứng thứ ba và thứ tư, giải kết thúc sau ba trận.
Nếu FIFA ASEAN Cup tiếp tục theo chu kỳ bốn năm như kế hoạch, một đội tuyển có thể chờ bốn năm để trở lại nhưng chỉ chơi ba trận trong chưa đầy một tuần nếu không đứng trong hai vị trí đầu bảng.
FIFA Arab Cup 2025, giải đấu cũng được FIFA tổ chức theo chu kỳ bốn năm, có cấu trúc khác. Vòng chung kết gồm 16 đội, sau vòng bảng còn tứ kết, bán kết và chung kết. Nhà vô địch phải chơi sáu trận. Giải thu hút hơn một triệu lượt khán giả đến sân, riêng trận chung kết Morocco – Jordan có hơn 80.000 người theo dõi trực tiếp.
Nhiều trận hơn không mặc nhiên tạo ra giải đấu tốt hơn. Nhưng các vòng đấu loại trực tiếp tạo thêm cơ hội xuất hiện những trận đấu đáng nhớ và giúp mạch tranh đua kéo dài từ vòng bảng tới chung kết.
FIFA ASEAN Cup kỳ đầu tiên có ít cơ hội hơn để tạo ra những ký ức như vậy. Trong khi đó, bốn năm là khoảng thời gian dài đối với một giải đấu chưa tạo được thói quen theo dõi của khán giả.
Hơn cả 650.000 USD
Vài năm nữa, 650.000 USD có thể không còn là con số đáng nhớ nhất của FIFA ASEAN Cup 2026.
Nếu Việt Nam – Thái Lan tạo ra một trận đấu kinh điển, Indonesia – Malaysia kéo đông khán giả đến sân, những cầu thủ tốt nhất muốn góp mặt và chức vô địch trở thành mục tiêu được các đội tuyển coi trọng, chiếc cúp sẽ có thêm giá trị mà tiền thưởng không thể tạo ra ngay từ đầu.
Thương hiệu FIFA cũng không bảo đảm được điều đó.
FIFA có thể đưa giải vào lịch quốc tế, tính điểm xếp hạng cho từng trận, bán bản quyền và tài trợ, thiết kế chiếc cúp và tổ chức kỳ tiếp theo. Nhưng FIFA không thể quyết định người hâm mộ có mong đợi giải đấu trở lại hay không.
FIFA ASEAN Cup đầu tiên sẽ có nhà vô địch vào ngày 5.10. Khi ấy chiếc cúp sẽ có chủ. Còn giá trị của nó cần nhiều thời gian hơn để xác lập: cầu thủ có muốn trở lại, các đội tuyển có xem đây là mục tiêu và đến năm 2030, giải đấu có còn được khán giả mong đợi hay không.
Tiền thưởng có thể được công bố trước ngày khai mạc. Giá bản quyền có thể được thương lượng trước trận đầu tiên. Còn giá trị của chiếc cúp chỉ bắt đầu hình thành sau khi bóng lăn.
