Một thành phố có thể nằm trên một tấm biển hiệu đã tháo xuống, một hộp bánh không còn được sản xuất, kiểu chữ trên nhãn chai hay mẫu quảng cáo giữa trang báo cũ. Cuốn sách Made in Sài Gòn đi tìm Sài Gòn – Gia Định – Chợ Lớn từ những dấu vết thương hiệu, bao bì, logo, vật dụng, quảng cáo và vô số thứ từng chen vào đời sống thường ngày rồi lặng lẽ biến mất.
Sự quyến rũ rất riêng khi lật những trang sách này. Màu mực, đường nét phông chữ, những cái tên nghe vừa cũ lại vừa sang, cách một món hàng được giới thiệu như biểu tượng của tiện nghi hay văn minh. Tất cả cho thấy một thành phố từng say mê việc trở nên hiện đại đến mức nào. Lịch sử của đô thị nằm ngay trên vỏ hộp, tấm áp phích hay một món đồ dùng hết.
Made in Sài Gòn khiến người ta nhìn Sài Gòn một cách khác đi. Ký ức không chỉ nằm trong những công trình được xây để trường tồn. Có những phần rất thật của nó từng được in trên giấy mỏng, bán ngoài cửa hiệu, cầm trong tay một thời gian để rồi biến mất.
Một trong những điều chán ở ngôn ngữ là khi ta bắt đầu biết trước câu tiếp theo sẽ biểu đạt như thế nào. Năm 2026, giữa một thế giới nơi câu chữ ngày càng được đơn giản hóa, đã sẵn bày ra trước mắt và liên tục tối ưu để trở nên trơn tru, dễ hiểu, dễ tiêu thụ, đọc Trần Dần – Thơ bỗng đem lại khoái cảm khác lạ khi ông không chịu để chữ đi theo con đường đã có sẵn.
Trong thơ Trần Dần, tiếng Việt có lúc bị bẻ ra, ghép lại, kéo dài, đẩy khỏi vị trí quen thuộc. Câu thơ có thể đột ngột đổi nhịp. Có những trang khiến ta phải liên tục đọc lại, có những câu thơ không chịu “giải nghĩa”, nhưng chính sự kháng cự ấy lại càng làm việc đọc trở thành cuộc đối thoại thẩm mỹ đích thực.
Trần Dần – Thơ không chỉ là dịp trở lại của một tên tuổi lớn trong thơ Việt Nam hiện đại. Nó còn nhắc ta về một quyền căn bản của ngôn ngữ rằng, thơ ca nghệ thuật không cần nói điều người khác đang chờ đợi. Đôi khi, chỉ cần một câu thơ đi chệch khỏi dự đoán, đã khiến tiếng Việt vô cùng tươi mới.
Có điều gì đó gần như tinh quái khi một cuốn sách được đặt tên Vẻ đẹp của kẻ chán chường. Nhất là khi những trang viết được Nguyễn Ngọc Thuần sáng tác trong nhiều năm đi đi lại lại ở bệnh viện, thuốc men, cơ thể bất toàn và cái chết là điều không xa xôi.
Nhưng nhà văn không biến trải nghiệm ấy thành bản tuyên ngôn nghị lực. Những mảnh hồi ức, thơ ca, tưởng tượng và quan sát nối vào nhau bằng một giọng điệu vừa buồn vừa tinh nghịch. Cái chết đôi khi được nhìn thẳng, đôi khi bị đem ra đùa, còn sự sống không nhất thiết phải mang một ý nghĩa cao cả mới đáng để chú ý. Một người đang chán chường vẫn có thể tò mò với đời, vẫn yêu, nhớ, cáu kỉnh, nhìn cơn mưa hay bật cười trước sự phi lý của chính mình.
Nguyễn Ngọc Thuần không cố thuyết phục ta rằng đời sống phải đẹp theo một khuôn mẫu. Anh chỉ để lại những khe hở để ta tự bắt gặp vẻ đẹp ấy, đôi khi ở đúng nơi chẳng ai nghĩ ta có thể tìm ra.
