Có lẽ bóng đá Việt Nam không chỉ cần tạo ra nhiều cầu thủ giỏi hơn, mà còn phải tìm cách kéo dài những năm tháng tốt nhất trong sự nghiệp của họ.
Cú sút của Sarach Yooyen đưa bóng vào góc cao khung thành Việt Nam là một trong những khoảnh khắc đẹp nhất trận đấu giữa Việt Nam và Thái Lan tại FIFA ASEAN Cup. Đáng chú ý, tác giả bàn thắng ấy đã 34 tuổi.
Chanathip Songkrasin, người chơi bên cạnh anh, 32 tuổi. Nattapong Sayriya 34 tuổi, Peeradol Chamrasamee cũng 34. Manuel Bihr 33, Suphanan Bureerat 32. Đội hình xuất phát của Thái Lan có tuổi trung bình hơn 30, cao hơn Việt Nam khoảng hai tuổi. Nhưng tuổi tác không ngăn họ kiểm soát trận đấu và thắng 2-0.
Điều đó không có nghĩa Thái Lan vẫn còn ở thời kỳ đỉnh cao. Đội bóng từng nhiều năm chiếm ưu thế ở Đông Nam Á cũng đang đối mặt với câu chuyện chuyển giao. Nhưng những cầu thủ ở tuổi 32 hay 34 vẫn đủ sức giữ vai trò quan trọng trong một trận đấu của đội tuyển quốc gia.
Với bóng đá Việt Nam, điều đó quá hiếm.
Đỉnh cao đi qua quá nhanh
Trong bóng đá hiện đại, tuổi 30 từ lâu không còn đồng nghĩa với đoạn cuối sự nghiệp.
Khoa học thể thao, dinh dưỡng, hồi phục, quản lý tải vận động và điều trị chấn thương giúp nhiều cầu thủ duy trì trình độ cao lâu hơn trước. Một cầu thủ 32 tuổi có thể không còn tốc độ của tuổi 24, nhưng bù lại bằng kinh nghiệm, khả năng đọc tình huống và sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.
Sarach không cần là người nhanh nhất trên sân để tạo ra khác biệt trước Việt Nam. Chanathip, người sẽ bước sang tuổi 33 vào ngày 5.10, cũng không còn chơi với tốc độ của những năm đầu sự nghiệp. Nhưng anh vẫn là một trong những cầu thủ quan trọng nhất của Thái Lan và liên tục tạo ra mối đe dọa trước khung thành Việt Nam.
Thế hệ tạo nên kỳ tích Thường Châu năm 2018 của bóng đá Việt Nam là một ví dụ đáng suy nghĩ.
Tám năm đã trôi qua, nhưng xét theo tuổi nghề, nhiều người trong số họ vẫn chưa già. Nguyễn Quang Hải 29 tuổi, Đoàn Văn Hậu 27, Nguyễn Thành Chung 29. Nguyễn Công Phượng, Lương Xuân Trường, Vũ Văn Thanh, Nguyễn Văn Toàn, Phan Văn Đức, Hà Đức Chinh, Châu Ngọc Quang… cũng chỉ ở ngưỡng trên dưới 30.
Thế nhưng nhiều cái tên trong số đó đã sa sút đáng kể từ vài năm trước.
Đây lẽ ra vẫn là giai đoạn một cầu thủ có thể kết hợp tốt giữa kinh nghiệm và thể lực. Nhưng tập thể từng được kỳ vọng trở thành nền móng lâu dài cho đội tuyển đã thay đổi rất nhiều trước khi phần lớn thành viên bước qua tuổi 30.
Tất nhiên không thể gom tất cả vào một nguyên nhân. Đoàn Văn Hậu trải qua nhiều năm bị ảnh hưởng bởi chấn thương. Quang Hải vẫn giữ vai trò quan trọng tại CLB và đội tuyển. Một số cầu thủ mất vị trí vì phong độ, một số vì cạnh tranh, một số vì thế hệ mới xuất hiện.
Nhưng khi nhiều cầu thủ rời khỏi đỉnh cao trước tuổi 30, đó không còn chỉ là câu chuyện của từng cá nhân.
Sau đào tạo trẻ là gì?
Mỗi khi bóng đá Việt Nam gặp khó khăn, một trong những giải pháp được nhắc đến nhiều nhất là đào tạo trẻ: cần thêm học viện, phát hiện cầu thủ sớm hơn, trao nhiều cơ hội hơn cho U20, U23.
Một cầu thủ 18 hay 19 tuổi nổi lên luôn tạo ra nhiều kỳ vọng. Nhưng phát hiện một tài năng trẻ mới chỉ là bước đầu. Phần khó hơn kéo dài suốt nhiều năm sau đó: giúp cầu thủ tiếp tục tiến bộ, vượt qua chấn thương, cạnh tranh và những giai đoạn sa sút để vẫn giữ được giá trị khi bước sang tuổi 28, 30 hay 32.
Một cầu thủ phải trải qua nhiều năm đào tạo mới đủ trình độ chơi bóng chuyên nghiệp. Sau đó, anh còn cần hàng trăm trận ở cấp CLB và nhiều trận quốc tế để tích lũy kinh nghiệm mà không trường đào tạo nào có thể cung cấp đầy đủ.
Nếu một cầu thủ đạt đỉnh ở tuổi 24 hoặc 25 nhưng đến 28 đã suy giảm mạnh, bóng đá mất đi rất nhiều giá trị đã được tích lũy trước đó. Theo nghĩa ấy, kéo dài đỉnh cao thêm ba hay bốn mùa giải đôi khi cũng quan trọng không kém việc tìm ra một tài năng mới.
Giữ cơ thể để giữ phong độ
Tuổi thọ đỉnh cao không được quyết định trong một trận đấu. Nó được tạo nên bởi cách một cầu thủ tập luyện, thi đấu và chăm sóc cơ thể trong nhiều năm.
Cầu thủ chơi bao nhiêu trận một mùa? Khối lượng tập luyện được kiểm soát ra sao? Những chấn thương nhẹ có được chữa trị dứt điểm hay chỉ đủ để cầu thủ trở lại sân? Chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ, sức mạnh cơ bắp và khả năng hồi phục có được duy trì nghiêm túc qua từng mùa giải?
Một cầu thủ 29 tuổi có được quản lý tải vận động khác cầu thủ 21 tuổi hay không? Và bản thân cầu thủ có coi việc chăm sóc cơ thể là một phần của nghề nghiệp hay chỉ bắt đầu quan tâm khi chấn thương xuất hiện? Tất cả cuối cùng được phản ánh qua số trận một cầu thủ có thể chơi, khả năng duy trì cường độ và phong độ qua từng mùa giải.
Một cầu thủ 30 tuổi vẫn có thể chơi với chất lượng cao nếu cơ thể được chăm sóc tốt trong nhiều năm trước đó. Ngược lại, chấn thương tích tụ, quãng nghỉ dài, lịch thi đấu không hợp lý hoặc phục hồi thiếu hệ thống có thể khiến sự nghiệp đi xuống từ rất sớm.
Nhìn từ nguồn Việt kiều
Đội tuyển Việt Nam hiện nay có thêm một nguồn lực đáng chú ý. Patrik Lê Giang vẫn bắt chính ở tuổi 34. Cao Pendant Quang Vinh và Adou Minh bước vào đội tuyển khi đã ở cuối tuổi 20. Williams Minh Hoàng mới 19 tuổi. Họ lớn lên hoặc được đào tạo trong những môi trường bóng đá khác nhau trước khi trở về Việt Nam.
Không thể chỉ từ vài trường hợp để kết luận cầu thủ trưởng thành ở nước ngoài có tuổi nghề dài hơn. Patrik Lê Giang cũng là thủ môn, vị trí vốn có thể duy trì sự nghiệp lâu hơn các cầu thủ chơi ngoài sân.
Nhưng nguồn Việt kiều vẫn đáng quan tâm về lâu dài. Nó mở rộng phạm vi tuyển chọn cho bóng đá Việt Nam ở nhiều nhóm tuổi, thay vì chỉ trông vào những cầu thủ nhập tịch không có gốc Việt đã bước sang tuổi 32 và chủ yếu giúp giải quyết nhu cầu trước mắt.
Dù nguồn cầu thủ đến từ đâu, câu hỏi quan trọng vẫn không thay đổi: bóng đá Việt Nam có thể giữ những người giỏi ở trình độ cao trong bao lâu?
Williams Minh Hoàng mới 19 tuổi và còn rất nhiều thời gian phía trước. Điều đáng quan tâm không chỉ là anh sẽ chơi ra sao ở tuổi 21 hay 23, mà còn là liệu một cầu thủ như vậy có thể tiếp tục giữ trình độ cao khi bước sang tuổi 29 hay 30.
Không thể trẻ hóa mãi
Trẻ hóa luôn tạo cảm giác về đổi mới và tương lai. Nhưng một đội tuyển không thể trẻ hóa mãi. Nếu cứ vài năm lại phải tìm một thế hệ mới để thay những cầu thủ chưa bước qua tuổi 30, đó chưa chắc là dấu hiệu của một hệ thống phát triển tốt.
Một nền bóng đá mạnh không chỉ liên tục tạo ra cầu thủ trẻ. Nó còn phải giữ được sự nối tiếp giữa các thế hệ. Cầu thủ 21 tuổi chơi cạnh người 29 tuổi. Người mới lên tuyển học từ người đã trải qua 50 trận quốc tế. Một thế hệ mới xuất hiện trong khi thế hệ trước vẫn còn đủ trình độ để cạnh tranh.
Thái Lan thắng Việt Nam 2-0 bằng một đội hình không còn trẻ. Điều đó không có nghĩa họ đã giải quyết được tương lai. Nhưng Sarach vẫn có thể ghi một bàn đẹp ở tuổi 34. Chanathip vẫn có thể giữ vai trò quan trọng khi chỉ vài ngày nữa bước sang tuổi 33.
Bóng đá Việt Nam đã dành rất nhiều thời gian để tìm kiếm cầu thủ giỏi tiếp theo.
Có lẽ cũng cần dành nhiều hơn cho một việc quan trọng không kém: giữ những cầu thủ giỏi hiện tại ở đỉnh cao lâu hơn.
