Nguyễn Trần Ưu-Đàm được xem là một trong những nghệ sĩ đương đại tiên phong của Việt Nam. Anh từng theo học khoa Điêu khắc tại Trường Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. Sau một thời gian sang Hoa Kỳ, anh nhận bằng Cử nhân Nghệ thuật tại UCLA và tiếp tục hoàn thành chương trình Thạc sĩ Mỹ thuật tại Trường Mỹ thuật Thị giác SVA – New York. Nền tảng giáo dục Đông – Tây đa tầng đã góp phần hình thành sự đa dạng, mạnh mẽ nhưng cũng đầy chất thơ trong cách anh thực hành nghệ thuật.
Anh còn nhiều những dự án tiêu biểu khác có thể kể đến như Vũ Điệu Của Các Kỵ Sĩ Máy, Rồng Rắn Lên, Time Boomerang, License 2 Draw và Eco-Đi. License 2 Draw biến drone thành công cụ vẽ để phản tư về công nghệ và tự do sáng tạo. Time Boomerang lại khắc họa dòng chảy lịch sử và sự dịch chuyển của đất đai giữa các quốc gia. Với Vũ Điệu Của Các Kỵ Sĩ Máy, anh tái hiện hình ảnh những “kỵ sĩ” thời hiện đại trong nhịp điệu cơ giới hóa của đô thị, vừa hoành tráng, vừa đầy ám ảnh. Tác phẩm của Ưu-Đàm được giới thiệu tại hàng loạt triển lãm danh tiếng quốc tế.
ESQ: Tại sao anh lại chọn điêu khắc ?
Nguyễn Trần Ưu-Đàm: Chắc là do niệm phát duyên. Anh rất thích toán, lớn lên trong thời bao cấp sau giải phóng, lại là con của nhà truyền thống làm nghệ sĩ; tuổi thơ anh bị bao vây bởi những người bạn đầu tóc dài bết, quần áo như cà sa đen nhỏm – mà nhiều khi tưởng chừng hôi hám; lúc lớn lên, anh chẳng bao giờ muốn liên quan đến 2 chữ “nghệ thuật”.
Lúc đó, anh tự bỏ tiền túi để đi học thêm toán và lý; mong 1 ngày, mình sẽ làm kỹ sư. Và rồi thì buộc phải theo tiếng gọi số phận. Nhưng, đúng là lý-toán luôn hiện diện sâu suốt 30 năm thực hành nghệ thuật của anh. Và trong điêu khắc, anh thấy cả 2 phiên bản của mình ở đó.
Hiện tại, điều gì nằm trong ý niệm sáng tác của anh, sau nhiều lần exhibit?
Sự tò mò; và sự làm rỗng sau mỗi lần tò mò. Thực ra, hành trình thực hành nghệ thuật của anh vẫn tiếp tục được định hình sau dự án Buddha. Năm 2012, khi làm gốm tại Bát Tràng, anh thường sang nhà đồng nghiệp dùng bữa trưa và nhận ra họ bày nhiều bình hoa trong nhà. Đặc biệt, có một chiếc bình luôn để trống. Khi anh hỏi lý do, họ trả lời rằng: “Cái bình này đc dùng để ko đựng gì cả, cố ý rỗng”.
Trong teaching của Phật Giáo, vô ngã là trạng thái đc khuyến dạy. Nó làm anh liên tưởng đến sự rỗng có chủ đích này. Buddha cũng là tác phẩm, đã theo anh suốt 30 năm nay; vì anh luôn quay lại tìm trạng thái này để ideate, execute và reset.
Có phải đó là cách anh hay tiếp cận một chủ đề ?
“Lạc” một cách có chủ đích, anh cần sự mông lung trong quá trình sáng tác của mình, nó rất thiết yếu. Ý niệm cũng phải được phát ra, để điều hướng, nếu không, mình rỗng nhưng dễ lạc. Rồi từ đó, anh “lang thang” – để mong vô tình té vào giây phút khai sáng.
Anh nghĩ sao về “chất xúc tác” ?
Anh không thực hành, nhưng anh nghĩ, những cao trào thiếu tự nhiên; sẽ không dư đọng em à.
Vậy, anh “rỗng” như thế nào ?
Chủ động nhất có thể, vì cuộc sống sẽ va vào mình. Nên a sẽ phải phát-xít, sắp đặt thời gian và không gian để rỗng. Đối vời anh, lúc mình vô tư lự, ngắm trời, nhìn mưa, chạy xe máy một cách vô định, là lúc anh thực hành “rỗng” thường nhật tốt nhất.
Anh có chia sẻ gì về môi trường nghệ thuật ở Việt Nam không ?
Việt Nam đang rất thú vị, bản lĩnh dám làm và dám thể hiện của các bạn trẻ, làm anh rất tự hào và được truyền cảm hứng; ranh giới giữa truyền thống đặc trưng và nghệ thuật đương đại của chúng ta đang được các bạn truyền đạt một cách rất đầy và đủ. Và dần, cộng đồng nghệ thuật thế giới bắt buộc phải chú ý với sự nghiêm túc này.
Còn với độc giả Esquire?
Anh mong, các bạn hãy chọn một nhánh của nghệ thuật, cho dù đó là gì đi nữa; từ chủ động: viết, vẽ, nhạc, nhảy, điêu khắc, cho đến làm việc đó gián tiếp qua việc thưởng thức. Hãy cho phép mình làm việc đó một cách nghiêm túc nhất. Xem và ngắm là hai hành động hoàn toàn khác nhau.
Các bạn cứ thử rỗng-đầy, và thực hành thường nhật xem; sẽ bất ngờ với chính mình sau mỗi ngày đấy.
