Đại học thường được hình dung là quãng thời gian đẹp đẽ với những thành tích nổi bật, tình bạn đáng nhớ và nhiều cơ hội để khẳng định bản thân. Thế nhưng, khi bước vào thực tế, không phải hành trình nào cũng diễn ra như mong đợi.
Ngày nay, hình ảnh về một thời đại học rực rỡ dễ dàng được nhìn thấy qua những thành tích học tập, hoạt động ngoại khóa, các mối quan hệ và dấu mốc đáng nhớ được chia sẻ trên mạng xã hội. Đứng trước những hình dung ấy, người trẻ có thể mang theo nhiều kỳ vọng khi bước vào giảng đường, đồng thời không tránh khỏi những lúc tự hỏi liệu mình có đang trải qua những năm tháng đáng nhớ như mọi người xung quanh.
Nhưng nếu đại học không diễn ra như tưởng tượng thì sao? Nếu những lựa chọn ban đầu dần trở nên không phù hợp, những dự định phải tạm gác lại hoặc bản thân chưa thể tìm thấy hướng đi rõ ràng, liệu hành trình ấy có vì thế mà kém giá trị?
Với chủ đề “Nếu Đại học ‘không rực rỡ’ thì sao?”, Talkshow “BEYOND THE HYPE” do Câu lạc bộ Văn minh Học đường, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM tổ chức, mang đến những câu chuyện từ bốn khách mời với những trải nghiệm và hành trình khác nhau. Từ môi trường học thuật, công việc chuyên nghiệp đến lĩnh vực nghệ thuật, mỗi câu chuyện mở ra một cách nhìn về việc theo đuổi mục tiêu, đối diện với những thay đổi và chủ động định nghĩa giá trị của chính mình.
Khi thành tích không phải là thước đo duy nhất
Mở đầu chương trình, Phạm Ngọc Phương Anh mang đến góc nhìn về những kỳ vọng mà người trẻ thường đặt ra trước ngưỡng cửa đại học. Là Á hậu 1 Hoa hậu Việt Nam 2020, cựu sinh viên RMIT Việt Nam, giảng viên và nghiên cứu sinh ngành Quản trị, chị sở hữu hành trình với nhiều dấu mốc nổi bật trong cả học thuật lẫn nghệ thuật.
Tuy nhiên, câu chuyện của Phương Anh không chỉ nằm ở những thành tích đã đạt được, mà còn ở cách mỗi người chủ động lựa chọn môi trường và cơ hội phù hợp với định hướng của mình. Từ việc lựa chọn RMIT Việt Nam để phát huy thế mạnh ngoại ngữ, tiếp tục học lên sau đại học đến việc theo đuổi công việc giảng dạy, mỗi chặng đường đều gắn với những mối quan tâm và mục tiêu riêng.
Nhìn từ hành trình ấy, sự rực rỡ không nhất thiết phải được định nghĩa bằng một danh sách thành tích để so sánh với người khác. Một người có thể tìm thấy ý nghĩa trong kết quả học tập, nhưng cũng có thể từ những trải nghiệm mới, khả năng khám phá bản thân hay cơ hội được làm điều mình thực sự quan tâm.
Với sinh viên đang bắt đầu một môi trường học tập mới, những kỳ vọng về bốn năm đại học có thể trở thành động lực để chủ động trải nghiệm và phát triển. Điều quan trọng là không biến những hình dung ban đầu thành khuôn mẫu duy nhất để đánh giá bản thân. Bởi mỗi người có thế mạnh, mối quan tâm và tốc độ phát triển khác nhau; một hành trình đáng nhớ không nhất thiết phải giống với hành trình của bất kỳ ai.
Nếu câu chuyện của Phương Anh mở ra góc nhìn về những kỳ vọng trước thềm đại học, Nam Phương Oxford lại đưa người nghe đến với một vấn đề khác: điều gì xảy ra khi chúng ta đã đạt được những cột mốc đáng ngưỡng mộ nhưng vẫn nhận ra con đường mình đang đi không còn phù hợp?
Không phải con đường được ngưỡng mộ cũng là con đường dành cho mình
Tốt nghiệp Đại học Oxford và có ba năm làm việc tại ngân hàng đầu tư JPMorgan Chase ở London, Nguyễn Nam Phương Oxford từng trải qua những dấu mốc mà nhiều người trẻ mong muốn. Sau 10 năm sinh sống và làm việc tại Anh Quốc, chị trở về Việt Nam, tiếp tục hoạt động với nhiều vai trò như nhà sáng tạo nội dung, diễn giả và phiên dịch viên cabin.
Thế nhưng, một trong những điểm đáng chú ý trong hành trình của Nam Phương Oxford lại là quyết định rời bỏ công việc từng được xem là lý tưởng để tìm kiếm hướng đi phù hợp hơn với những giá trị mà bản thân theo đuổi.
Trong môi trường học tập và làm việc có tiêu chuẩn cao, người trẻ đôi khi dễ nhìn thấy năng lực của người khác hơn là ghi nhận những nỗ lực của chính mình. Thành tích của những người xung quanh có thể trở thành thước đo, khiến chúng ta hoài nghi về năng lực ngay cả khi đã đạt được nhiều kết quả đáng kể. Cảm giác ấy có thể tiếp tục xuất hiện khi bước vào môi trường nghề nghiệp, nơi những kỳ vọng mới về hiệu suất và sự phát triển liên tục được đặt ra.
Từ trải nghiệm của mình, Nam Phương Oxford gợi mở cách nhìn nhận khác về thành công và sự kiên trì. Một lựa chọn từng phù hợp ở thời điểm này không nhất thiết phải tiếp tục đúng trong tương lai. Những năm tháng học tập, kinh nghiệm làm việc và kỹ năng tích lũy vẫn có giá trị, ngay cả khi chúng ta quyết định rẽ hướng.
Thay vì chỉ dựa vào danh tiếng của một ngôi trường, vị trí công việc hay sự công nhận từ bên ngoài, người trẻ có thể nhìn lại những giá trị mình thực sự coi trọng, những năng lực đang sở hữu và khả năng đóng góp cho người khác. Từ đó, việc lựa chọn hướng đi không còn đơn thuần là chạy theo những cột mốc được xã hội ngưỡng mộ, mà trở thành quá trình tìm kiếm sự phù hợp giữa năng lực, mong muốn và điều kiện thực tế.
Câu chuyện của Nam Phương Oxford cũng đặt ra một góc nhìn đáng suy ngẫm: thay đổi định hướng không đồng nghĩa với việc phủ nhận những nỗ lực đã bỏ ra. Đôi khi, việc nhận ra một con đường không dành cho mình chính là cơ sở để đưa ra lựa chọn chủ động hơn cho chặng đường tiếp theo.
Đi qua những ngã rẽ để tìm thấy hướng đi của mình
Nếu Nam Phương Oxford cho thấy người trẻ có thể chủ động rời bỏ một con đường không còn phù hợp, đạo diễn Chung Chí Công lại mang đến câu chuyện về những trải nghiệm tưởng chừng không liên quan nhưng vẫn có thể trở thành nền tảng cho lựa chọn sau này.
Trước khi gắn bó với điện ảnh, Chung Chí Công từng học chuyên Toán, theo học ngành tiếng Nhật tại Đại học Ngoại thương, làm việc trong lĩnh vực ngân hàng và hoàn thành chương trình Thạc sĩ Quản trị kinh doanh. Trong khi đó, tình yêu dành cho nghệ thuật và việc kể chuyện đã được nuôi dưỡng qua những trải nghiệm từ thời đi học, các hoạt động văn nghệ, kịch nghệ và những lần theo chân ba đến các sân khấu biểu diễn.
Đến khoảng năm 30 tuổi, anh dần bước vào lĩnh vực điện ảnh, bắt đầu với công việc biên kịch cho Nhắm Mắt Thấy Mùa Hè, trước khi thực hiện bộ phim điện ảnh đầu tay Trời Sáng Rồi Ta Ngủ Đi Thôi. Hành trình ấy không phải một đường thẳng từ đam mê đến thành công, mà là sự tiếp nối của nhiều lựa chọn, trải nghiệm và giai đoạn tích lũy.
Đáng chú ý, những năm tháng làm việc ngoài lĩnh vực điện ảnh không trở thành khoảng thời gian vô nghĩa khi anh quyết định theo đuổi công việc sáng tạo. Kinh nghiệm từ quảng cáo, khả năng kể chuyện và những kỹ năng được rèn luyện qua các công việc trước đó vẫn có thể được vận dụng trong quá trình làm phim.
Đến với Cảm Ơn Người Đã Thức Cùng Tôi, Chung Chí Công tiếp tục lựa chọn cách kể chuyện bằng âm nhạc, đồng thời đối diện với những yêu cầu thực tế của quá trình sản xuất và tiếp cận khán giả. Câu chuyện của anh cho thấy việc theo đuổi một điều mình yêu thích không chỉ đòi hỏi sự kiên trì, mà còn cần khả năng cân nhắc những trách nhiệm trong cuộc sống, duy trì việc tích lũy kinh nghiệm và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
Với sinh viên, những năm đầu đại học có thể là khoảng thời gian thử sức với nhiều lĩnh vực trước khi xác định điều mình muốn gắn bó lâu dài. Một công việc chưa đúng sở thích, một hoạt động chưa đem lại kết quả như mong đợi hay một lựa chọn phải thay đổi không nhất thiết là trải nghiệm thất bại. Những điều học được trên một con đường khác vẫn có thể trở thành hành trang cho những cơ hội chưa xuất hiện.
Từ góc nhìn ấy, không phải mọi đường vòng đều là lạc hướng. Đôi khi, chính những trải nghiệm nằm ngoài kế hoạch lại giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản thân và chuẩn bị tốt hơn cho lựa chọn tiếp theo.
Trao cho mình một cơ hội sau những khoảng lặng
Bên cạnh những ngã rẽ trong học tập và sự nghiệp, câu chuyện của diễn viên Võ Phan Kim Khánh, nghệ danh Kaycee, mở ra góc nhìn về việc tiếp tục theo đuổi điều mình yêu thích sau những thay đổi lớn trong cuộc sống.
Trước khi bước vào điện ảnh, Kim Khánh được biết đến với vai trò Captain và Center của nhóm nhạc nữ SGO48. Những năm tháng hoạt động nghệ thuật mang đến cho chị kinh nghiệm biểu diễn, khả năng phối hợp trong một tập thể và cơ hội phát triển kỹ năng trên sân khấu. Tuy nhiên, khi SGO48 ngừng hoạt động vào cuối năm 2021, một chặng đường quan trọng khép lại, đồng thời đặt ra câu hỏi về hướng đi tiếp theo.
Sau khi rời nhóm, Kim Khánh lập gia đình và đón con đầu lòng. Nghệ thuật tạm thời lùi lại phía sau để nhường chỗ cho những ưu tiên khác trong cuộc sống. Có thời điểm, chị từng nghĩ mình sẽ không trở lại hoạt động nghệ thuật như trước.
Dẫu vậy, khoảng lặng ấy không đồng nghĩa với việc mọi kết nối với nghề đều biến mất. Kim Khánh tiếp tục tham gia các phim ngắn, series trên nền tảng mạng xã hội và trau dồi kỹ năng diễn xuất. Những trải nghiệm này giúp chị duy trì sự gắn bó với công việc sáng tạo, ngay cả khi con đường phía trước chưa thật sự rõ ràng.
Cơ hội mới đến khi chị biết đến thông tin tuyển diễn viên cho Cảm Ơn Người Đã Thức Cùng Tôi. Khi con đầu lòng mới khoảng tám tháng tuổi, Kim Khánh quyết định tham gia casting, ban đầu chỉ với mong muốn cho mình thêm một cơ hội thử sức. Sau quá trình tuyển chọn từ hơn 500 hồ sơ, chị được lựa chọn vào vai Mộng Hoài, nhân vật nữ chính của bộ phim.
Từ một người từng hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc, Kim Khánh bước vào một chặng đường mới với những yêu cầu khác về diễn xuất, cảm xúc, ca hát và trình diễn. Cơ hội ấy không xuất hiện tách rời khỏi quá khứ, mà được tiếp nối từ kinh nghiệm, kỹ năng và sự chủ động thử sức đã được tích lũy qua nhiều giai đoạn.
Với người trẻ, những thay đổi trong hoàn cảnh có thể khiến một dự định phải tạm gác lại hoặc một kế hoạch không còn diễn ra như mong muốn. Trong những thời điểm ấy, chúng ta dễ cảm thấy bản thân đang bỏ lỡ cơ hội hoặc tụt lại phía sau. Nhưng không phải mọi khoảng lặng đều đồng nghĩa với việc phải bắt đầu lại từ con số không.
Câu chuyện của Kim Khánh gợi mở rằng mỗi người có thể tiếp tục chuẩn bị cho điều mình quan tâm bằng những bước đi vừa sức, ngay cả khi chưa thể nhìn thấy toàn bộ hành trình phía trước. Không cần chờ đến khi mọi thứ hoàn toàn chắc chắn mới cho mình cơ hội thử sức; đôi khi, chính trải nghiệm mới sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về năng lực và mong muốn của bản thân.
Một hành trình khác với kỳ vọng ban đầu vẫn có giá trị
Bốn diễn giả, bốn hành trình với những điểm xuất phát và lựa chọn khác nhau. Phạm Ngọc Phương Anh cho thấy sự rực rỡ không nhất thiết phải được định nghĩa theo một khuôn mẫu duy nhất. Nam Phương Oxford gợi mở khả năng nhìn nhận lại những lựa chọn từng được xem là lý tưởng. Đạo diễn Chung Chí Công cho thấy những trải nghiệm ngoài dự tính vẫn có thể trở thành nền tảng cho con đường sáng tạo. Trong khi đó, Kim Khánh mang đến góc nhìn về việc tiếp tục thử sức sau những khoảng lặng và thay đổi trong cuộc sống.
Không có câu chuyện nào đưa ra một công thức chung cho thành công, cũng không khẳng định rằng người trẻ nhất định phải kiên trì với lựa chọn ban đầu hay phải tìm được đam mê ngay từ những năm đầu đại học. Điều kết nối bốn hành trình nằm ở khả năng nhìn nhận bản thân linh hoạt hơn trước những kỳ vọng và biến động của cuộc sống.
Đại học có thể là quãng thời gian để đạt được thành tích, mở rộng các mối quan hệ và khám phá những cơ hội mới. Nhưng đó cũng có thể là giai đoạn một người chưa tìm thấy ngành học yêu thích, phải thay đổi định hướng, loay hoay trước những lựa chọn nghề nghiệp hoặc cần thêm thời gian để hiểu mình thực sự muốn gì.
Khi nhìn hành trình của bản thân qua những cột mốc nổi bật của người khác, chúng ta dễ quên rằng mỗi người đang xuất phát từ những điều kiện, thế mạnh và hoàn cảnh khác nhau. Một trải nghiệm chưa như mong đợi vẫn có thể đem lại bài học; một lựa chọn khác với dự tính ban đầu vẫn có thể mở ra hướng đi mới; và một giai đoạn chưa có câu trả lời rõ ràng không đồng nghĩa với việc bản thân đang tụt lại phía sau.
Đó cũng là điều “BEYOND THE HYPE” mong muốn gửi gắm đến các bạn sinh viên, đặc biệt là những người đang bắt đầu hành trình đại học. Thay vì cố gắng đáp ứng một hình dung có sẵn về những năm tháng rực rỡ, mỗi người có thể dành thời gian khám phá điều mình quan tâm, nhận diện những giá trị muốn theo đuổi và chủ động lựa chọn con đường phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Bởi một hành trình khác với kỳ vọng ban đầu không đồng nghĩa với một hành trình kém giá trị. Đại học không nhất thiết phải là nơi mọi ước mơ đều trở thành hiện thực ngay lập tức, mà còn có thể là nơi chúng ta học cách đối diện với những điều chưa như ý, nhìn nhận lại lựa chọn của mình và tìm thấy ý nghĩa từ chính những trải nghiệm đã qua.
