Ngày nay, chúng ta biết mọi thứ trước khi máy bay hạ cánh: quán cà phê hot, góc chụp đẹp và lịch trình dựng sẵn. Ta đến nơi với danh sách lên sẵn trong lịch trình, rồi trở về cùng bộ ảnh lộng lẫy. “Nhưng liệu chúng ta có thực sự nhìn thấy thành phố đó?”.
Tôi đã làm travel blogger hơn mười năm. Công việc của tôi là gợi ý mọi người nên đi đâu, ăn gì, ở đâu. Nghe hơi mâu thuẫn khi tôi lại khuyên rằng: đôi khi, đi du lịch tốt nhất là đừng nghe ai cả.
Ttừng lên lịch trình rất kỹ: lưu hàng chục địa điểm trên TikTok, ghim nhà hàng trên Google Maps, xem review khách sạn, tính thời gian di chuyển và sắp xếp mọi thứ chuẩn xác từng giờ.
5 giờ chiều ở đây. 7 giờ tối ăn ở kia. 9 giờ ghé một địa điểm đang viral. Về khách sạn, chỉnh ảnh, đăng story. Nghe rất hiệu quả. Nhưng một hành trình quá hoàn hảo đôi khi không còn chỗ cho chính mình.
Sau nhiều chuyến đi, tôi nhận ra “travel with taste” không phải là tìm đến những nơi có phong vị tuyển chọn sẵn trên mạng hay số sao chấm điểm. Khái niệm ấy là đi đủ nhiều để tìm ra phong vị của chính mình.
Nghệ thuật của lạc lối
Có sự khác biệt rất lớn giữa đi đến một nơi và khám phá một nơi. Đi đến một nơi là khi bạn biết chính xác mình sẽ ăn gì, chụp ở đâu và check-in lúc mấy giờ. Khám phá một nơi bắt đầu khi bạn rẽ sai ở một con đường.
Tôi vẫn dùng TikTok, vẫn lưu địa điểm, vẫn mở bản đồ. Vấn đề là: đừng để thuật toán quyết định trải nghiệm thay cho mình.
Thuật toán rất giỏi tìm những thứ nhiều người thích, nhưng không biết chúng ta sẽ thích điều gì tiếp theo. Thuật toán biết nhà hàng đang viral, khách sạn triệu lượt xem, góc phố xuất hiện trong hàng nghìn video. Nhưng thuật toán không biết hôm nay mình chỉ muốn ngồi một mình ở quán nhỏ ngắm người qua lại, không biết tâm trạng lữ khách, không biết người địa phương ta tình cờ gặp, và không biết con đường vô danh lại có thể trở thành kỷ niệm sâu đậm nhất.
Ở Tokyo, tôi thích rời khu phố quen thuộc để vào khu Setagaya hay quận Adachi. Ngày đông ở Setagaya, tôi phát hiện ngôi đền toàn tượng mèo may mắn (Maneki-neko) và “tàu điện mèo” (tram) chạy giữa khu dân cư. Mùa hạ khác, tôi mở bản đồ 23 quận, chọn Adachi vì đứng đầu bảng chữ cái, rồi vô tình đến đúng vào đêm pháo hoa rực rỡ bên sông Arakawa.
Những lần khác, tôi lạc giữa khu phố sách Jimbocho, ghé Curry Bondy thưởng thức đĩa cà ri, tạt qua Glitch Coffee & Roasters uống cà phê, đắm mình vào nét đẹp hoài cổ của những hiệu sách cũ và cảm nhận nhịp sống chậm rãi. Tôi cũng từng ở ONE@Tokyo tại Oshiage, chỉ cần bước ra cửa là chạm vào nhịp thở thực sự của khu phố, biến nơi lưu trú thành điểm bắt đầu khám phá thành phố.
Đến Sapporo, tôi nhớ thành phố qua những hương vị: bữa hải sản tại Umi Hachikyo Honten, tô ramen nóng ở Sapporo Ramen Kifu Susukino, ly parfait tại Parfait, Coffee, Liquor, Sato, rồi trở về The Royal Park Canvas – Sapporo Odori Park, nơi nhịp sống của công viên Odori hiện diện ngay bên ngoài.
Ở Paris, tôi thích buổi chiều không kế hoạch, dạo ngắm ban công hoa, quan sát người ngồi café rồi ghé vào một quán chưa từng đọc review. Dùng bữa tối ở Ayako Teppanyaki cạnh Hôtel Orchidée, hay đĩa thức ăn Ý tại nhà hàng Pink Mamma đều trở thành ký ức đẹp. Điểm đến nổi tiếng hoàn toàn rất đáng nhớ, miễn là ta đến vì thực sự muốn, chứ không phải vì thuật toán bảo phải đến.
Tôi không nghĩ những nơi nổi tiếng là “overrated”. Tháp Eiffel hay Angkor Wat nổi tiếng đều có lý do. Nhưng khi đến đó, tôi luôn muốn hỏi thêm một câu: “Ngoài những thứ này ra, nơi đây còn có gì?”.
Câu hỏi ấy thôi thúc ta khám phá thay vì chỉ tiêu thụ điểm đến. Thuật toán thích chữ “nhất”: ngon nhất, đẹp nhất, góc chụp ấn tượng nhất. Nhưng trải nghiệm du lịch đôi khi không tạo nên từ những thứ “nhất”. Nó có thể đến từ quán ăn nhỏ trong ngõ, con đường bình dị hay cuộc trò chuyện mười phút với người bản xứ.
Lạc lối chính là chấp nhận không cần biết hai tiếng tiếp theo sẽ xảy ra chuyện gì. Càng đi, tôi càng trân quý khoảnh khắc không cần đăng tải: buổi chiều không story, bữa ăn không review, chốn riêng cho chính mình. Và đó chính là bước đầu tiên để tìm thấy phong vị riêng: “Tôi đi không phải để biết nhiều hơn, mà chỉ để biết mình đang cần gì”.
Nghệ thuật quan sát
Tôi nghĩ người đi nhiều không nhất thiết phải là người có nhiều dấu mộc nhất trên hộ chiếu, mà là người nhìn thấy nhiều điều hơn sau mỗi chuyến đi.
Du lịch dạy ta rất nhiều nếu chịu khó quan sát: kiến trúc đô thị, lịch sử qua bữa ăn, nếp sống ở chợ truyền thống, cách xã hội vận hành qua chuyến tàu điện, hay nét văn hóa từ một nhà vệ sinh công cộng. Tôi thích nhìn nếp sinh hoạt đời thường: người Nhật trật tự xếp hàng, người Pháp thong thả ngồi café hàng giờ, người Singapore dùng không gian công cộng, người Sri Lanka bình yên bên bờ biển. Những điều ấy giúp ta hiểu vùng đất mình đến sâu sắc hơn rất nhiều.
Cách làm và hiểu một nơi trọn vẹn nhất là thử học làm một thứ gì đó: lớp nấu ăn, workshop làm gốm, lớp pha trà hay buổi học thủ công. Có sự khác biệt rất lớn giữa nhìn ngắm và thực sự trải nghiệm. Bạn có thể xem video làm gốm 30 giây, nhưng khi tự tay ngồi trước khối đất sét, loay hoay tạo ra chiếc cốc méo mó, bạn mới hiểu giá trị của đồ thủ công. Chiếc cốc mang vẻ đẹp của sự bất toàn và dấu vết bàn tay con người.
Ẩm thực cũng vậy, khi biết món ăn chuẩn bị ra sao, ta sẽ thưởng thức chậm rãi và trân quý tâm sức người nấu hơn. Tôi nhớ lần ngồi ở trà viên tại Nihonmatsu, tỉnh Fukushima, tự nắn nót làm Wagashi rồi thưởng trà ngắm tòa thành cổ kính. Định nghĩa quan sát đối với tôi là khi đôi tay chạm vào trong lúc mắt nhìn thấy.
Tìm phong vị
Phong vị riêng hình thành từ những va chạm thực tế. Bạn không biết mình thích chủ nghĩa tối giản cho đến khi bước vào không gian thực sự tinh gọn. Bạn không biết mình yêu đồ thủ công cho đến khi cầm trên tay món đồ làm hoàn toàn bằng tay. Bạn không biết mình say mê khu phố cổ cho đến khi đi bộ ở nơi lịch sử hiện diện trên từng bức tường.
Ta cần nhìn thấy nhiều thứ để biết mình thích gì, nhận ra những điều bản thân không thích. Phong vị riêng được xây dựng từ những thứ mình lựa chọn lẫn những thứ chủ động loại bỏ.
Sau vài năm đi du lịch, tôi biết mình thích những khách sạn nào.
Tôi thích nơi lưu trú có câu chuyện, nơi kiến trúc, ẩm thực, mùi hương, âm nhạc và phong cách phục vụ hòa làm một. Tôi nhớ một khách sạn vì cảm giác: buổi sáng nhìn ra con phố Tokyo, buổi tối trong căn phòng cổ ở châu Âu, bữa sáng đượm vị địa phương, hay sự ân cần của người phục vụ.
Tôi từng nghĩ khách sạn 1.000 USD đương nhiên nhiều phong vị hơn khách sạn 100 USD, nhưng giờ thì không. Mức giá chỉ cho biết số tiền chi trả, không quyết định nơi đó có đáng nhớ hay không. Nhà hàng được Michelin vinh danh rất tuyệt, nhưng quán nhỏ khu dân cư cũng đủ làm ta nhớ mãi. Phong vị không nằm ở giá tiền, mà nằm ở cách trải nghiệm giúp ta cảm nhận thế giới.
Dành khoảng trống cho trí tò mò
Nếu có lời khuyên tự nhắc mình trước mỗi chuyến đi, thì đó là: đừng lên lịch quá kín. Vẫn có thể lưu địa điểm hot, đặt bàn ở nhà hàng danh tiếng, ghé thăm danh thắng biểu tượng. Nhưng hãy để lại một buổi chiều không kế hoạch, một buổi sáng không biết sẽ ăn gì, một con đường chưa từng thấy trên mạng xã hội, một quán ăn không ai review bằng tiếng Việt và một cuộc trò chuyện không biết sẽ dẫn ta đến đâu.
Khi mọi thứ đã định trước, chúng ta chỉ đang thực hiện một kế hoạch. Khi để lại một khoảng trống, ta cho phép thành phố kể câu chuyện theo cách riêng. Chính trong khoảng trống đó, mình lại tìm thấy thứ không thể tìm bằng thuật toán: một quán cà phê, một món ăn, một vài người bạn mới hay một phiên bản an yên hơn của chính mình.
Tôi vẫn tiếp tục công việc nói cho mọi người biết nên đi đâu. Nhưng sau hơn mười năm, điều tôi muốn nhắn nhủ nhất không còn là: “Hãy đến đây, nơi này rất đẹp!”. Mà là: “Hãy đến đây, rồi tự mình xem điều gì khiến bạn rung động”.
Chúng ta đi du lịch để nhìn thấy thế giới, nhưng điều thú vị nhất là sau mỗi chuyến đi, mình lại nhìn thấy bản thân rõ hơn. Phong vị riêng không nằm trong danh sách có sẵn. Nó được tạo nên từ những lần mình chọn một con đường khác, một cuộc trò chuyện khác, một mảnh ký ức rất đỗi cá nhân.
Tôi sẽ chừa buổi chiều không kế hoạch để lạc lối vào con đường lạ, ngồi xuống quán nhỏ ít người, nhìn thành phố diễn ra trước mắt thay vì qua màn hình. Biết đâu, chính lúc lạc lối lại thấy thứ mà bao năm vẫn luôn kiếm tìm: phong vị độc bản.
Và bạn cũng như tôi, có thể lựa chọn những điểm đến trong lịch trình hoặc không, hay có thể dành một buổi để dò theo la bàn cảm xúc, để lạc lối đến nơi dành cho mình. Có khi ở đó, bạn sẽ nhìn thấy chính mình và tìm được phong vị riêng
