Nếu East of Eden khiến bạn muốn đọc John Steinbeck

Vừa lên sóng Netflix ngày 1/10, East of Eden đưa kiệt tác cùng tên của John Steinbeck trở lại với khán giả qua phiên bản truyền hình bảy tập do Zoe Kazan chuyển thể, với Florence Pugh trong vai Cathy Ames. Từ câu chuyện về gia đình, tội lỗi và lựa chọn giữa thiện – ác, series cũng là dịp để trở lại với thế giới văn chương của Steinbeck.

Qua những câu chuyện lấy bối cảnh nước Mỹ, ông không tìm kiếm những chủ đề xa xôi, mà trăn trở với những nhức nhối về gia đình, nghèo khó, khát vọng, cô đơn và những vùng xám trong bản chất con người. Dù bối cảnh thuộc về nhiều thập niên trước, những gì Steinbeck viết về con người đến hôm nay vẫn không hề xa lạ. Nếu East of Eden là điểm khởi đầu, The Grapes of Wrath, Of Mice and Men, Cannery Row hay The Pearl sẽ là những cuốn sách tiếp theo đáng để bạn bước sâu hơn vào thế giới của một trong những tài năng lớn của văn học Mỹ ở thế kỷ 20.

East of Eden (1952)

Ra mắt năm 1952, East of Eden là một trong những tiểu thuyết tham vọng nhất của John Steinbeck. Qua câu chuyện kéo dài nhiều thế hệ của hai gia đình Hamilton và Trask, John Steinbeck đồng thời khắc họa thung lũng Salinas cùng những đổi thay của vùng đất này theo thời gian.

Ở trung tâm tác phẩm là những câu hỏi rất căn bản về bản chất con người: Điều gì khiến một người trở nên tốt hay xấu? Đó là số phận đã được định sẵn, hay con người vẫn có thể tự quyết định cuộc đời mình? Khi các nhân vật lần lượt gợi lại những mô-típ về Adam và Eve, Abel và Cain, Steinbeck mở rộng câu chuyện gia đình thành một suy tư lớn hơn về tội lỗi, lựa chọn và khả năng thay đổi.

Chính Steinbeck từng xem East of Eden là tác phẩm quan trọng nhất trong sự nghiệp. Với quy mô rộng lớn nhưng vẫn gần gũi về cảm xúc, cuốn sách mang đến một cái nhìn bao quát về con người: nhỏ bé, nhiều mâu thuẫn, luôn khao khát được lựa chọn và không ngừng tìm cách vượt khỏi những điều tưởng như đã được định sẵn.

Câu trích dẫn yêu thích: “Những gì vĩ đại và đáng quý nhất thường mang trong mình nỗi cô độc”.

The Grapes of Wrath (1939)

Xuất bản lần đầu năm 1939, The Grapes of Wrath (tựa Việt: Những chùm nho thịnh nộ) là tác phẩm lớn của John Steinbeck về thời kỳ Đại Khủng hoảng, đồng thời giúp ông giành giải Pulitzer. Cuốn sách tái hiện làn sóng di cư trong những năm 1930, khi nhiều gia đình nông dân ở vùng Dust Bowl buộc phải rời bỏ quê hương để tìm đường về phía Tây.

Trung tâm câu chuyện là gia đình Joad ở Oklahoma, những người mất đất và lên đường đến California với hy vọng tìm được một cuộc sống tốt đẹp hơn. Nhưng hành trình ấy nhanh chóng va phải thực tế khắc nghiệt của một nước Mỹ bị chia cắt sâu sắc giữa người có và không có. Qua những mất mát, bất công và thử thách liên tiếp, Steinbeck dựng nên một câu chuyện vừa gần gũi với số phận con người, vừa rộng lớn về quy mô và chiều sâu đạo đức.

Tác phẩm khắc họa sự đối đầu giữa kẻ mạnh và người yếu thế, phản ứng dữ dội của con người trước bất công, cũng như sức chịu đựng bền bỉ trong nghịch cảnh. Đồng thời, The Grapes of Wrath không chỉ ghi lại những ám ảnh của thời Đại Khủng hoảng, mà còn đặt ra những câu hỏi sâu xa về bình đẳng, công lý và phẩm giá con người trong xã hội Mỹ. Với sự kết hợp giữa sử thi xã hội, tiểu thuyết hành trình và tinh thần nhân văn mạnh mẽ, đây vẫn được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của văn học Mỹ.

Câu trích dẫn yêu thích:

“Trong ánh mắt của những người đói khát, cơn phẫn nộ ngày một lớn dần. Trong tâm hồn họ, những chùm nho của cơn thịnh nộ đang căng đầy và trĩu nặng, chờ đến mùa thu hoạch”.

Of Mice and Men (1937)

Một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của John Steinbeck, Of Mice and Men đưa người đọc trở lại California trong những năm Đại Khủng hoảng. Câu chuyện xoay quanh hai lao động nông trại George và Lennie, những người cùng nuôi giấc mơ sở hữu một mảnh đất nhỏ để có thể sống yên ổn bằng sức lao động của mình.

Lennie có tâm hồn ngây thơ nhưng sở hữu thể lực vượt trội, và ước mong giản dị nhất của anh chỉ là được nuôi thỏ để vuốt ve bộ lông mềm mại của chúng. Thế nhưng chính sự hồn nhiên ấy, đi cùng sức mạnh mà Lennie không phải lúc nào cũng kiểm soát được, lại liên tục đẩy cả anh lẫn George vào những tình huống khó khăn.

Nhẹ nhàng nhưng day dứt, Of Mice and Men là câu chuyện về tình bạn, cô đơn và hy vọng, nơi những ước mơ nhỏ bé trở nên mong manh trước một thực tại khắc nghiệt. Dư âm của cuốn sách vì thế vẫn còn ở lại rất lâu sau khi trang cuối khép lại.

Câu trích dẫn yêu thích:

“Đôi khi, một khoảnh khắc bỗng lắng xuống, lơ lửng và kéo dài lâu hơn rất nhiều so với chính nó. Âm thanh ngừng lại, chuyển động cũng ngừng lại, như thể mọi thứ đứng yên lâu hơn một khoảnh khắc”.

Cannery Row (1945)

Cannery Row không đi theo cấu trúc kể chuyện quen thuộc với một tuyến truyện cao trào rõ ràng. Thay vào đó, cuốn tiểu thuyết ngắn này giống như một bức chân dung bằng cảm xúc, tái hiện cảm giác thuộc về một cộng đồng rất cụ thể, được gợi nên từ ký ức của Steinbeck về những năm tháng lớn lên ở California.

Thoạt nghe, câu chuyện về một chủ tiệm tạp hóa, một nhà sinh vật học, một bà chủ nhà thổ, vài kẻ nghiện rượu, những cô gái bán hoa và một số phận lạc lõng trong một thị trấn nhỏ ở California có vẻ khó tạo nên nhiều rung động. Nhưng dưới cách quan sát tinh tế của Steinbeck, những con người bình thường ấy lại dần hiện lên đầy gần gũi và đáng nhớ. Từ những mảnh đời nhỏ bé, ông chạm đến cảm giác cộng đồng, cô đơn và hoài niệm, để rồi khiến người đọc bâng khuâng nhớ về một quá khứ vốn chưa từng thuộc về mình.

Câu trích dẫn yêu thích:
“Cannery Row ở Monterey, California là một bài thơ, một mùi hôi, một tiếng động chói tai, một thứ ánh sáng, một sắc thái, một thói quen, một nỗi hoài niệm, một giấc mơ. Cannery Row là những thứ tụ lại rồi tan ra: thiếc, sắt, gỉ sét và gỗ vỡ vụn; những vỉa hè sứt mẻ, những bãi đất đầy cỏ dại và đống phế liệu; những nhà máy đóng hộp cá mòi bằng tôn, quán rượu, nhà hàng, nhà thổ, những tiệm tạp hóa nhỏ chật chội, phòng thí nghiệm và những khu trọ tồi tàn”.

Travels with Charley in Search of America (1962)

Khi nhắc đến những tác phẩm kinh điển về những chuyến đi xuyên nước Mỹ, người ta thường nghĩ ngay đến On the Road của Jack Kerouac. Nhưng với Travels with Charley, John Steinbeck mang đến một hành trình chậm rãi, trầm tĩnh và nhiều suy ngẫm hơn, bên cạnh chú chó poodle Charley.

Trên cung đường từ California đến Maine, Steinbeck quan sát nước Mỹ bằng ánh nhìn sắc sảo nhưng điềm đạm, từ con người, cảnh quan đến những đổi thay của xã hội và cách quá khứ tiếp tục hiện diện trong hiện tại. Vừa là một cuốn du ký, vừa là một tác phẩm phi hư cấu giàu chất suy tưởng, Travels with Charley cho thấy khả năng quan sát tinh tế của của tác giả, đồng thời gợi lên thôi thúc bước ra thế giới với sự tò mò và cởi mở.

Câu trích dẫn yêu thích:
“Họ khẽ nói về mong muốn một ngày nào đó sẽ lên đường, được đi đây đó, tự do và không bị ràng buộc, không hẳn để hướng đến một nơi nào, mà để rời xa một điều gì đó. Tôi bắt gặp ánh nhìn ấy và nghe thấy nỗi khao khát ấy ở mọi nơi, trong từng bang mình đi qua. Gần như người Mỹ nào cũng mang trong mình một thôi thúc được dịch chuyển”.

The Winter of Our Discontent (1961)

The Winter of Our Discontent là tiểu thuyết cuối cùng của John Steinbeck. Lấy bối cảnh tại một thị trấn nhỏ ở Bờ Đông nước Mỹ, tác phẩm xoay quanh Ethan Allen Hawley, một người đàn ông phải đối diện với những thất bại của chính mình và cái giá của đạo đức phải trả cho mong muốn vươn lên trong xã hội.

Mang sắc thái u tối và nhiều giằng xé, cuốn sách đi sâu vào những góc khuất trong bản chất con người, nơi vẻ ngoài tử tế của cuộc sống đôi khi che giấu những thỏa hiệp, tham vọng và sự xuống cấp âm thầm bên trong. Bị đè nặng bởi quá khứ từng huy hoàng của gia đình cùng những kỳ vọng luôn hiện hữu, Ethan dần cảm thấy mọi lựa chọn của mình đều bị thúc ép bởi mong muốn lấy lại vị thế đã mất.

Đứng giữa bi kịch và hy vọng, The Winter of Our Discontent đặt người đọc trước những câu hỏi không dễ trả lời về lòng tham, phẩm giá, sự thành công và giới hạn đạo đức của mỗi người. Chính sự giằng co ấy khiến cuốn sách vừa tạo cảm giác xa cách, vừa buộc người đọc nhìn lại chính phần người bên trong mình.

Câu trích dẫn yêu thích:
“Liệu có ai thực sự hiểu được dù chỉ phần rìa ngoài cùng của một con người khác?”

The Pearl (1947)

Ra mắt năm 1947, The Pearl là một trong những tác phẩm ngắn nổi tiếng của John Steinbeck. Câu chuyện xoay quanh Kino, một người thợ lặn nghèo sống cùng vợ Juana và con trai nhỏ Coyotito. Khi tình cờ tìm thấy một viên ngọc trai lớn hiếm có, Kino tin rằng cuộc đời gia đình mình cuối cùng cũng có cơ hội thay đổi: anh có thể cho con đi học, tổ chức một đám cưới đàng hoàng và thoát khỏi cảnh nghèo khó.

Nhưng viên ngọc càng trở nên quý giá, những hy vọng ban đầu càng dần nhường chỗ cho lòng tham, sự ngờ vực và bạo lực. Không chỉ những người xung quanh muốn giành lấy nó, chính Kino cũng ngày càng bị cuốn vào giấc mơ về một tương lai tốt đẹp đến mức không nhận ra những gì mình đang đánh mất. Từ một câu chuyện tưởng như đơn giản về vận may, Steinbeck mở rộng The Pearl thành một ngụ ngôn về tiền bạc, khát vọng và cái giá con người có thể phải trả khi tin rằng sự giàu có sẽ giải quyết mọi vấn đề.

Ngắn gọn và giàu tính biểu tượng, tác phẩm đặt ra một câu hỏi vẫn còn nguyên sức nặng: khi một điều ta khao khát cuối cùng nằm trong tầm tay, liệu nó thực sự mang lại tự do, hay có thể trở thành thứ kiểm soát chính mình?

Câu trích dẫn yêu thích:

“Vận may, anh thấy đấy, đôi khi lại kéo theo những người bạn chẳng lành.”

In Dubious Battle (1936)

In Dubious Battle là một trong những tác phẩm mang màu sắc chính trị – xã hội rõ nét nhất của John Steinbeck. Lấy bối cảnh tại một thung lũng ở California, đây cũng là cuốn đầu tiên trong bộ ba thường được gọi là các tiểu thuyết “Dust Bowl”, bên cạnh Of Mice and Men và The Grapes of Wrath.

Giống hai tác phẩm sau, John Steinbeck hướng sự chú ý đến những người lao động ở bên lề xã hội. Lần này là một nhóm công nhân hái trái cây đang tìm cách tổ chức đình công để đòi quyền lợi. Từ những bất mãn ban đầu, căng thẳng nhanh chóng leo thang, kéo theo xung đột và hiểm nguy, tạo nên một câu chuyện có nhịp điệu nhanh và ngày càng nghẹt thở.

Bên cạnh việc phản ánh sự bất công trong lao động và những bất ổn của xã hội công nghiệp, In Dubious Battle còn đi sâu vào một câu hỏi đáng chú ý: con người sẽ thay đổi thế nào khi không còn hành động với tư cách một cá nhân, mà trở thành một phần của đám đông? Qua đó, Steinbeck quan sát cả sức mạnh của tinh thần đoàn kết lẫn những biến đổi khó lường trong hành vi con người khi bị cuốn vào một mục tiêu chung.

Câu trích dẫn yêu thích:
“Không còn những tiếng kêu đơn độc cất lên từ từng người riêng lẻ. Họ cùng chuyển động, dường như cũng trở nên giống nhau. Tiếng gầm chỉ còn là một giọng nói, vọng lên từ vô số cổ họng”.

The Log from the Sea of Cortez (1951)

“Sea of Cortez” chính là tên gọi khác của Vịnh California, nơi John Steinbeck cùng người bạn là nhà sinh vật học Ed Ricketts thực hiện một chuyến thám hiểm vào năm 1940. Ricketts cũng chính là người đã truyền cảm hứng cho nhân vật Doc trong Cannery Row và Sweet Thursday.

Trong chuyến đi, hai người men theo những bãi biển hoang sơ để quan sát và thu thập các loài động vật không xương sống dưới biển. Nhưng vượt ra ngoài một ghi chép khoa học đơn thuần, cuốn sách dần trở thành những suy ngẫm về sự sống, sinh thái và trạng thái cân bằng tự nhiên của thế giới.

Tuy vậy, phần mô tả chi tiết về đời sống biển có thể khá dày với một số độc giả, nhưng với những ai yêu đại dương và thiên nhiên, The Log from the Sea of Cortez vẫn là một cuốn sách giàu sức gợi và nhiều suy tưởng.

Câu trích dẫn yêu thích:
“Chúng ta đã để lại dấu vết trên thế giới, nhưng thật ra chẳng làm được điều gì mà cây cối, dây leo, băng giá hay sự xói mòn không thể xóa đi trong một khoảng thời gian tương đối ngắn”.

Tortilla Flat (1935)

Mang dáng dấp của một huyền thoại Arthur thời hiện đại, Tortilla Flat đưa người đọc đến một “Camelot” khác: Monterey, California. Câu chuyện theo chân Danny và nhóm bạn paisano với hàng loạt cuộc vui, những trò nghịch ngợm và những ngày tháng ngập trong rượu vang. Giống như Cannery Row, cuốn tiểu thuyết khiến người đọc nảy sinh một thứ tình cảm phức tạp dành cho những nhân vật đầy khiếm khuyết nhưng vẫn rất đời.

Dù hành động của họ không phải lúc nào cũng đúng đắn, Steinbeck vẫn cho thấy những nhân vật này phần nhiều xuất phát từ thiện ý. Qua đó, ông quan sát những ranh giới mờ giữa đúng và sai, giữa lòng tốt và sự vụng về của con người. Tuy vậy, nhiều nhà phê bình khi đọc lại từ góc nhìn hôm nay cho rằng, Tortilla Flat cũng chứa một số định kiến chủng tộc đã lỗi thời, phản ánh giới hạn của bối cảnh xã hội khi tác phẩm ra đời năm 1935.

Câu trích dẫn yêu thích:
“Buổi sáng đầy nắng là khoảng thời gian của niềm vui tĩnh lặng. Khi những giọt sương lấp lánh đọng trên đám cỏ dại, mỗi chiếc lá như nâng niu một viên ngọc – đẹp đẽ dù chẳng mang giá trị vật chất nào. Đây không phải lúc để vội vàng hay tất bật. Buổi sáng là khi những suy nghĩ trở nên chậm rãi, sâu lắng và óng ánh như vàng”.