Sự gián đoạn tại eo biển Hormuz sau cuộc xung đột Mỹ – Iran đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào một vòng xoáy biến động mạnh với quy mô được đánh giá là vượt xa những cú sốc dầu mỏ trong thập niên 1970. Tuyến vận chuyển này chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu.
Việc eo biển bị tê liệt từ cuối tháng 2 năm 2026 khiến khoảng 11 triệu thùng dầu mỗi ngày và 140 tỷ m³ khí đốt bị đình trệ. Hệ quả tất yếu là giá dầu thô nhanh chóng vượt mốc 100 USD mỗi thùng, kéo mặt bằng giá năng lượng tăng vọt và làm gia tăng áp lực lạm phát lên toàn thế giới.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vừa phát đi cảnh báo về tình trạng gián đoạn tại Hormuz như một nút thắt năng lượng lớn nhất từ trước tới nay. Tác động của cuộc khủng hoảng lan rộng sang chi phí nhập khẩu và tốc độ tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia.
Để ứng phó, IEA đã phối hợp giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược. Đây là mức can thiệp lớn nhất lịch sử nhằm làm dịu cơn khát năng lượng của các nhà máy lọc dầu tại châu Á và châu Âu, nơi giá khí đốt đã tăng hơn 60%.
Tại Việt Nam, với đặc thù là nước nhập khẩu ròng xăng dầu, các tác động từ biến động giá thế giới nhanh chóng lan tới nền kinh tế. Dữ liệu từ Global Petrol Prices cho thấy giá xăng RON95 đã chạm mốc 33.840 đồng mỗi lít vào ngày hôm qua (24/3).
Công tác điều hành được triển khai sớm và đồng bộ giúp nguồn cung trong nước cơ bản được bảo đảm. Bộ Công Thương liên tục chỉ đạo hệ thống phân phối duy trì hoạt động thông suốt, đồng thời rà soát cơ chế chính sách để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nhập khẩu.
Công cụ bình ổn và hiệu quả thực tế
Điểm nhấn trong cách ứng phó của Việt Nam chính là sự kết hợp giữa Quỹ Bình ổn giá và các công cụ thuế phí. Liên Bộ Công Thương Tài chính đã liên tiếp nhiều lần chi mạnh quỹ này để ngăn chặn đà tăng sốc. Trong các kỳ điều hành gần nhất, mức chi quỹ lên tới 3.000 đến 4.000 đồng cho mỗi lít xăng dầu.
Nếu thiếu đi sự can thiệp này, giá bán thực tế trên thị trường có thể đã cao hơn mức hiện tại đáng kể. Cùng với đó, việc giảm thuế nhập khẩu ưu đãi về 0% tạo dư địa quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Năng lực sản xuất nội địa đóng vai trò huyết mạch trong việc giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đã chủ động tăng công suất thêm 10,5% để đảm bảo đủ nguyên liệu sản xuất đến hết tháng 5 năm 2026.
Trong khi đó, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, đơn vị chiếm 40% sản lượng tiêu thụ trong nước, duy trì nhịp độ sản xuất ổn định. Những giải pháp này góp phần bù đắp lượng thiếu hụt từ thị trường quốc tế vốn đang gặp nhiều khó khăn về vận chuyển.
Vị thế của Việt Nam trong bức tranh khu vực
Khi đặt lên bàn cân so sánh với các quốc gia lân cận, mức tăng giá xăng dầu tại Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều so với thế giới. Giá xăng RON95 và dầu diesel trong nước tăng lần lượt 37% và 45%, trong khi giá thế giới đã vọt lên tới hơn 63% và gần 72%. Thực tế cho thấy mặt bằng giá tại Việt Nam hiện ở mức thấp hơn đáng kể so với nhiều nước có chung đường biên giới.
Tại Lào, giá xăng RON95 và dầu diesel lần lượt ở mức khoảng 47.600 đồng và 41.100 đồng mỗi lít. Tại Campuchia, con số này dao động quanh mức 35.600 đồng cho xăng và 44.200 đồng cho dầu diesel dù chính phủ nước này đã thực hiện các biện pháp hỗ trợ.
Ngay cả Trung Quốc, một quốc gia có cơ chế kiểm soát giá nghiêm ngặt, cũng ghi nhận giá xăng RON95 ở mức 34.600 đồng mỗi lít. Việc Việt Nam duy trì được mức giá thấp hơn khu vực mà không cần áp dụng các biện pháp hành chính cứng nhắc như hạn mức mua hay đóng cửa cơ sở kinh doanh là một nỗ lực đáng ghi nhận.
Khủng hoảng năng lượng ảnh hưởng trực tiếp đến hàng nghìn sản phẩm tiêu dùng hằng ngày từ nhựa, bao bì, mỹ phẩm cho đến phân bón phục vụ nông nghiệp. Dầu khí chính là huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu.
Khi năng lượng tăng giá, mọi khâu trong chuỗi cung ứng đều bị đội chi phí, đặc biệt là đối với các nước thu nhập thấp. Trong bối cảnh đó, việc bảo đảm nguồn cung và kiểm soát biên độ tăng giá của Việt Nam đang tạo ra một vùng đệm an toàn cho các doanh nghiệp sản xuất và đời sống người dân.
Hướng tới mục tiêu dài hạn, việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo là con đường tất yếu. Việt Nam cần tiếp tục tăng cường dự trữ chiến lược và hợp tác khu vực để ứng phó với các kịch bản gián đoạn nguồn cung tương tự trong tương lai. Sự chủ động trong điều hành và linh hoạt trong chính sách sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt giúp kinh tế Việt Nam đứng vững trước những cơn bão năng lượng toàn cầu.
