Hàm Trần là nhà làm phim người Mỹ gốc Việt, ghi dấu ấn qua nhiều tác phẩm như Đoạt hồn, Maika − Cô bé đến từ hành tinh khác, Tiệm ăn của quỷ và gần nhất là Tử chiến trên không. Phim của anh nổi bật với cách kể chuyện sắc gọn, kịch tính, dùng chất liệu đời thật để đào sâu những trải nghiệm cảm xúc khác biệt trên màn ảnh.
Một câu chuyện đáng để làm phim khi có nhân vật trung tâm rõ ràng. Khán giả chỉ đi theo hành trình nếu có ai để dõi theo, thấu hiểu và cùng hy vọng. Với tôi, mọi nhân vật đều quan trọng, dù họ là người hùng hay kẻ phản diện. Khác biệt chỉ nằm ở lựa chọn. Cuối cùng, bộ phim muốn gửi gắm thông điệp gì? Thông điệp càng mạnh mẽ, bộ phim càng đáng để kể.
Khi bắt đầu một bộ phim, việc đầu tiên tôi làm là nghiên cứu. Vì tôi không chỉ làm phim, tôi tạo ra một thế giới. Và để mời khán giả bước vào thế giới đó, chính tôi phải hiểu nó trước: vận hành thế nào, cảm xúc ra sao. Tôi cũng phải hiểu nhân vật: họ nghĩ gì, muốn gì, sợ điều gì. Và để trả lời tất cả những điều đó, tôi phải nghiên cứu, nghiên cứu rất nhiều.
Làm phim là hành trình học hỏi. Trước đây, tôi tập trung vào thế giới và nhân vật, nhưng càng làm, tôi càng nhận ra thứ chạm đến khán giả mạnh hơn hình ảnh chính là âm thanh. Hình ảnh chỉ đi vào mắt, còn âm thanh là rung động, nó xuyên qua cơ thể, tạo nên lo lắng, hy vọng và bất an. Chúng ta cảm nhận thế giới bằng âm thanh nhiều hơn mình nghĩ, chỉ là ít ai để ý.
Con người sinh ra đã có khuyết điểm. Và chính những “vết nứt” đó mới làm nhân vật trở nên thật, đáng nhớ và chạm vào khán giả. Không có người hoàn toàn tốt hay hoàn toàn xấu, chỉ có lựa chọn mà họ buộc phải đưa ra, vì những điều họ khao khát hoặc sợ mất.
Điện ảnh cho phép tôi đi sâu vào khoảnh khắc: con người đứng giữa đúng và sai, đạo đức và sinh tồn. Khi hiểu lý do sau lựa chọn của nhân vật, ta bắt đầu thấy họ là con người. Chính lúc đó, câu chuyện trở nên chân thật. Đó là lý do tôi yêu làm phim.
Mọi câu chuyện của con người đều là về sự thay đổi. Đó cũng là lý do vì sao chúng ta thích xem phim. Vì thay đổi bản thân luôn là điều khó nhất, nên ta muốn xem người khác thay đổi: để được truyền cảm hứng, để cười, hay thậm chí sợ họ. Nhân vật phải trải qua điều gì, đi qua hành trình nào để buộc phải thay đổi − chính nhịp đó làm nên cảm xúc của bộ phim. Phim nào cũng cần có sự chuyển biến như vậy, đó là vì sao chúng ta cần học cách kể chuyện.
Tôi chưa bao giờ đặt kỳ vọng phim của mình sẽ thành công. Tôi không để điều đó ảnh hưởng cách mình làm phim, điều tôi hướng tới chỉ là kể câu chuyện tốt nhất. Phim sau phải tốt hơn phim trước. Luôn cố làm tốt hơn và sẵn sàng thử điều mới. Dù có lúc sẽ thất bại nhưng chúng ta phải đi tiếp. Và tôi phải cảm ơn Victor Vũ vì đã dạy tôi điều này.
Tôi yêu điện ảnh Việt Nam. Nó truyền cảm hứng cho tôi mỗi ngày. Các đạo diễn Việt Nam đang tìm ra tiếng nói riêng. Tôi thích xem phim của Trấn Thành, Lý Hải, Khương Ngọc… Mỗi người một phong cách và đó chính là điều khiến thời điểm này trở nên thú vị. Điện ảnh Việt đang có cơ hội bước ra sân khấu thế giới. Chúng ta không chỉ biết làm arthouse, chúng ta có thể làm tất các thể loại.
Đạo diễn trẻ cần hiểu cấu trúc kể chuyện, rèn luyện tay nghề. Hãy trung thực với bản thân, kể câu chuyện mà chỉ bạn mới có thể kể. Làm ra tác phẩm của riêng mình, mài giũa và biến nó thành tiếng nói độc nhất của bạn, thay vì chạy theo hay bắt chước bất kỳ ai khác.
Một bộ phim luôn là thành quả của tập thể. Nó không thuộc riêng về đạo diễn, mà là kết quả của biên kịch, diễn viên, quay phim, sản xuất, hậu kỳ… Tử chiến trên không càng khiến tôi nhận ra khi ê-kíp gắn kết như một gia đình và ai cũng dốc hết sức, bộ phim sẽ tự khắc đến với khán giả.
Sống giữa hai nền văn hóa giúp tôi nhận ra, điện ảnh phản chiếu cách mỗi nơi nhìn vào gia đình. Ở Việt Nam, giá trị hiếu thảo khiến những câu chuyện về cha mẹ − con cái luôn chạm đến số đông. Chính sự gắn kết giữa các thế hệ trong gia đình tạo nên chiều sâu cảm xúc đặc biệt cho việc kể chuyện.
Điều quý giá nhất cho gia đình chính là thời gian. Ba mẹ đôi khi không nói “thương con” hay “tự hào về con”, nhưng tình cảm luôn ở đó, chỉ là họ không thể hiện ra. Vì vậy, hãy chủ động ở bên họ, ngồi lại, ăn cùng nhau, dành thời gian cho nhau. Vì thời gian một khi đã trôi qua thì không thể lấy lại. Chỉ đơn giản: hãy dành thời gian cho ba mẹ, khi bạn vẫn còn có thể.
Ảnh: Richard Le.
