Lịch sử và văn hoá Việt Nam, với độ dày và sự đa dạng vốn có, luôn là nguồn chất liệu giàu cảm hứng cho điện ảnh. Tuy nhiên, một thực tế không dễ phủ nhận là trong nhiều năm qua, thị trường phim Việt hiếm khi chứng kiến một tác phẩm cổ trang thật sự nổi bật. Bên cạnh câu chuyện, những hạn chế về kỹ xảo, mức độ đầu tư cho sản xuất hay sự thiếu chỉn chu trong thiết kế phục trang vẫn là những yếu tố khiến các thử nghiệm trong dòng phim này thường xuyên vấp phải tranh cãi.
Để tái hiện trọn vẹn ký ức lịch sử bằng ngôn ngữ điện ảnh, các nhà làm phim cần đạt được sự cân bằng giữa tính xác thực về thời đại và giá trị thẩm mỹ, đồng thời hạn chế vay mượn thiếu chọn lọc từ các nền văn hoá khác mà làm phai nhạt bản sắc Việt.
Năm 2026, giữa đường đua sôi động của thị trường phim Việt với loạt tác phẩm thuộc các thể loại quen thuộc như gia đình, hài, kinh dị hay tình cảm, dự án cổ trang, huyền sử Hộ Linh Tráng Sĩ xuất hiện như một làn gió khác biệt và nhanh chóng thu hút sự chú ý. Bên cạnh sự trở lại của Johnny Trí Nguyễn, dàn diễn viên gạo cội, quy mô sản xuất đáng kể và chủ đề mới lạ nhưng nhiều thách thức, yếu tố khiến bộ phim trở thành tâm điểm còn nằm ở mức độ đầu tư cho phần phục trang, phản ánh rõ tham vọng tái hiện bối cảnh lịch sử rõ nét qua từng chi tiết tạo hình.
Những hình ảnh hé lộ ban đầu của bộ phim không chỉ khiến khán giả phấn khích trước cách diễn giải phục trang, mà còn đưa thách thức quen thuộc của nhà làm phim cổ trang một lần nữa lên bàn cân.
Trong lúc chờ đợi Hộ Linh Tráng Sĩ ra rạp, có thể nhìn lại một số tác phẩm cổ trang Việt từng tạo dấu ấn với ngôn ngữ mỹ thuật nổi bật, đặc biệt ở cách diễn giải phục trang.
Phượng Khấu
Là bộ phim cung đấu đầu tiên của Việt Nam, Phượng Khấu gây ấn tượng với mức độ đầu tư mạnh tay cho phần mỹ thuật, đặc biệt là phục trang. Nguồn lực sản xuất được dồn đáng kể cho khâu thiết kế, với hơn 400 bộ trang phục được thực hiện riêng cho từng nhân vật, dựa trên tư liệu lịch sử triều Nguyễn. Từ long bào, phượng bào đến áo Nhật Bình, hệ thống trang phục trải dài nhiều cấp bậc, được xử lý công phu về chất liệu, màu sắc và kỹ thuật thêu, góp phần tái hiện một diện mạo cung đình giàu tính thị giác.
Bên cạnh đó, ê-kíp còn khai thác nguồn tư liệu từ các bảo tàng để xây dựng hệ thống đạo cụ có độ tham chiếu cao, đồng thời đưa một số hiện vật thật vào quá trình ghi hình nhằm tăng thêm tính chân thực. Đáng chú ý có thể kể đến sắc phong thời Minh Mạng (năm 1843), cùng các chi tiết mang tính biểu tượng như mũ Cửu long Thông thiên, ấn vàng “Hoàng đế chi bảo” hay gối xếp dựa tay năm lá — những yếu tố góp phần hoàn thiện không gian cung đình nguyên vẹn từ độ thậm mỹ đến sự chân thật.
Thám tử Kiên: Kỳ Án Không Đầu
Thám Tử Kiên: Kỳ Án Không Đầu là dự án trinh thám cổ trang lấy bối cảnh thời Nguyễn, đánh dấu sự trở lại của đạo diễn Victor Vũ. Bên cạnh màu sắc bí ẩn, bộ phim gây chú ý ở mức độ đầu tư “khủng” cho phần phục trang, với gần 1000 bộ cổ phục được may thủ công, xây dựng hệ thống tạo hình có tính phân tầng rõ rệt giữa các giai cấp: áo ngũ thân, áo tứ thân của tầng lớp bình dân, trong khi áo dài lụa, nón quai thao hay khăn vấn của giới thương gia và tầng lớp quyền quý.
Từ đó, phục trang trở thành một phần của ngôn ngữ kể chuyện, giúp khán giả nhận diện địa vị, tính cách và mối quan hệ giữa các nhân vật.
Quy trình xử lý cũng công phu không kém từ lựa chọn chất liệu, tẩy vải đến nhuộm lại để đạt được hiệu ứng thị giác chân thực trên màn ảnh rộng. Nhiều phụ kiện cũng được thực hiện thủ công cho từng thiết kế, nhằm đảm bảo tính nhất quán về tạo hình.
Không chỉ dừng lại ở yếu tố thị giác, các thiết kế nhiều lớp còn được tính toán để hỗ trợ chuyển động của nhân vật, phù hợp với những phân cảnh phá án, hành động.
Người Vợ Cuối Cùng
Tiền truyện của Thám Tử Kiên: Kỳ Án Không Đầu là tác phẩm Người Vợ Cuối Cùng, một trong những nỗ lực đáng chú ý trong việc tái hiện đời sống và thẩm mỹ Bắc Bộ thế kỷ 19 trên màn ảnh. Lấy bối cảnh thời Nguyễn, bộ phim không chỉ xoay quanh câu chuyện thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến mà còn dựng nên một thế giới thị giác giàu tính văn hóa. Trong đó phục trang trở thành yếu tố then chốt.
Với hơn 200 bộ cổ phục được may thủ công, hệ thống trang phục trong phim thể hiện rõ sự phân tầng xã hội: tầng lớp quyền quý xuất hiện trong những lớp áo dài lụa, gấm với cấu trúc nhiều lớp, đi cùng phụ kiện như nón quai thao, khăn vấn; trong khi tầng lớp bình dân gắn liền với áo tứ thân, khăn mỏ quạ và chất liệu giản dị hơn.
Toàn bộ tạo hình được phát triển dựa trên tư liệu lịch sử và tranh vẽ đương thời, nhằm tái hiện đời sống của một gia đình quan lại miền Bắc đầy thuyết phục. Đáng chú ý, màu sắc, chất liệu và cách phối lớp được tiết chế để phản ánh tính cách cũng như chuyển biến tâm lý của từng nhân vật.
Cám (2024)
Lấy cảm hứng từ câu truyện cổ tích huyền thoại Tấm Cám, Cám là phiên bản “hắc thoại”, biến những giai thoại trong sách đã quá quen thuộc thành câu chuyện ma mị đầy độc đáo. Bên cạnh yếu tố thể loại, bộ phim nhanh chóng gây chú ý nhờ phần phục trang được đầu tư quy mô, với hơn 300 thiết kế riêng, kết hợp giữa nền tảng lịch sử và sự sáng tạo thị giác.
Các thiết kế lấy phục trang ở giai đoạn cuối thời Lê và đầu thời Nguyễn làm bản lề. Từng chi tiết, từ phom dáng, chất liệu đến phụ kiện như thắt lưng, mấn đội đầu hay trang sức đều được chăm chút kỹ lưỡng, tạo nên tổng thể giàu tính thị giác. Các thiết kế không chỉ bám vào tư liệu cổ phục mà còn được biến tấu để phù hợp với không khí huyền bí của câu chuyện.
Đáng chú ý, trong số hàng trăm bộ trang phục, hai thiết kế xuất hiện trong cảnh tiến cung của Tấm và Thái tử được đầu tư công phu nhất, với thời gian hoàn thiện kéo dài gần nửa năm. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp giữa nghiên cứu, thiết kế và chế tác thủ công tỉ mỉ, đặc biệt ở hệ thống phụ kiện đi kèm. Những chi tiết như khăn nhiễu hay ngọc bội không chỉ đóng vai trò trang trí, mà còn mang ý nghĩa biểu trưng cho địa vị và quyền lực trong bối cảnh cung đình.
Long Thành Cầm Giả Ca
Long Thành Cầm Giả Ca, bộ phim nghệ thuật chuyển thể từ thơ của Nguyễn Du, không chỉ ghi dấu ở chất thơ trong cách kể chuyện mà còn ở phần phục trang được xây dựng công phu, tái hiện rõ nét vẻ đẹp ngàn năm Thăng Long.
Trang phục trong phim chinh phục khán giả bằng chính sự tiết chế, tinh tế, tôn vinh đường nét mộc mạc đậm chất Việt, thay vì hướng đến sự phô trương. Từng chi tiết như áo, mấn hay khăn đều được xử lý cẩn trọng để phản ánh địa vị, nghề nghiệp và cá tính nhân vật. Sự lựa chọn chất liệu, màu sắc và phom dáng góp phần tạo nên một tổng thể thị giác giàu tính hoài niệm, đồng thời nâng đỡ câu chuyện tình bi ai bằng một lớp không khí lãng mạn, trữ tình.
Chính cách tiếp cận này giúp phục trang không chỉ dừng lại ở vai trò minh họa, mà trở thành một phần quan trọng trong việc định hình cảm xúc và nhịp điệu của bộ phim.
Ảnh: NVCC
