Tuần này, Việt Nam đã trở thành quốc gia đầu tiên trong khu vực Đông Nam Á thực hiện luật AI (trí tuệ nhân tạo) toàn diện. Động thái này đưa Việt Nam vào nhóm ít các khu vực pháp lý đã chuyển từ thảo luận sang các rào cản thực thi cụ thể.
Thời điểm ban hành luật phản ánh sự phát triển của hệ sinh thái trong nước, nơi AI không còn là xu hướng trừu tượng. Theo VNEconomy, báo cáo gần đây cho thấy gần 80% người dùng trực tuyến tại Việt Nam đã tiếp xúc với các công cụ AI trong ba tháng qua. Tỷ lệ áp dụng tổng thể đã vượt mức trung bình toàn cầu khi các doanh nghiệp tích hợp AI vào vận hành.
Nghiên cứu từ AWS chỉ ra khoảng 18% doanh nghiệp hiện đang sử dụng AI với mức tăng trưởng khoảng 39% mỗi năm. Các chỉ số về thời gian và tần suất sử dụng trên các nền tảng AI cho thấy hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo sinh đang nhanh chóng trở thành một phần của thói quen hàng ngày.
Khuôn khổ pháp lý: Minh bạch, công khai và giám sát
Chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3, luật của Việt Nam tập trung vào AI tạo sinh, từ chatbot đến deepfake. Luật yêu cầu dán nhãn rõ ràng cho nội dung do AI tạo ra và công khai khi người dùng tương tác với tác nhân nhân tạo thay vì con người. Quy định này áp dụng cho các nhà phát triển, nhà cung cấp và bên triển khai hoạt động tại Việt Nam, bao gồm cả các thực thể nước ngoài, đồng thời bắt buộc giám sát bởi con người đối với các hệ thống có rủi ro cao.
Cấu trúc luật được xây dựng dựa trên các mô hình quốc tế như cách tiếp cận dựa trên rủi ro của EU, đồng thời nhấn mạnh vào trách nhiệm giải trình và khả năng truy xuất nguồn gốc như những yêu cầu cơ bản.
Tham vọng gắn liền với chiến lược kỹ thuật số
Các nhà quản lý và quan chức khẳng định luật này không phải rào cản cho sự đổi mới mà là hạ tầng cho năng lực cạnh tranh quốc gia. Chính phủ đã liên kết sự tăng trưởng của AI và nền kinh tế dữ liệu với các mục tiêu tăng trưởng hai chữ số của nền kinh tế số. Kế hoạch xây dựng trung tâm tính toán AI quốc gia và tăng cường các mô hình ngôn ngữ tiếng Việt cho thấy việc xây dựng năng lực sẽ song hành cùng quy định pháp luật.
Cảnh quan kỹ thuật số hiện tại của Việt Nam với sự sử dụng rộng rãi của người tiêu dùng và tốc độ áp dụng nhanh chóng của doanh nghiệp đã tạo ra áp lực phải cân bằng giữa tăng trưởng và các rào cản kiểm soát, thay vì để mặc hay áp dụng các chính sách quá cứng nhắc.
Các nhà phân tích nhận định luật của Việt Nam là điểm khởi đầu, thiết lập các nguyên tắc nhưng để ngỏ các chi tiết cho những nghị định hướng dẫn, hướng dẫn cụ thể theo ngành và thực tiễn thực thi. Sự linh hoạt này là chủ đề chung trên toàn cầu: các quốc gia như Mỹ ưu tiên quy định nới lỏng để bảo vệ sự đổi mới, trong khi các khung pháp lý toàn diện tại EU và Hàn Quốc đang dần áp dụng các yêu cầu nghiêm ngặt hơn.
Trong khi đó, những tranh luận về tác động kinh tế xã hội của AI như thay thế lao động, tin giả và nguồn dữ liệu vẫn tiếp tục làm phức tạp quá trình hoạch định chính sách. Bước đi sớm của Việt Nam có thể mang tính chiến lược nếu tạo ra sự rõ ràng cho các nhà đầu tư và người dùng, nhưng tầm ảnh hưởng dài hạn sẽ phụ thuộc vào việc các quy tắc được chuyển hóa vào thực tế hiệu quả ra sao.
