Khi chúng tôi gặp Van-Anh Nguyen, cô đang luyện tập cho đêm nhạc Valentine tại Quán Bụi. Tối đó, bạn đời đồng thời là một nửa của bộ đôi melodic house Double Touch, Mark Olsen, sẽ đứng sau bàn DJ. Lúc này, anh chỉnh lại dàn âm thanh, sắp xếp dụng cụ, kiểm tra dây cáp, còn cô miệt mài chạy lại từng đoạn trên phím đàn. Nhưng câu chuyện của chúng tôi bắt đầu từ mối tình đầu của cô: piano.
Van-Anh Nguyen tự giới thiệu bản thân là “nghệ sĩ piano, nhà soạn nhạc và nhà sản xuất âm nhạc”, một mô tả khó bao quát hết hành trình của cô. Là nghệ sĩ thu âm được đề cử ARIA và ký hợp đồng với các nhãn cổ điển của Universal Music Group (UMG), cô trở thành nghệ sĩ người Úc gốc Việt đầu tiên góp mặt trên bảng xếp hạng Classical của iTunes Store tại Mỹ, từng biểu diễn với Boston Pops Orchestra dưới sự chỉ huy của Keith Lockhart. Sau mười album phát hành trên các nền tảng streaming, sân khấu của cô trải dài từ Sydney Opera House đến nhiều nhà hát tại châu Á và Mỹ. Với Van-Anh, đó là định mệnh.
Tôi nghĩ âm nhạc luôn chảy trong máu mình. Mẹ tôi hát opera khi mang thai tôi, nên có lẽ tôi đã được nghe từ lúc chưa chào đời.
Cha mẹ cô được đào tạo bài bản tại Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn (nay là Nhạc viện TP.HCM) trước khi rời Việt Nam năm 1984 và định cư ở Úc. Mẹ cô là ca sĩ opera còn cha cô là nghệ sĩ guitar cổ điển và sau này là giảng viên thanh nhạc. “Người Việt mình hay nói ‘con nhà nòi’, giống như ‘nepo baby’ vậy nhưng tôi không nghĩ mình là vậy. Tôi chỉ đơn giản lớn lên giữa âm nhạc”, cô cười.
Cô học đàn khi vừa đủ 13 tháng tuổi, biểu diễn tại Sydney Opera House năm tám tuổi, rồi theo học Nhạc viện Sydney, tham gia masterclass ở châu Âu và Mỹ. Những năm đầu gắn với kho tàng kinh điển, cô sớm xem việc thu âm là mục tiêu của đời mình. “Bản thu là thứ sẽ ở lại với đời. Nó như một danh thiếp tuyệt hảo mà ai cũng muốn sở hữu”, Van-Anh chia sẻ.
Trước khi ký hợp đồng cùng UMG, cô đã tự phát hành chín album piano solo. Bước ngoặt đến khi cô muốn thu hẹp khoảng cách giữa những người trẻ tò mò về nhạc cổ điển và thế giới âm nhạc thính phòng. “Tôi muốn bắc một cây cầu”, cô nói. Câu trả lời là phải pha trộn các thể loại.
Dự án Pop Alchemy từ đó ra đời, những ca khúc pop hiện đại với tư duy soạn nhạc cổ điển. Ban đầu cô định tự phát hành. “Tôi nghĩ mình sẽ tự làm tất cả. Nhưng rồi Universal nói: ‘Dừng lại, để chúng tôi phát hành'”, cô nhớ lại. Van-Anh Nguyen ký hợp đồng năm 2018, album ra mắt đầu 2019.
Với tôi, khoảnh khắc đẹp nhất vẫn là được biểu diễn. Cảm giác khao khát được chơi ở những nơi mới, được trao cơ hội đó—chính điều ấy thúc đẩy tôi
Cô không xem khoảnh khắc ấy là đỉnh cao của đời mình. “Khi còn trẻ, ai cũng có những nhà hát mơ ước hay hãng đĩa trong danh sách phải chinh phục. Nhưng rồi khi đã đến được đó, bạn lại tự hỏi tiếp theo là gì”, ngành công nghiệp đã thay đổi, và những cột mốc không còn bảo đảm cho sự bền vững. “Với tôi, đỉnh cao sự nghiệp vẫn là được biểu diễn. Cảm giác khao khát được chơi ở những nơi mới, được trao cơ hội đó—chính điều ấy thúc đẩy tôi”, cô nói.
Việc cô rẽ sang âm nhạc điện tử cũng diễn ra trong thời gian dài. Cô gặp Mark Olsen trong một phòng thu ở Sydney vào khoảng năm 2015. “Tôi luôn yêu thích house. Vậy nên tôi nghĩ, tại sao không viết house, nhưng hòa trộn giai điệu giao hưởng với nhịp beat điện tử?” cô hồi tưởng.
Double Touch dần hình thành trước cả khi họ bắt đầu có tình cảm với nhau. “Chúng tôi đơn giản là thích cùng nhau viết nhạc. Chưa từng nghĩ sẽ xây dựng sự nghiệp chung.” Những bản phát hành qua các hãng melodic house tạo đà, rồi các festival quốc tế nối tiếp hành trình của Van-Anh Nguyen và Mark Olsen.
Sau đó, đại dịch khiến tour diễn của cả hai phải dừng lại. “Chúng tôi không thể lưu diễn, nhưng có thời gian để sáng tác. Năm 2020 và 2021, mọi người nghe nhạc theo cách khác vì chúng ta có nhiều thời gian hơn”, cô kể. Khi thế giới bắt đầu mở cửa trở lại, một cộng đồng khán giả yêu thích âm nhạc của Van-Anh hình thành trên mạng.
Đêm nhạc Valentine của cô phản chiếu rõ hành trình của cô. Chương trình bắt đầu với nền nhạc cổ điển rồi chuyển dần sang pop và nhạc phim để dẫn dắt khán giả bằng câu chuyện thay vì khuôn mẫu trang trọng của các nhà hát. “Bạn không thể mong một người chưa từng nghe cổ điển ngồi im lặng 40 phút cho một bản sonata. Nếu không có bối cảnh hay câu chuyện, họ sẽ tiếp nhận bằng cách nào?”, cô bộc bạch. Sau phần piano, khán phòng sẽ chuyển sắc khi Mark Olsen bước vào buồng DJ và kéo mạch cảm xúc sang một tiết tấu khác. “Nếu tôi có thể làm cả hai trong một đêm thì đó là sự trọn vẹn”, cô mỉm cười.
Tôi biết khi nào không nên chơi và anh ấy biết lúc nào cần can thiệp. Gần mười năm như thế rồi, mọi cử chỉ nay là bản năng
Lịch trình dày đặc đã tạo cho cả hai thói quen nói thẳng. “Chúng tôi không thích vòng vèo. Nếu nghe không ổn, chúng tôi nói ngay. Không tư thù, chỉ mong bản nhạc sẽ nghe hay hơn”, cô thú nhận. Trên sân khấu, cả hai không giao tiếp bằng lời nói vì Van-Anh và Mark đã “hiểu nhịp lên xuống của nhau”. “Tôi biết khi nào không nên chơi và anh ấy biết lúc nào cần can thiệp. Gần mười năm như thế rồi, mọi cử chỉ nay là bản năng”, cô nói.
Với một sự nghiệp quốc tế liên tục dịch chuyển giữa Úc và Việt Nam, giữa nhạc viện và club, giữa nhạc cổ điển và điện tử thì Van-Anh Nguyen chọn Việt Nam để tiếp tục chương tiếp theo của sự nghiệp. Cô lần đầu sang Việt Nam vào năm 1994 và mỗi lần lưu diễn là một lần cô chứng kiến sự thay đổi của nước nhà. “Tôi được nuôi dạy trong một gia đình mà văn hóa Việt luôn rất mạnh. Có những gia đình hòa nhập rồi mất dần ngôn ngữ, nhưng với chúng tôi thì không. Luôn là truyền thống, là nói tiếng Việt, là viết email cho cô chú. Điều đó ăn sâu trong máu thịt của tôi”, cô bộc bạch.
Từ đấy, cách cô nhìn chính bản thân trong thị trường nhạc Việt cũng có điểm khác. Âm nhạc, theo cô, là ngôn ngữ chung, nhưng cơ hội tiếp cận với số đông thì không. Nhạc cổ điển tại Việt Nam vẫn là một hệ sinh thái đang phát triển, cần sự tham gia của nhiều hơn các nhân tài mới. Cô nhận thấy sự thay đổi ở khán giả. Họ tò mò hơn, cởi mở và sẵn sàng thử nghiệm với những hình thức lai ghép phá cách.
Một đứa trẻ 8 tuổi, 15 tuổi hay 25 tuổi chưa từng nghe cổ điển thì sẽ cảm nhận nó thế nào nếu không có một lớp kể chuyện đi kèm?
Với cô, những câu chuyện và bối cảnh mà cô xây dựng chính là cây cầu kết nối khán giả với âm nhạc, số đông với thính phòng. Khi xây dựng một màn trình diễn, Van-Anh Nguyen luôn cố chỉ ra vì sao nhà soạn nhạc viết nên tác phẩm ấy, biến cố hay nỗi khát khao nào đã định hình nó và cấu trúc cảm xúc ấy mở ra ra sao để một bản sonata không chỉ là một bài tập kỹ thuật mà là một câu chuyện cảm xúc. “Cách thể hiện trên piano là qua âm thanh và qua kể chuyện—kể bằng âm thanh, không cần lời”, thường xây dựng chương trình quanh những chủ đề như tình yêu để tạo điểm neo cảm xúc xuyên suốt các thời kỳ.
Triết lý đó không dừng ở một đêm diễn mà hướng tới trách nhiệm rộng hơn tại Việt Nam. “Tôi nghĩ nhạc cổ điển ở đây vẫn đang lớn lên. Nhưng nếu chúng ta không đóng góp, không gắn kết với các nghệ sĩ ở đây, thì đó là trách nhiệm của chúng ta”, cô kể.
Nhiếp ảnh gia: Tân Anh Vico
