Là một người đã theo dõi Chiikawa từ những mẩu truyện tranh đầu tiên được tác giả Nagano đăng tải trên X (trước là Twitter), rồi sau đó là phiên bản anime trên Netflix, tôi khá háo hức khi biết bộ phim điện ảnh đầu tiên của loạt phim, Chiikawa the Movie: Bí mật đảo người cá, ra rạp vào tháng trước.
Tôi vốn đã quen với những vấn đề rất “người lớn” ẩn mình dưới vẻ ngoài dễ thương đến mức quá đỗi của Chiikawa: công việc thời vụ bấp bênh, những kỳ thi liên tiếp, bạo lực có thể bất ngờ xuất hiện và những niềm vui nhỏ bé giúp các nhân vật tiếp tục sống trong một thế giới giống chúng ta đến kỳ lạ. Vì vậy, việc phần lớn khán giả trong rạp ở độ tuổi 20, thậm chí 30, cũng chẳng khiến tôi ngạc nhiên.
Nhưng tôi vẫn không ngờ rằng trung tâm của Bí mật đảo người cá lại là một bài toán đạo đức khó có lời giải rõ ràng. Câu chuyện mở đầu bằng một lời mời làm việc hấp dẫn đến đáng ngờ, rồi dần biến thành một vụ án mạng, một bi kịch báo thù và cuối cùng mang cả khủng hoảng hiện sinh.
Với những người đã quen thuộc với thế giới Chiikawa, mọi thứ ban đầu vẫn diễn ra theo một mô-típ quen thuộc. Bộ ba Chiikawa, Hachiware, Usagi cùng những người bạn nhận lời mời đến một hòn đảo xa xôi, nơi họ được hứa hẹn phần thưởng hậu hĩnh. Cả nhóm bị cuốn vào cuộc đối đầu giữa nhưng cư dân và một người cá khổng lồ (tên là Siren) đang truy đuổi họ. Mọi dấu hiệu ban đầu dường như đều mách bảo khán giả phải đứng về phía nào: nhưng cư dân nhỏ bé, sợ hãi và yếu thế, trong khi Siren khổng lồ, hung dữ mang dáng dấp của một con quái vật. Thế nhưng, khi quá khứ của hòn đảo dần được hé lộ, lựa chọn ấy không còn đơn giản nữa.
Cảnh báo: Phần kế sẽ tiết lộ nội dung phim.
Mâu thuẫn chính bắt nguồn từ việc hai cư dân trên đảo đã ăn thịt một tiên cá vì nó có khả năng mang lại sự bất tử. Trong khi đó, Siren truy đuổi họ thực chất đang đau đớn trước cái chết của một người mà nó yêu thương. Sự thật này buộc khán giả phải nhìn lại những phán xét ban đầu, nhưng không đơn giản bằng việc đổi từ phe này sang phe kia. Hai cư dân đã gây ra một tội ác khủng khiếp vì tuyệt vọng muốn thoát khỏi cuộc sống hiện tại. Siren có một nỗi đau hoàn toàn chính đáng, nhưng nỗi đau ấy cuối cùng lại biến thành khát vọng trừng phạt không hồi kết. Không bên nào hoàn toàn vô tội, nhưng động cơ của cả hai đều có thể được thấu hiểu.
Chính nghịch lý này khiến Bí mật đảo người cá trở nên phức tạp hơn nhiều so với vẻ ngoài của nó. Tác giả nagano dường như không quá quan tâm đến việc chỉ ra ai mới thực sự là phản diện. Thay vào đó, câu chuyện cho thấy một người hoàn toàn có thể vừa là nạn nhân, vừa mang trong mình tội lỗi. Những gì hai cư dân từng phải chịu đựng không thể xóa bỏ tội ác họ gây ra. Tương tự, nỗi đau của Siren cũng không thể trở thành lý do chính đáng cho một cuộc báo thù vô tận. Nếu câu chuyện bắt đầu từ cái chết của nàng tiên cá, thay vì hình ảnh hai sinh vật bé nhỏ đáng thương đang chạy trốn khỏi một con quái vật, có lẽ chúng ta đã nhìn toàn bộ sự việc bằng một thái độ hoàn toàn khác.
Sự bất tử càng khiến bi kịch trở nên cay nghiệt. Điều hai cư dân mong muốn vốn rất đơn giản: thoát khỏi cuộc sống hiện tại và trên hết, được ở bên nhau. Ăn thịt nàng tiên cá đã giúp họ đạt được điều đó. Nhưng khi cái chết không còn tồn tại, giới hạn cuối cùng của đau khổ cũng biến mất. Ước nguyện “mãi mãi bên nhau” vì thế trở thành nguy cơ phải chịu đựng một hình phạt cũng kéo dài mãi mãi.
Dĩ nhiên, Bí mật đảo người cá không hoàn toàn chìm trong những suy tưởng nặng nề. Những hành động bốc đồng của Momonga tạo ra không ít khoảnh khắc hài hước, còn Usagi có riêng cả một màn rap. Những khoảng nghỉ nhẹ nhàng này đặc biệt quan trọng, bởi Nagano chưa bao giờ xem niềm vui đời thường là điều ngớ ngẩn hay vô nghĩa: bát súp nghêu hay đĩa cà ri thịt heo trong phim mang lại chút động lực cho nhân vật, tình bạn có thể giúp vượt qua khó khăn. Bí mật đảo người cá dành sự bao dung tương tự cho bài toán đạo đức của mình. Bộ phim cho thấy những hành động khủng khiếp đôi khi có thể bắt nguồn từ những mong muốn hết sức quen thuộc: được an toàn, được tự do và được ở bên người mình yêu thương. Nhưng thấu hiểu lý do phía sau một hành động không đồng nghĩa với việc phải tha thứ cho nó.
Có lẽ cảnh khiến tôi nhớ nhất là khi Chiikawa không thể quyết định liệu có nên giao hai cư dân cho Siren hay tiếp tục bảo vệ họ, dù đã biết những gì họ từng làm. Không lựa chọn nào thực sự khiến người ta cảm thấy đúng. Giao họ cho Siren đồng nghĩa với việc tiếp tay cho một cuộc báo thù. Nhưng giữ im lặng lại đồng nghĩa với việc bảo vệ hai kẻ đã giết người khỏi việc phải đối diện với hậu quả do chính mình gây ra.
Trong thế giới của Chiikawa, cũng như ngoài đời thực, biết toàn bộ câu chuyện không phải lúc nào cũng khiến việc phán xét trở nên dễ dàng hơn. Đôi khi, càng hiểu nỗi đau của tất cả những người liên quan, chúng ta lại càng khó tha thứ, và càng khó lựa chọn mình nên đứng về phía nào.
Ảnh: Nanago
