Với những người chơi xe cổ của Câu lạc bộ Xe cổ Sài Gòn (Saigon Classic Car Club – SCCC), hỏng máy giữa cung đường xa gần như là chuyện khó tránh. Một chiếc xe có thể dừng lại giữa hành trình, nắp capo mở lên, vài người cúi xuống tìm nguyên nhân, rồi sau đó xe nổ máy, cả đoàn lại tiếp tục lên đường.
Với Nguyễn Xuân Thủy – đồng Chủ nhiệm của SCCC, những trục trặc ấy không làm mất đi ý nghĩa của chuyến đi. Sau mỗi hành trình, các thành viên lại ngồi với nhau chia sẻ, trao đổi về những gì đã xảy ra và tìm cách khắc phục cho lần sau.
Có lẽ đó cũng là cách những người yêu xe cổ nhìn thời gian: không cố làm cho nó biến mất, mà học cách sống cùng những tinh thần mà nó để lại. Anh Thủy đến với xe cổ từ rất lâu trước khi gắn bó với ô tô. Tuổi thơ của anh có những chiếc Minsk, Simson, MZ, JAWA. Những cái tên của một thời ấy ở lại trong ký ức. Đến khoảng năm 2008, khi công việc pháp lý mang theo nhiều áp lực, anh tìm đến xe cổ để sưu tầm, trải nghiệm, hoài niệm về quá khứ và giải tỏa phần nào sức ép của cuộc sống.
Thú chơi xe cổ bắt đầu bằng những chiếc hai bánh, ba bánh, rồi khoảng năm 2018 chuyển sang ô tô cổ. Đó cũng là lúc anh Nguyễn Xuân Thủy bước vào cộng đồng đã có sẵn – Saigon Classic Car Club. SCCS thành lập từ năm 2012 bởi nhóm những người yêu và đam mê ô tô cổ, với mong muốn có một nơi để giao lưu. Khi anh Thủy đến với ô tô cổ, câu lạc bộ đã đi được khoảng sáu năm.
“Không phân biệt” chính là nguyên tắc anh Thủy gọi là kim chỉ nam của câu lạc bộ. Người quan tâm đến xe cổ có thể tham gia bất kể giới tính, quốc tịch, có sở hữu xe hay không hoặc đang sở hữu dòng xe nào.
Bởi một chiếc xe cổ, theo cách nhìn của anh, trước hết là câu chuyện. Chiếc xe sang có câu chuyện của nó, xe bình thường cũng vậy. Và đôi khi chính chiếc xe ít hào nhoáng hơn lại đưa người ta trở về gần hơn với lịch sử của một thành phố.
Anh Thủy nhắc đến Citroën Traction Avant khi được hỏi về hình ảnh Sài Gòn xưa. Với anh, đây là dòng xe biểu tượng sang trọng của Sài Gòn từ những năm 1950 đến trước 1975. Citroën Traction Avant có tính thẩm mỹ cao, máy ổn định và trở thành một trong những hình ảnh tiêu biểu của xe cổ.
Trong hơn một thập kỷ, câu lạc bộ không chỉ tổ chức các cuộc gặp của những người cùng sở thích. Những chiếc xe được đưa ra đường, tham gia các hành trình dài và xuất hiện trong hoạt động cộng đồng.
Năm 2024, đoàn bảy xe của SCCC thực hiện chuyến du hành qua Campuchia, Thái Lan và Lào, trong đó có lễ hội xe cổ tại Buriram. Năm 2025, mười chiếc xe tiếp tục đi qua Lào và Trung Quốc, với quãng đường gần 6.500km.
Những hành trình ấy đưa xe cổ Việt Nam ra khỏi garage và phạm vi của thú chơi cá nhân. Ở đó, những chiếc xe cũ trở thành một cách để người chơi xe gặp nhau, đi cùng nhau và đưa hình ảnh xe cổ Việt Nam đến gần hơn với cộng đồng trong nước cũng như những người yêu xe ở các quốc gia láng giềng.
Nhưng để một chiếc xe 50 hay 70 năm tuổi có thể thực hiện những chuyến đi như vậy, tình yêu thôi chưa đủ!
Chi phí phục dựng và bảo dưỡng cao. Phụ tùng khó tìm. Chất lượng nhân lực phục chế vẫn là một vấn đề. Không gian lưu giữ xe cổ không dễ kiếm. Yêu cầu đăng kiểm cũng đặt ra thách thức riêng đối với những cỗ máy đã có tuổi đời hàng chục năm. Quan trọng hơn, người sở hữu phải hiểu chiếc xe của mình đủ sâu để biết nó cần gì.
Đó là phần ít lãng mạn hơn của thú chơi. Một lớp sơn đẹp có thể khiến người ta dừng lại nhìn. Tiếng máy nổ có thể khiến người ta nhớ về một thời khác. Nhưng để chiếc xe thực sự sống, phải có người mở nắp capo, tìm phụ tùng, hiểu từng vấn đề của động cơ và chấp nhận rằng một chuyến đi có thể không diễn ra đúng như kế hoạch.
Có lẽ vì thế, SCCC không cố biến xe cổ thành thứ thuộc về quá khứ. Khi thế hệ trẻ lớn lên cùng xe điện, màn hình cảm ứng và công nghệ tự hành, câu lạc bộ chọn một cách đơn giản hơn để truyền lại tình yêu ấy: đưa những chiếc xe cổ ra đường. Để di sản xe hơi ấy tiếp tục xuất hiện trước mắt người trẻ thay vì chỉ nằm trong những câu chuyện được kể lại.
Anh Thủy tin rằng, nếu những chiếc xe ấy vẫn tiếp tục lăn bánh, sự quan tâm sẽ tự tìm đến. Đó là quan niệm khá khác với cách người ta thường nghĩ về bảo tồn. Một món đồ được bảo tồn có thể nằm yên sau lớp kính. Một chiếc xe cổ, theo tinh thần SCCC, cần sống đúng với bản chất của nó: chạy trên đường.
Và từ đó, câu chuyện của anh Thủy đã vượt ra khỏi câu chuyện sưu tầm. Anh mong Việt Nam có thể tham khảo chính sách của các quốc gia khác để xây dựng cách quản lý xe cổ phù hợp hơn. Anh hy vọng, Việt Nam sẽ có những bảo tàng giao thông, nơi những chiếc xe cổ được lưu giữ và trở thành điểm tiếp cận cho thế hệ trẻ cũng như du khách quốc tế.
Giữa một thành phố ngày càng quen với xế hộp đời mới, màn hình lớn hơn và những công nghệ khiến việc lái xe trở nên dễ dàng hơn, những chiếc xe cổ của SCCC vẫn cần đến bàn tay con người.
Chúng có thể hỏng giữa đường, có thể chậm, có thể đòi hỏi nhiều thời gian hơn mức người ta muốn bỏ ra. Nhưng chính vì thế, chúng buộc người ta phải nhớ rằng có những thứ không được tạo ra để thay thế ngay khi cũ đi.
Một ngày nào đó, chiếc Citroën Traction Avant có thể lại lăn trên những con đường Sài Gòn. Một chiếc xe khác có thể dừng lại giữa hành trình, nắp capo mở lên, những người trong đoàn cùng cúi xuống tìm cách sửa chữa.
Rồi động cơ lại nổ. Và đoàn xe lại đi. Ký ức, thay vì nằm yên trong garage, tiếp tục lăn bánh giữa một thành phố luôn chạy về phía trước
Ảnh: Nâu JP.
