Đúng 4h sáng, những chiếc email định mệnh được gửi đi, bắt đầu từ văn phòng Singapore trước khi lan sang Anh và Mỹ. Nhằm giảm thiểu sự hỗn loạn, ban lãnh đạo Meta yêu cầu toàn bộ nhân viên làm việc tại nhà để chờ đợi phán quyết.
Bầu không khí tại các văn phòng gần như trống rỗng, đối lập với sự náo loạn trên các diễn đàn nội bộ. Trong những ngày trước đó, nhiều người đã chạy đua để tiêu hết khoản phúc lợi linh hoạt trị giá 2.000 USD hoặc phiếu mua thiết bị âm thanh nhằm tích trữ tai nghe trước khi mất quyền truy cập hệ thống.
Lần sa thải này mang một bản chất hoàn toàn khác so với những đợt tối ưu hóa chi phí trước đây. CEO Mark Zuckerberg đang thực hiện một cuộc đặt cược lớn vào hạ tầng công nghệ mới. Meta dự kiến nâng chi phí đầu tư vốn năm 2026 lên mức kỷ lục từ 125 đến 145 tỷ USD, phần lớn dành cho chip xử lý, máy chủ và các trung tâm dữ liệu AI.
Tuy vậy, số tiền tiết kiệm được từ việc cắt giảm 8.000 nhân sự chỉ rơi vào khoảng 3 tỷ USD, một con số quá nhỏ bé so với dòng vốn đầu tư khổng lồ kể trên. Điều này chứng minh mục tiêu của Meta là cấu trúc lại bộ máy vận hành phẳng hơn, tinh gọn hơn để chuẩn bị cho kỷ nguyên tự động hóa.
Ông Gil Luria, nhà phân tích tại công ty dịch vụ tài chính DA Davidson Companies, nhận định rằng: “Để đảm bảo chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo và bảo vệ biên lợi nhuận, Zuckerberg đã nói rõ Meta cần cắt giảm chi phí ở những lĩnh vực khác. Đó chính là ở số lượng người.”
Nỗi đau của những người mất việc càng trở nên nhức nhối khi đi kèm với làn sóng phản đối âm ỉ trong nội bộ về đạo đức công nghệ. Meta đã triển khai hệ thống phần mềm giám sát đặc biệt để ghi lại toàn bộ thao tác gõ phím, di chuyển chuột và nội dung màn hình nhằm thu thập dữ liệu huấn luyện các mô hình AI mới. Hơn 1.500 nhân viên đã đồng loạt ký vào bản kiến nghị tập thể phản đối chương trình này. Nhiều kỹ sư nhận ra họ đang bị biến thành công cụ để đào tạo chính những cỗ máy sẽ thay thế mình.
Kỹ sư phần mềm Mack Ward bày tỏ sự bất bình trên diễn đàn nội bộ: “Trí tuệ nhân tạo là một đoàn tàu chở hàng, nhưng tương lai không phải là một kết cục định sẵn. Chưa quá muộn để đạp phanh và cân nhắc xem chúng ta, với tư cách là một xã hội, muốn đối diện với điều này như thế nào.”
Trong thư gửi nhân viên, Mark Zuckerberg thừa nhận gánh nặng tinh thần cá nhân nhưng vẫn khẳng định viễn cảnh của tập đoàn: “Trí tuệ nhân tạo là công nghệ quan trọng nhất trong cuộc đời chúng ta. Những công ty dẫn đầu sẽ định hình thế hệ tiếp theo.”
Tuy nhiên, những lời xoa dịu này nhận về không ít sự chỉ trích từ giới quan sát. Giáo sư Jason Schloetzer từ Đại học Georgetown đánh giá các lập luận của ban lãnh Meta phản ánh một mức độ thiếu trung thực mới, cho thấy sự lạnh lùng và ưu thế tuyệt đối của các tập đoàn lớn trên thị trường lao động hiện nay.
Bà Ashley Herd, cựu trưởng bộ phận nhân sự khu vực Bắc Mỹ tại McKinsey, cũng đồng tình với quan điểm này: “Dù cung cấp bao nhiêu thông tin hay sử dụng giọng điệu nào, mọi thứ đều không thể thay đổi bản chất rằng bạn bị loại để chúng tôi đầu tư vào AI.”
Hiện tại, những người ở lại tạm thời được trấn an bằng lời hứa của CEO rằng sẽ không có thêm đợt sa thải quy mô toàn công ty nào khác trong năm nay. Dẫu vậy, kẽ hở của tuyên bố này vẫn để ngỏ khả năng cắt giảm quy mô nhỏ tại từng phòng ban. Đối với những nhân sự phải ra đi tại Mỹ, Meta chi trả gói hỗ trợ thôi việc gồm 16 tuần lương cơ bản cùng phụ cấp theo thâm niên làm việc và duy trì bảo hiểm y tế suốt 18 tháng. Đây có thể là sự bù đắp tài chính tương đối sòng phẳng, nhưng không thể khỏa lấp được sự bất an về vị thế của con người trong một thế giới mà trí tuệ nhân tạo đang dần chiếm ưu thế.
