Trong âm nhạc, Kanye West (Ye) nổi tiếng là một rapper gai góc, luôn thẳng thắn, không ngại va chạm những vấn đề nóng hổi của xã hội, đồng thời sở hữu tư duy sản xuất âm nhạc đi trước thời đại. Trong đời sống, Ye lại là tiêu đề luôn gây tranh cãi trên mặt báo, từ hôn nhân đến những phát ngôn cá nhân. Còn trong thời trang, Ye là một tín đồ ngoại đạo đúng nghĩa: miễn nhiễm với những micro-trend và luôn đề cao cái tôi riêng biệt.
Bên cạnh kỷ nguyên Yeezy hay những lần xuất hiện cùng Balenciaga, giới mộ điệu hẳn khó quên một giai đoạn Ye chọn cách “ẩn thân chi thuật” sau những chiếc mặt nạ trùm kín khuôn mặt.
Diện mạo hay nhân cách này của anh lần đầu xuất hiện trong chuỗi concert riêng vào năm 2012. Khi ấy, Ye khiến cộng đồng mạng lẫn giới thời trang dậy sóng với loạt chiếc mặt nạ trùm mặt, đính pha lê tinh xảo đến từ nhà mốt Maison Margiela. Từ những thiết kế có sẵn trong bộ sưu tập đến các mẫu chế tác riêng, Ye mở ra màn giao thoa hiếm thấy giữa thời trang cao cấp và đường phố.
Diện mạo đặc biệt này lần đầu xuất hiện trong chuỗi concert của Ye vào năm 2012. Khi ấy, anh gây chú ý với những chiếc mặt nạ phủ pha lê cầu kỳ của Maison Margiela, từ các thiết kế thuộc bộ sưu tập đến những mẫu được chế tác riêng như mẫu đính lông vũ trắng. Sự kết hợp giữa một rapper nổi tiếng với cái tôi mạnh mẽ và những món phụ kiện vốn gắn với thời trang cao cấp đã mở ra một màn giao thoa hiếm có, vừa xa lạ vừa khó rời mắt.
Những năm sau đó, khi bước sang các kỷ nguyên âm nhạc mới, Ye dần tiết chế vẻ ngoài này. Những chiếc mặt nạ trở nên tối giản, ít cường điệu hơn, nhưng vẫn tinh quái và khiến nhiều người bàn tán; nổi tiếng nhất là các mẫu từ thương hiệu Balenciaga. Sự thay đổi ấy tưởng như chỉ nằm ở góc độ thẩm mỹ, nhưng nếu nhìn kỹ hơn, mặt nạ dường như đã trở thành một phần trong cách Ye xây dựng và thay đổi nhân dạng của chính mình qua từng giai đoạn.
Diện mạo này từng khiến nhiều người đặt ra hàng loạt câu hỏi: Vì sao một trong những rapper nổi tiếng nhất thế hệ lại muốn khán giả không nhìn thấy mình? Anh đang trốn tránh danh tiếng, những tranh cãi hay chính hình tượng mà mình đã tạo dựng? Với một nghệ sĩ vốn luôn xuất hiện ở trung tâm của sự chú ý, hành động tự che giấu bản thân càng trở nên nghịch lý.
Nhưng phía sau vẻ ngoài tưởng như lập dị ấy lại là một ý niệm giản dị và sâu sắc hơn. Trong nhiều lần chia sẻ với truyền thông, Ye cho biết việc che mặt giúp anh tạm gạt bỏ cái tôi, danh tiếng và những kỳ vọng đi kèm với cái tên Kanye West để tập trung vào điều quan trọng nhất: sáng tạo và âm nhạc. Vì vậy với Ye, mặt nạ chưa bao giờ đơn thuần là một món phụ kiện, khiến một màn trình diễn trở nên kịch tính hơn.
Không chỉ trên sân khấu, Kanye thường tránh ánh đèn flash từ nhiếp ảnh bằng những chiếc mặt nạ siêu thực.
“Who or what is Kanye West with no ego? Just Ye.” (tạm dịch: “Không có cái tôi, Kanye West là ai hay là gì? Chỉ là Ye.”). Đúng như dòng trạng thái anh từng đăng tải trên X, khi khuôn mặt và danh tính của Kanye được che giấu, thứ còn lại để khán giả và chính bản thân nhận diện anh chính là âm nhạc.
Và thử nghiệm tưởng như nghịch lý ấy đã cho thấy sức mạnh của một nghệ sĩ không nhất thiết nằm ở việc phải được nhìn thấy. Những khán đài vẫn kín người trong các show diễn của Ye, dù khán giả không thể nhìn rõ khuôn mặt anh trên sân khấu.
Song, chúng còn mở ra một nhân cách khác, để chính anh có thể tự do tái định hình và can đảm thử thách những giới hạn mới.
Còn đối với người hâm mộ, những chiếc mặt nạ của Kanye cũng mở ra không ít cách hiểu riêng, đặc biệt xoay quanh mối liên hệ với tôn giáo.
Kanye từng nhiều lần đưa hình ảnh và biểu tượng tôn giáo vào âm nhạc, từ biệt danh “Yeezus” cho đến album cùng tên, hay những màn trình diễn có sự xuất hiện của hình tượng Jesus. Vì vậy, một số người cho rằng việc Kanye che mặt có thể mang hàm ý rằng anh chỉ đóng vai trò như một “sứ giả”, và chỉ tháo bỏ lớp mặt nạ khi hình tượng vị cứu tinh xuất hiện.
Một giả thuyết khác đi xa hơn, liên hệ những chiếc mặt nạ của Kanye với truyện ngắn The Minister’s Black Veil của Nathaniel Hawthorne. Tác phẩm kể về một vị mục sư đột nhiên đeo mạng che mặt màu đen sau khi đối diện với những vấn đề về lỗi lầm, đạo đức và sự sám hối.
Ông mang tấm mạng trong suốt phần đời còn lại, kể cả khi thuyết giảng trước cộng đồng hay nằm trên giường bệnh. Với những người ủng hộ giả thuyết này, chiếc mặt nạ của Kanye cũng có thể được hiểu như biểu tượng cho việc che giấu những góc khuất tội lỗi của bản thân.
Cách diễn giải này phần nào được củng cố bởi việc tôn giáo từng xuất hiện dày đặc trong đời sống và sáng tác của Kanye. Anh thành lập Sunday Service, tập trung vào âm nhạc mang màu sắc Phúc âm và đưa nhiều biểu tượng tôn giáo vào các sản phẩm thuộc kỷ nguyên DONDA. Thậm chí, một số thiết kế và chiếc mặt nạ của anh cũng sử dụng hình ảnh Jesus.
Căn phòng tối giản Kanye sử dụng tại sân vận động Mercedes-Benz ở Atlanta trong quá trình thực hiện DONDA cũng từng trở thành chủ đề được bàn luận. Một số người hâm mộ liên tưởng không gian đơn sơ này với lối sống của các tu sĩ, từ đó tiếp tục củng cố cách đọc chiếc mặt nạ như một biểu tượng của sự ẩn mình, chiêm nghiệm và sám hối.
Dù có bao nhiêu giả thuyết được đặt ra, điều Ye muốn gửi gắm vẫn rất rõ và dường như sẽ khó thay đổi: “Đừng tự làm mình xấu hổ chỉ vì cố gắng theo đuổi ước mơ. Mặc kệ việc người ta cho rằng khuôn mặt này phải đại diện cho điều gì, hay cái tên Kanye phải mang ý nghĩa gì. Điều quan trọng là những giấc mơ của tôi, và đó cũng là điều bất kỳ ai cũng nên theo đuổi. Đó là chuyện của sáng tạo, không phải chuyện trở thành một ngôi sao chết tiệt.”
Ảnh: Backgrid, yungceophoto, BestImage, Tiziano Da Silva, Mattia Ozbot, Gunner Stahl, DONDA, Getty Images, Universal Music Group, David X Prutting, Kevin Winter
