Bộ tứ linh – Long Lân Quy Phụng – để lại nhiều dấu ấn gắn với sự tốt lành, may mắn và hòa hợp. Trong văn hóa của người Á Đông, lân đã trở thành sức sống bất diệt. Khi người và lân hòa quyện cùng với nhau, tạo ra điệu múa uyển chuyển làm lay động lòng người.
Tại Việt Nam, nhất là ở khu Sài Gòn −Chợ Lớn, nhiều đoàn lân lâu đời vẫn duy trì nghề. Họ cũng giành nhiều danh hiệu, huy chương, cúp trong nước và quốc tế. Trong đó, đoàn Nghệ thuật Lân Sư Rồng Hải Nam Liên Hữu do anh Lâm Dân nối nghiệp gia đình, được xem là một trong những tên tuổi giữ “hồn lân” rõ rệt nhất.
Nghề lân là duyên phận đã định
Tôi tìm đến nhà, cũng là xưởng làm việc, của anh Lâm Dân nằm khuất sau một con hẻm nhỏ. Trước cửa, anh đang ngồi tỉ mẩn xé lớp vỏ lân cũ rồi đốt trong chiếc thùng thiếc cũ. Khói nhẹ lan ra trong nắng chiều. Tôi hỏi sao anh không bỏ rác mà đốt công phu như vậy. Anh đáp chậm rãi: “Lân là thành viên của đoàn. Nên đến cuối cùng cũng phải chăm nó tận tình”.
Từ khi sinh ra, lân đã là một phần cuộc sống của anh. Ba anh, ông Lâm Đạo Hưng, là đệ tử giỏi nhất của Sử Xương Càn, người sáng lập ra đoàn Nghệ thuật Lân Sư Rồng Hải Nam Liên Hữu. Sư phụ của ba anh là người nhập cư từ đảo Hải Nam, Trung Quốc, vào những năm 1950, rồi lập nên đoàn ở khu Chợ Lớn này. Khi còn bé, anh tự mình gỡ đầu lân ra xem bên trong có gì, làm sao để dán giấy, phối màu, tạo hình. Rồi anh thích lân, thích luôn cả môn võ nghệ, đi theo đoàn từng buổi tập, từng lần biểu diễn. Hồi đó, họ hàng thấy nghề lân bấp bênh, khuyên anh đi xuất khẩu lao động. “Nhưng nghĩ sao mà khuyên vậy, tôi đâu bỏ được lân”.
Anh vừa kể xong lại bật cười, tay vẫn thoăn thoắt thử phối vài màu sơn mới cho con lân của một khách ở tận Canada. Khách gửi về nhờ anh làm mới rồi sẽ chuyển ngược lại sang trời Tây. Mấy năm trước, chính anh là người dựng khung, điểm xuyết nên diện mạo đầu tiên cho con lân này. Vì thế, vị khách cũ chỉ tin anh mới đủ duyên sửa lại.
Nghe anh kể quy trình làm lân, tưởng đơn giản mà kỳ công vô cùng. Bao nhiêu năm qua vẫn một kiểu. Bắt đầu từ khung mây, rồi tùy kiểu lân mà định hình dáng.Lân Phật Sơn thì khuôn thon và có sừng, còn lân Hải Nam không sừng, mặt hơi bè ra. Sau khi dựng khung, sẽ đến bước bọc màng bằng keo sữa, đắp giấy nhiều lớp để tạo thành vỏ. Khi lớp giấy khô là đến công đoạn trang trí, vẽ các chi tiết, gắn lông, râu, mắt, rồi phối đuôi sao cho hài hòa với đầu. Mỗi đường nét đều phải sáng rõ, mạnh mẽ, có thần thái và có hồn lân.
Sứ mệnh người “nuôi” lân
Khu vực Sài Gòn − Chợ Lớn (TP. HCM) hiện có 63 đoàn lân đang hoạt động. Tất nhiên, không thiếu những cuộc thi múa Lân − Sư − Rồng trong khu vực này. Đây cũng là dịp để các đoàn phô diễn những kỹ thuật múa đỉnh cao trong bộ môn nghệ thuật đòi hỏi sức bền và độ dẻo linh hoạt. Riêng đối với anh Lâm Dân, việc vươn mình ra biển lớn cũng là cách học tập và phát triển kinh nghiệm từ việc triển khai cấu tứ trong một bài múa. Từ trong nước đến quốc tế, tất thảy anh đều dồn hết tâm sức cho từng thành viên. Mỗi giải thưởng chính là động lực khiến anh toàn tâm, toàn ý cho cái tên Hải Nam Liên Hữu.
Xuất xứ từ Trung Quốc, ngày nay múa Lân − Sư − Rồng có mặt ở nhiều nơi tại châu Á. Bộ môn này mang đậm tính biểu diễn nên đòi hỏi rất cao về nghệ thuật trong từng động tác. Vì vậy, người múa phải có niềm đam mê, trải qua quá trình luyện tập công phu nhiều năm mới thực hiện được bài múa đẹp mắt.
Theo anh đến điểm tập thường xuyên của đoàn ở công viên Văn Lang, tôi mới biết anh cầu toàn đến mức nào. Các buổi tập thường diễn ra vào buổi tối, khi anh em đều xong công việc thường nhật. Công viên đã lên những ánh đèn đường sáng rực. Cọc gỗ mai hoa cũng được chuẩn bị sẵn. Mọi người múa tiết mục Lân lên Mai Hoa Thung và xem như đây là buổi biểu diễn thực sự.
Ánh mắt không rời của anh Lâm Dân khi nhìn đồng đội của mình đang ở vị trí cao khó tránh khỏi thấp thỏm lo âu. Lúc đấy, lòng tôi khắc khoải những xúc cảm khó nói với bộ môn vừa đẹp mà vừa khó này. Anh cho biết: “Lân không chỉ đẹp về ngoại hình, mà người múa lân cũng phải đẹp về tâm và vững về trí”.
Gắn bó với lân đến hơi thở cuối cùng
Anh Lâm Dân đưa tôi đi dạo quanh từng góc nhỏ trong nhà. Như bao mái ấm khác, anh cũng dành riêng một góc cho các con. Khoảng không gian này chứa những món đồ chơi và tiếng cười ngây thơ của con trẻ. Anh bảo các bé còn nhỏ, chưa vội hướng theo nghiệp nhà. Cứ để chúng tự do lớn lên, chọn lấy con đường mình yêu. Như cha anh thuở trước cũng chẳng ép buộc điều gì. Vậy mà anh lại thương, lại say, rồi gắn bó với lân từ bé.
Trong góc nhỏ ấy, đâu đó vẫn có những chú “tiểu lân”, “tiểu long” xen vào những món đồ chơi hiện đại. Hỏi ra mới biết, các sản phẩm ấy do chính anh làm ra. Tôi ngộ ra, không phải nghề truyền thống mai một, mà cần sức sáng tạo mới giữa dòng chảy biến thiên của xã hội hiện đại. Cùng với tay nghề tài hoa được rèn giũa bao năm, không chỉ có những con lân cỡ đại. Món đồ chơi từ những chú lân bé nhỏ ấy lại có thể tiếp cận được nhiều khách hàng hơn.
Dù vật có đổi sao có dời, anh vẫn sẽ tiếp tục làm nghề cho đến khi không còn đủ sức. Lớn lên từ tình thương của cha, bao bọc bằng sức mạnh của lân, anh biết sứ mệnh của mình gắn bó với điều gì. Hai con nhỏ đang chập chững những bước đầu trong hành trình giữ lửa và truyền nghề, kế thừa tinh hoa của gia đình. Không dừng lại ở việc quản lý, anh sẽ đào tạo lớp thế hệ của những cộng sự đang và sẽ nối nghiệp này. Và sức mạnh uy quyền của lân cũng sẽ là động lực cho đoàn ngày vững chắc hơn. Giữ vị trí nhất định của đoàn chính là đang bảo tồn và giữ gìn những giá trị di sản văn hóa.
Ảnh: Chung Anh Vo
