Trong những năm trở lại đây, thị trường nhạc Việt chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của dòng nhạc khai thác chất liệu văn hóa truyền thống. Từ Phương Mỹ Chi với Dân Chơi Dân Ca, MONO với Mỹ Điệu Ca, Sơn Tùng M-TP và ca khúc Come My Way đến bản hit triệu view Bắc Bling của Hòa Minzy hay Lá Ngọc Cành Vàng của ca nương Kiều Anh, ngày càng nhiều nghệ sĩ tìm kiếm những cách tiếp cận mới với văn hóa Việt thông qua âm nhạc. Thay vì tái hiện nguyên bản, họ làm mới những chất liệu quen thuộc bằng tư duy sản xuất hiện đại, đưa câu chuyện về bản sắc dân tộc đến gần hơn với công chúng đương đại, đồng thời góp phần duy trì sức sống của các giá trị truyền thống trong đời sống ngày nay.
Nhắc đến hành trình đưa văn hóa truyền thống vào nhạc Việt đương đại, Hoàng Thùy Linh là cái tên gần như không thể bỏ qua. Cô là một trong những nghệ sĩ tiên phong đặt nền móng cho xu hướng này, đưa chất liệu dân gian trở thành một phần nổi bật của âm đương thời. Thành công của hai album Hoàng (2019) và LINK (2022) là những minh chứng rõ nét cho hướng đi mà nữ ca sĩ theo đuổi, đồng thời củng cố danh xưng “nữ hoàng nhạc dân gian đương đại” được khán giả dành cho cô.
Sau một khoảng thời gian vắng bóng, vừa qua , Hoàng Thùy Linh chính thức trở lại địa hạt của mình với ca khúc Thầy Dùi, tiếp tục khai thác những chất liệu văn hóa Việt trong xu hướng âm nhạc mới.
Chỉ sau hai ngày phát hành, MV Thầy Dùi đã lọt vào Top 10 video thịnh hành tại Việt Nam. Tên ca khúc còn nhanh chóng trở thành từ khóa được tìm kiếm trên TikTok và nhiều nền tảng mạng xã hội từ khi vừa công bố trailer.
Ca khúc lấy cảm hứng từ hình ảnh “thầy dùi”: cách gọi những người thường đứng sau kích động, gièm pha và xúi giục người khác mâu thuẫn để trục lợi. Từ hình tượng này, Hoàng Thùy Linh gửi gắm thông điệp về cách ứng xử giữa người với người, đề cao thiện ý và trách nhiệm trong lời nói, hành động.
Phần âm nhạc thể hiện rõ thế mạnh pha trộn văn hóa và giá trị mới của nữ ca sĩ. Thầy Dùi kết hợp dance-pop, EDM và các chất liệu dân gian đương đại trong một cấu trúc tiết tấu nhiều lớp. Phần phối khí do Khắc Hưng thực hiện, sử dụng tiết tấu trống trong nghệ thuật hát chầu văn và các bài vè, sau đó kết hợp với âm sắc, nhịp điệu của trống hiện đại. Ê-kíp đồng thời đưa vào ca khúc nhiều âm thanh gợi nhắc đời sống như tiếng chim, tiếng kèn, tiếng chuông và tiếng gõ sạp, tạo nên một lớp âm thanh giàu chi tiết.
Tương tự một số sản phẩm trước đây, Hoàng Thùy Linh tiếp tục vận dụng lối nói vè dân gian, trong khi Khắc Hưng khai thác thành ngữ, tục ngữ để xây dựng phần lời mang tính châm biếm. Những câu hát như “Ở đâu có chuyện ông ló mặt ra ngay” hay “Nghiêng đằng đông rồi ngả đằng tây” phác họa chân dung những người luôn tìm cách can dự vào câu chuyện của người khác, qua đó làm rõ hình tượng “thầy dùi” mà ca khúc muốn đề cập.
Để truyền tải trọn vẹn thông điệp của Thầy Dùi, phần âm nhạc thôi là chưa đủ. Phần hình ảnh của MV tiếp tục đảm nhận vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện câu chuyện. Đồng hành cùng AntiAntiArt, tổ đội sáng tạo đứng sau nhiều dự án nổi bật khai thác chất liệu văn hóa đương đại, Hoàng Thùy Linh xây dựng một thế giới hình ảnh đậm chất avant-garde, giàu tính biểu tượng, tiếp tục mở rộng cách kể những câu chuyện đương đại từ vốn văn hóa Việt Nam.
Một bộ phận khán giả đã dành nhiều lời khen cho khâu dàn dựng hình ảnh, kỹ thuật quay công phu. Trong video dựng lên một thế giới giả tưởng hỗn loạn, trong đó con người bị cuốn vào lòng tham, sự đố kỵ, từ đó nảy sinh những cuộc tranh giành. Nhiều người xem cũng thích thú với các “easter eggs” (những ẩn dụ) được ê-kíp và Hoàng Thùy Linh đặt để trong MV. Các thành ngữ quen thuộc như “chọc gậy bánh xe”, “qua cầu rút ván”, “ném đá giấu tay”, “gắp lửa bỏ tay người”, “đâm bị thóc chọc bị gạo” cũng được chuyển hóa bằng hình ảnh đầy trào phúng.
Ngôn ngữ thời trang tiếp tục hoàn thiện phần nhìn và góp phần truyền tải thông điệp của Thầy Dùi. Trong vai trò Fashion Director của MV, stylist Hoàng Ku mang đến nhiều cách diễn giải khác nhau về hình tượng “thầy dùi” và những thông điệp xoay quanh nhân vật này. Từ diện mạo quân sư, giáo sư, chú gà đậu trên mái nhà nhìn xuống phán xét, “bình hoa di động”, đến hình ảnh cô gái bí ẩn cưỡi chú lừa khổng lồ, mỗi tạo hình đều được đầu tư tỉ mỉ từ concept đến những chi tiết ẩn dụ, quy tụ thiết kế của nhiều thương hiệu, từ các nhà mốt quốc tế đến những tên tuổi Việt Nam.
Người xem cũng có thể dễ dàng nhận ra các tham chiếu từ văn hóa và mỹ thuật Việt Nam. Chẳng hạn như Hòn non bộ con người, tam đầu cửu vĩ của Võ Huỳnh Phú, hình ảnh đặc trưng của tín ngưỡng thờ Mẫu và các tác phẩm hội họa Mona Lisa của Mai Trung Thứ và Hòn non bộ con người, tam đầu cửu vĩ của Võ Huỳnh Phú.
Nhìn lại loạt sản phẩm trước của Hoàng Thùy Linh, Thầy Dùi có thể xem là một trong những MV được đầu tư công phu nhất của nữ ca sĩ tính đến hiện tại. Thông qua video hậu trường, ê-kíp hé lộ quá trình hình thành sản phẩm, từ những ý tưởng ban đầu đến cách một thế giới giàu tầng nghĩa được hiện thực hóa trên màn ảnh.
Riêng quá trình phát triển kịch bản kéo dài hai tháng, bắt đầu từ những đề bài sáng tạo do Hoàng Thùy Linh đặt ra. Để phát triển câu chuyện, ê-kíp phải nghiên cứu và kết nối kiến thức từ nhiều lĩnh vực, từ văn hóa, lịch sử, tín ngưỡng đến tâm lý học. Những chất liệu dân gian quen thuộc sau đó được chuyển hóa bằng ngôn ngữ hình ảnh đương đại, vừa tạo nên một thế giới giàu tính giải trí, vừa gợi mở những suy ngẫm về con người, thiên nhiên và khát vọng hòa bình.
Đạo diễn Nhu Đặng chia sẻ: “Quá trình viết kịch bản thử thách mình rất nhiều, chị Linh là người khá kỹ tính”. Anh cho biết ê-kíp không muốn đưa quá nhiều câu ca dao, tục ngữ vào MV theo cách liệt kê, mà lựa chọn để chúng ẩn hiện trong câu chuyện của từng nhân vật khi sống trong vòng tròn của ngôi làng.
Ảnh: Hau Nguyen-Duy
Để hiện thực hóa thế giới ấy, 315 thành viên trong ê-kíp đã tham gia quá trình ghi hình, với quy mô dàn dựng lớn và nhiều hạng mục đòi hỏi kỹ thuật phức tạp. Những đại cảnh, mô hình tạo hình khổng lồ như chú lừa hay các bức tượng đất cần đến không gian trường quay rộng, đồng thời đòi hỏi sự phối hợp giữa bộ phận thiết kế mỹ thuật và kỹ xảo CGI.
Phục trang cũng là một trong những hạng mục được đầu tư đáng kể, vì vừa phải đảm bảo tính thẩm mỹ, vừa đúng với các tham vấn văn hóa. Stylist Hoàng Ku cho biết sau hai ngày bấm máy, tiến độ ghi hình đã đạt khoảng 80%. Tuy nhiên, quá trình thực hiện không hoàn toàn diễn ra theo kế hoạch. Ê-kíp từng gặp sự cố mất điện không báo trước, trong khi lịch quay kéo dài nhiều giờ và trang phục liên tục được thay đổi để đáp ứng ý đồ của stylist, hình tượng nghệ sĩ và diễn biến câu chuyện.
Diễn giải của đội ngũ stylist cho các look chính trong MV.
Theo chia sẻ từ ê-kíp, chính độ phức tạp của dự án cùng những yêu cầu khắt khe trong quá trình thực hiện đã đặt ra nhiều bài toán cho từng bộ phận. Đằng sau một Thầy Dùi với nhiều lớp nghĩa là công sức của hàng trăm thành viên, từ xây dựng kịch bản, thiết kế mỹ thuật, phục trang đến quay phim và kỹ xảo. Đây cũng là cách Hoàng Thùy Linh tiếp tục triển khai thông điệp về sự đoàn kết, thấu hiểu và yêu thương xuyên suốt tác phẩm.
Hình ảnh: Hoàng Ku và nhân vật cung cấp
