“Không đâu bằng nhà.” Người ta vẫn ví nhà là nơi để trở về, nhưng với người họa sĩ, đó còn là nơi những ý tưởng được hình thành và một thế giới sáng tạo riêng được định hình. Từ phòng khách, xưởng vẽ đến khu vườn, mỗi lựa chọn trong không gian sống đều phần nào hé lộ con người phía sau những tác phẩm, một cách chân thật, cảm xúc và riêng tư nhất.
Trên khắp thế giới, nhiều ngôi nhà từng thuộc về các danh họa, dù đã vắng chủ nhân, vẫn được bảo tồn và trùng tu để trở thành bảo tàng, không gian triển lãm, để công chúng có thể khám phá và được truyền cảm hứng từ thế giới riêng của người nghệ sĩ.
Địa cầu độc nhất vô nhị của danh họa Salvador Dalí
Trước khi trở thành bảo tàng mở cửa cho công chúng, ngôi nhà bên bờ Địa Trung Hải của danh họa Salvador Dalí từng là một túp lều đánh cá tại làng chài Portlligat. Sau khi mua lại vào thập niên 1930, Dalí dành nhiều năm cải tạo và thiết kế lại không gian, biến nơi đây thành tổ ấm của ông và Gala, đồng thời là xưởng sáng tác trong những năm tháng cuối đời.
Căn nhà gần như bất chấp mọi logic kiến trúc thông thường. Những không gian nối tiếp nhau với cầu thang ngoằn ngoèo, cao độ thay đổi liên tục và cả những lối đi dường như chẳng dẫn đến đâu. Tất cả tạo nên một “tác phẩm siêu thực ba chiều”, một hiện thân cho trí tưởng tượng, óc hài hước và sự tinh quái của Dalí lẫn người vợ Gala. Ngay cả sự bối rối hay cảm giác choáng ngợp của du khách dường như cũng nằm trong dụng ý của hai vợ chồng.
Nằm trên tầng một, xưởng vẽ là một trong những không gian sáng nhất ngôi nhà, với hai mặt thoáng hướng ra vịnh Portlligat. Những khung cửa lớn đưa thiên nhiên vào bên trong, từ dãy Catalanides phía xa đến mặt biển Địa Trung Hải ngay trước hiên nhà. Lối xây dựng này còn cho thấy Dalí thấu hiểu đến mức nào về việc xem môi trường xung quanh như một phần trong quá trình sáng tạo.
Nội thất cũng tiếp tục tinh thần ấy. Phần lớn đồ đạc là những món đồ cũ hoặc đồ sưu tầm được hai vợ chồng tìm mua từ các khu chợ. Trong khi, những chú thiên nga đặt bên cầu thang từng được Dalí mang về từ vịnh Portlligat sau khi chúng chết và được nhồi bông. Tất cả được Gala sắp đặt ngẫu hứng, nhưng đâu đó vẫn thấy được dụng ý đầy hóm hỉnh của bà. Những mô hình quả trứng xuất hiện khắp ngôi nhà cũng là một trong những dấu ấn dễ nhận biết nhất của không gian này.
Ảnh: Alice Inggs
Xưởng vẽ mùa hè của Cy Twombly
Năm 1975, Cy Twombly mua một dinh thự có từ thế kỷ 16 tại Bassano in Teverina, vùng nông thôn phía bắc Rome, rồi dành ba năm trùng tu thành nơi nghỉ dưỡng và xưởng vẽ mùa hè. Khác với nhịp sống đô thị ở Rome, Bassano in Teverina mang đến cho ông sự tĩnh lặng và biệt lập cần thiết để làm việc. Những bức tường đá dày, trầm mặc, nội thất mộc mạc cùng cảnh quan vùng Tuscia tạo nên một không gian gần như tách khỏi dòng chảy hiện đại.
Ảnh: Francois Halard.
Nơi đây trở thành một phần trong đời sống sáng tạo của Twombly. Ông dành nhiều mùa hè làm việc tại đây, nơi thiên nhiên, ánh sáng và sự biến chuyển của thời gian dần trở thành những nguồn cảm hứng quan trọng trong sáng tác. Cây cối, hoa, mây, bóng đổ và các mùa trong năm ngày càng xuất hiện thường xuyên trong tác phẩm của ông.
Ảnh: Francois Halard.
Ngày nay, dinh thự tại Bassano in Teverina vẫn được gia đình Twombly bảo tồn và mở cửa tham quan tùy dịp, như một không gian nghệ thuật, cho phép công chúng nhìn thấy nơi vị danh họa từng sống, làm việc và tìm cảm hứng trong nhiều thập kỷ.
Cách Georgia O’Keeffe “hút” thiên nhiên vào không gian
Sau một thập kỷ khám phá vùng đất New Mexico, Georgia O’Keeffe chuyển đến ngôi làng hẻo lánh Abiquiú vào năm 1946, bên cạnh ngôi nhà bà đã mua tại Ghost Ranch từ năm 1940. Trong bốn thập kỷ tiếp theo, hai ngôi nhà trở thành nơi ở, xưởng vẽ và nguồn cảm hứng quan trọng trong đời sống sáng tạo của bà. Đặc biệt, ngôi nhà tại Abiquiú cho thấy rõ cách O’Keeffe chủ động kiến tạo môi trường sống theo đúng cách bà muốn nhìn và làm việc.
Ảnh: Krysta Jabczenski
Ngôi nhà vốn là một quần thể kiến trúc adobe với những phần có từ thế kỷ 18. Khi mua lại vào năm 1945, O’Keeffe dành nhiều năm trùng tu, giữ nguyên những bức tường đất dày cùng gam màu đất xét đặc trưng và cấu trúc truyền thống, đồng thời đưa vào những thay đổi phù hợp với đời sống hiện đại. Những khung cửa sổ lớn, giếng trời và cách bố trí không gian được tính toán để đưa ánh sáng và cảnh quan New Mexico vào trong nhà.
Ảnh: Krysta Jabczenski
Với O’Keeffe, những ô cửa ấy không chỉ mở ra bên ngoài mà còn định hình cách bà nhìn thế giới. Bà đưa thiên nhiên, những ngọn đồi, hàng cây, bầu trời và những thay đổi của ánh sáng theo từng thời điểm trong ngày vào trong tranh.
Ngôi nhà mang đến sự tĩnh lặng, tiết chế và gần như không có chi tiết thừa. Một chiếc ghế nhìn về phía bộ sưu tập đá, một ô cửa đóng khung những ngọn đồi xa hay cánh cửa mở ra sân trong đều được đặt vào đúng vị trí, như những bố cục nhỏ trong một bức tranh.
Thế giới sắc màu của Claude Monet
Claude Monet, bậc thầy của trường phái Ấn tượng, đã dành 40 năm cuối đời tại Giverny. Đây là nơi ông tạo dựng nên một trong những khu vườn nổi tiếng nhất lịch sử nghệ thuật. Từ những luống hoa được sắp đặt theo mùa đến ao súng với cây cầu Nhật Bản phủ xanh, Monet gần như biến khu vườn thành một bức tranh sống.
Ông tự tay lựa chọn và chăm sóc từng loài cây, để màu sắc, ánh sáng và sự thay đổi của thiên nhiên trở thành chất liệu cho những sáng tác sau này. Những khung cảnh quen thuộc như hoa súng, mặt nước và cây cầu vì thế không chỉ thuộc về khu vườn Giverny, mà đã trở thành những hình ảnh mang tính biểu tượng của Monet.
Nằm bên rìa khu vườn là ngôi nhà nơi Monet sống cùng người vợ thứ hai Alice Hoschedé, tám người con ruột và con riêng của họ. Ngôi nhà sở hữu vẻ đẹp đặc biệt không kém. Mặt tiền được sơn hồng, viền xanh ngọc lục bảo, sắc xanh trên cây cầu Nhật Bản, tạo nên vẻ ngoài rực rỡ hiếm thấy ở những ngôi nhà đương thời.
Tinh thần ấy tiếp tục bên trong, nơi Monet mạnh dạn sử dụng màu sắc thay vì những gam trung tính phổ biến lúc bấy giờ. Căn bếp nổi bật với gạch Rouen xanh-trắng, kết hợp cùng những món đồ đồng; trong khi phòng ăn được phủ vàng và hoàn thiện bằng sàn ca-rô đỏ-trắng.
Phòng ăn cũng là nơi Monet trưng bày bộ sưu tập tranh khắc gỗ Nhật Bản, nguồn cảm hứng quan trọng đối với ông và cả khu vườn Giverny. Từ cách chọn màu, bố trí nội thất đến việc đưa thiên nhiên vào từng khung cửa, ngôi nhà cho thấy Monet không tách biệt đời sống khỏi hội họa. Ông sống giữa những màu sắc mình yêu thích, chăm sóc khu vườn mình vẽ và biến chính ngôi nhà thành một phần của thế giới nghệ thuật ấy.
