Hải Hoàng (Hoàng Long Hải): Thinh lặng soi chiếu mình nơi vạn vật

Đứng trước một bức tranh, có lẽ ít điều gì hiện lên rõ nét hơn dấu ấn của một tư duy giàu chiêm nghiệm. Đây cũng là ấn tượng để lại khi quan sát thế giới hội họa của Hải Hoàng (Hoàng Long Hải), một không gian siêu thực, trầm mặc nhưng cùng lúc lại chân thực và sống động. Thế giới ấy khiến người xem không khỏi tò mò: những vùng ký ức nào, những dòng suy tưởng nào đã kiến tạo nên ảo cảnh lạ kỳ đến vậy?

Đối chiếu tác phẩm với tác giả – tìm hiểu về cảm quan nghệ thuật cũng như động lực thực hành của người họa sĩ trẻ – chiều sâu đằng sau những khung cảnh và cấu trúc dị thường ấy trở nên đặc biệt sáng tỏ. Dành nhiều thời gian đắm mình trong những tự sự triết học, thực hành của Hải là sự song hành nhuần nhuyễn giữa ý niệm nghiêm cẩn, trực giác sáng tác bén nhạy, và hơn hết là sự gắn kết sâu sắc với những giá trị và biểu tượng đa nguyên, được chuyển hóa thành ngôn ngữ hội họa một cách tự nhiên và chân thành.

Theo đuổi một nghệ thuật giàu ý niệm

Ở tuổi 23, hành trình hội họa của Hải Hoàng chỉ mới bắt đầu, nhưng những viên gạch tiền đề đã được người họa sĩ trẻ đặt xuống một cách đầy vững vàng. Tốt nghiệp loại Xuất sắc trường Kingston School of Art tại London (Anh) năm 2025, các tác phẩm hoàn thành trong giai đoạn này đã mang về cho Hải đề cử Freelands Painting Prize (Giải thưởng Hội họa Freelands) – giải thưởng do Quỹ Freelands tổ chức nhằm vinh danh các sáng tác tiêu biểu của sinh viên mỹ thuật năm cuối trên toàn nước Anh. Sớm chạm vào cột mốc triển lãm cá nhân đầu tay từ năm 18 tuổi với Dáng hình thuỷ tinh (Glassy Figures) (2021) tại Hà Nội, Hải ra mắt triển lãm cá nhân thứ hai mang tên Intermission – Nơi này…nơi kia vào đầu năm 2026 với sự bảo trợ và đồng hành của Gate Gate Gallery.

Học tập và làm việc tại London, Hải được tiếp thu và hòa mình vào những giá trị và thiết chế nhân văn mà nền giáo dục nghệ thuật tại đây nhấn mạnh. Từ quãng thời gian này, Hải nuôi dưỡng cho mình một mối quan tâm nhất quán về tầm quan trọng của đối thoại từ góc độ cá nhân lẫn công chúng với ký ức và rộng hơn là di sản. Những chiêm nghiệm ấy lặng lẽ thấm sâu, góp phần định hình nên ngôn ngữ biểu đạt giàu ẩn ý trong hội họa của Hải Hoàng.

Dấu chấm lửng giữa lý tưởng và hiện thực

Bước vào không gian của Intermission – Nơi này…nơi kia, khoảng lặng giữa dấu chấm lửng trở thành điều kiện cần để cảm nhận sự tiếp biến trong tâm tưởng. Thoạt nhìn, hệ thống hình ảnh siêu thực, bảng màu hoài niệm và sự lặp đi lặp lại của những bố cục đối xứng không hoàn toàn gợi cảm giác về một cuộc ly khai khỏi thực tại tiếp diễn, một thoáng trông vọng về những miền đất hứa. Thế nhưng, tận dụng trường nhìn của các chủ thể trong tranh, họa sĩ hướng sự chú ý của người thưởng lãm đến những câu hỏi phức tạp hơn về vận động của ký ức và bản ngã.

Nhắc về Sigmund Freud như một trong những ảnh hưởng lên tư duy sáng tác của mình, Hải nhân đôi, phân mảnh, cắt lớp các góc nhìn trong tranh, qua đó gợi nhớ đến khái niệm Das Unheimliche (The Uncanny; điều xa lạ quen thuộc) và những kẻ-song-trùng (the double) trong học thuyết của nhà phân tâm học. Không chỉ giấc mơ, những vật thể hữu hình như mặt nước, khung cửa, thân cây, hay cử chỉ thường nhật như cái nắm tay, ánh nhìn, cái ôm, v.v. cũng có thể trở thành “cửa ngõ” để chủ thể kết nối và bước vào một vị trí khác, một tâm khảm khác – xa lạ mà gần gũi, như sự trở lại của ký ức và bản ngã nguyên thuỷ.

Ở “Swamp,” bố cục tranh được thiết lập để người xem đặt mình vào vị trí của con nghê – một linh vật dân gian Việt Nam – trao ánh nhìn chăm chú, chất vấn với nhân ảnh ẩn hiện giữa đầm lầy phía xa. Nếu dấu ấn của Freud là mạch ngầm xuyên suốt dễ nhận thấy, thì những chi tiết chỉ dấu cho ý thức giải thuộc địa, lại là khía cạnh giúp các tác phẩm của Hải mở rộng về chiều kích.

Việc đặt góc nhìn của nhân vật hiện thân cho truyền thống dân gian Việt Nam vào điểm phóng chiếu vừa như sự hồi hương về mặt biểu tượng, vừa thể hiện sự trăn trở về di sản và nguồn cội của một người con xa xứ. Với đó, có thể thấy ở Hải sự dịch chuyển không ngừng giữa những đường biên vật lý và tư duy: giữa hai miền văn hóa Đông -Tây, lý luận và sáng tác, sự gắn kết tập thể và những chiêm nghiệm đơn độc.

Sự kết hợp giữa hình ảnh Á Đông như con nghê trong “Swamp” hay chiếc bình sứ đặt ở đầu giường trong “Dream,” với những hình tượng mang ý nghĩa biểu trưng cho tính thiêng và vùng cận biên trong văn chương và triết học phương Tây như quạ (xuất hiện trong “Homesick” và “Lonely Child”) và mèo đen (xuất hiện trong “Dream”), v.v. mở ra một trường tham chiếu phong phú mang xu hướng chiết trung cho ngôn ngữ biểu đạt của người họa sĩ. Mối liên kết chặt chẽ giữa ý niệm và hình ảnh cho thấy bản lĩnh của Hải trong việc làm chủ ngôn ngữ hội họa của mình.

Về kỹ thuật, Hải sử dụng sơn dầu pha loãng cùng dầu thông và chất liệu gốc dầu, một thủ pháp đẩy nhanh tốc độ khô của màu, cho phép họa sĩ thể hiện những khung cảnh nội tâm giàu lớp lang. Sự uyển chuyển trong thao tác cọ tạo nên những lớp màu thấm lớp và loang chồng, như kết cấu quyện hòa kỳ ảo của giấc lưng chừng giữa mơ và thực.

Với bảng màu ít sự tương phản, các sắc tươi như vàng, hồng, cam khi xuất hiện vẫn khoác lên độ trầm mặc nhất định bên cạnh những dải màu sẫm, tạo nên một tổng thể cô tịch, có phần ám ảnh và ngột ngạt. Mỗi tác phẩm như một căn phòng khuất bóng mờ tỏ trong tâm trí, được họa sĩ truy hồi, nắm bắt theo từng hình ảnh, đường nét và màu sắc nổi lên trên bề mặt trực giác.

Hội họa như một trường tư duy tiếp diễn

Thành hình từ sự cộng tác xuyên biên giới giữa đội ngũ Gate Gate Gallery tại Việt Nam và giám tuyển Nguyễn Vũ Thiên An (Thea) (New York, Mỹ), triển lãm Intermission – Nơi này…nơi kia đánh dấu một chặng tổng kết quan trọng trong thực hành của Hải Hoảng, khẳng định tâm thế sẵn sàng cho một hành trình dài hơi và nghiêm túc. Tại đây, Hải thiết lập một hệ sinh thái biểu tượng mang tính tự sự, qua đó gửi gắm những thông điệp bao trùm về triết lý hiện sinh được đúc kết từ suy nghiệm kéo dài.

Trái ngược với màn sương hoài niệm phủ lên bề mặt các tác phẩm, họa sĩ đặt niềm tin vào một nghệ thuật không bị “bao bọc trong sự huyền bí và lãng mạn hóa.” Đằng sau sự giằng co giữa ảo tượng và hiện thực là chân dung một nghệ sĩ trẻ không ngừng trải nghiệm, cảm thụ, và giải phóng tâm tưởng thông qua thực hành sáng tác. Hải chọn hiện thực làm bến bờ sau cùng cho những mối quan tâm của mình, vậy nhưng khi chìm vào khoảng lặng giữa những tác phẩm, rằng giấc mơ vẫn là là nơi tỏ tường nhất nỗi trăn trở và lời niệm cầu của thực tại.