Không phải vì Việt Nam vô địch sớm. Trái lại, chính vì chiếc cúp từng ở rất xa, con đường những năm đầu Tiger Cup càng đặc biệt. Đó là hành trình của khát vọng, tiếc nuối và những lần tự hỏi: vì sao đã đến gần như vậy mà vẫn chưa thể bước qua?
Từ Tiger Cup 1996 đến AFF Cup 2008 là mười hai năm. Không quá dài nếu nhìn bằng lịch sử, nhưng rất dài với người hâm mộ. Việt Nam có nhiều thế hệ tài năng, những sân Hàng Đẫy, Thống Nhất, Mỹ Đình đầy ắp niềm tin và không ít trận thắng khiến người ta nghĩ ngày vô địch đã ở rất gần.
Nhưng chiếc cúp vẫn lùi ra xa. Trước khi biết cách vô địch, bóng đá Việt Nam đã học cách chờ đợi.
Niềm tin từ thập niên 1990
Tiger Cup 1996 là cột mốc quan trọng trong hành trình bóng đá Việt Nam trở lại khu vực.
Một năm trước, chiếc huy chương bạc SEA Games 1995 tại Chiang Mai đã đánh thức niềm tin mạnh mẽ. Đội tuyển khi ấy có một thế hệ tạo được tình cảm đặc biệt: Lê Huỳnh Đức, Nguyễn Hồng Sơn, Trần Công Minh, Võ Hoàng Bửu, Nguyễn Hữu Thắng cùng nhiều gương mặt khác.
Họ khiến người hâm mộ tin rằng Việt Nam không chỉ trở lại để góp mặt, mà có thể cạnh tranh, thắng những đối thủ lớn và mơ về một vị trí cao hơn.
Tiger Cup 1996 đến đúng lúc niềm tin ấy đang lớn dần. Việt Nam đứng hạng ba sau khi thắng Indonesia trong trận tranh huy chương đồng. Đó chưa phải chiếc cúp, nhưng xác nhận Việt Nam đã thuộc nhóm đáng gờm của Đông Nam Á.
Từ đó, giấc mơ vô địch có hình dáng. Mỗi lần Tiger Cup trở lại, người hâm mộ lại hỏi: lần này có phải thời điểm Việt Nam bước lên đỉnh khu vực?
Vết đau 1998
Vết thương lớn nhất trong những năm đầu Tiger Cup chắc chắn là trận chung kết năm 1998.
Giải đấu được tổ chức tại Việt Nam. Đội tuyển có lợi thế sân nhà, một thế hệ giàu cảm xúc và niềm tin lớn. Ở bán kết, Việt Nam còn thắng Thái Lan đến 3-0, đối thủ được xem là cái bóng lớn nhất khu vực.
Mọi thứ dường như đã được chuẩn bị cho một đêm lịch sử. Nhưng trong trận chung kết, Việt Nam thua Singapore 0-1. Bàn thắng của R. Sasikumar, một pha bóng không đẹp theo nghĩa thông thường nhưng đủ làm thay đổi lịch sử, khiến giấc mơ tan vỡ trên sân nhà.
Nỗi đau ấy kéo dài bởi đó không chỉ là một trận thua. Việt Nam đã vượt qua Thái Lan, được chơi trên sân nhà và bước vào chung kết với niềm tin lên đến đỉnh điểm. Vì thế, người hâm mộ càng khó chấp nhận chiếc cúp vẫn không thuộc về mình.
Có những thất bại khiến một đội bóng buồn. Có những thất bại trở thành ký ức chung của cả một nền bóng đá. Chung kết Tiger Cup 1998 là một ký ức như thế.
Tài năng chưa đủ
Sau năm 1998, Việt Nam tiếp tục bước vào các kỳ Tiger Cup với nhiều hy vọng. Nhưng hy vọng không phải lúc nào cũng biến thành kết quả.
Đội tuyển vẫn có những thời điểm chơi hay, vào sâu và tạo ra nhiều trận đấu đáng nhớ. Tuy nhiên, Việt Nam thường thiếu một điều gì đó để đi đến tận cùng: bản lĩnh ở thời điểm quyết định, sự ổn định qua cả giải, khả năng chịu sức ép hoặc kinh nghiệm thắng trong trận lớn.
Vấn đề không chỉ nằm ở một trận đấu hay một huấn luyện viên. Một đội tuyển có thể sở hữu nhiều cầu thủ giỏi, nhưng vô địch cần nhiều hơn tài năng. Cần nền tảng thể lực, chiến thuật và tâm lý ổn định; cần giải vô địch quốc gia đủ cạnh tranh; cần môi trường đội tuyển đủ bình tĩnh để không biến mỗi giải đấu thành một cơn sốt rồi kết thúc bằng thất vọng.
Bóng đá Việt Nam khi ấy có nhiều cảm xúc, nhưng đôi lúc cảm xúc cũng trở thành sức nặng. Cầu thủ không chỉ đá với đối thủ, mà còn với kỳ vọng của hàng triệu người đang chờ chiếc cúp đầu tiên.
Trong khi đó, Thái Lan đã quen với áp lực vô địch. Singapore biết cách lạnh lùng ở những trận then chốt. Indonesia và Malaysia cũng có những giai đoạn khiến Việt Nam gặp nhiều khó khăn.
Chiếc cúp xa không phải vì Việt Nam thiếu tài năng. Nó xa vì đội tuyển chưa đủ chín để biến tài năng thành danh hiệu.
Đổi thay trong chờ đợi
Những năm không vô địch không phải khoảng trống vô nghĩa. Bóng đá Việt Nam vẫn thay đổi.
Cầu thủ mới xuất hiện, HLV thay đổi, sân Mỹ Đình trở thành biểu tượng mới, V-League từng bước đi vào quỹ đạo chuyên nghiệp. Cầu thủ quen hơn với môi trường chuyên nghiệp, người hâm mộ hiểu hơn sự khắc nghiệt của khu vực và đội tuyển dần học cách nhìn thất bại như một phần của quá trình.
Người ta bắt đầu hiểu bóng đá không thể thành công bằng những đợt cảm xúc ngắn hạn. Muốn vô địch, đội tuyển phải chuẩn bị dài hơi hơn. Muốn thắng Thái Lan, Singapore, Indonesia hay Malaysia, tinh thần thôi chưa đủ. Muốn biến lợi thế sân nhà thành danh hiệu, cần bản lĩnh để không bị chính áp lực nuốt chửng.
Nhìn lại, mười hai năm chờ đợi trước 2008 chính là thời gian bóng đá Việt Nam tích lũy kinh nghiệm, nếm đủ thất vọng và đi tìm một công thức khác: không chỉ dựa vào cảm hứng, mà còn vào tổ chức, kỷ luật và niềm tin được kiểm soát.
Cái bóng Thái Lan
Với Việt Nam, muốn vô địch Đông Nam Á gần như phải đi qua Thái Lan, hoặc ít nhất phải sống trong cuộc cạnh tranh với Thái Lan.
Có lúc Việt Nam thắng Thái Lan và niềm tin bùng lên. Nhưng thắng một trận chưa đồng nghĩa với vượt qua một nền bóng đá. Muốn đứng ngang hàng, cần sự ổn định, khả năng lặp lại chiến thắng và thói quen bước vào giải với tâm thế ứng viên vô địch.
Thái Lan có thói quen ấy sớm hơn. Còn Việt Nam trong nhiều năm giống một đội bóng luôn đứng gần cánh cửa nhưng chưa đủ sức mở ra. Một thế hệ tài năng có thể làm người hâm mộ say mê. Một trận thắng có thể khiến cả nước tin thời khắc đã tới. Nhưng chỉ một khoảnh khắc ở bán kết hoặc chung kết cũng đủ kéo tất cả trở lại sự thật: đường đến chiếc cúp dài hơn cảm xúc rất nhiều.
Nỗi chờ vì thế không chỉ là chờ danh hiệu, mà còn chờ một sự xác nhận: Việt Nam không chỉ có những trận hay, mà có thể vô địch; không chỉ có cầu thủ giỏi, mà có thể tạo ra một đội tuyển đủ bản lĩnh; không chỉ có khán giả cuồng nhiệt, mà có thể biến tình yêu thành sức mạnh thay vì áp lực.
Trước bình minh 2008
Trước AFF Cup 2008, bóng đá Việt Nam đã đi qua nhiều lớp cảm xúc: hy vọng, tiếc nuối, thất vọng rồi lại hy vọng.
Có những nền bóng đá lớn lên bằng chiến thắng liên tục. Cũng có những nền bóng đá lớn lên từ những lần chưa thắng. Việt Nam thuộc về kiểu thứ hai trong giai đoạn đầu ASEAN Cup. Mỗi kỳ giải chưa thành công để lại một nỗi đau, nhưng cũng để lại một bài học.
AFF Cup 2008 vì thế không xuất hiện như phép màu từ trên trời rơi xuống. Nó đến sau con đường dài, lúc bóng đá Việt Nam đã chờ đủ lâu, đau đủ nhiều và bắt đầu hiểu mình cần gì để vô địch.
HLV Henrique Calisto trở lại. Một thế hệ mới bước vào giải với nhiều nghi ngờ. Lê Công Vinh, Dương Hồng Sơn, Vũ Như Thành, Minh Phương, Tài Em, Việt Thắng, Vũ Phong và các đồng đội không chỉ mang theo hy vọng của một giải đấu.
Họ mang theo cả mười hai năm chờ đợi. Chiếc cúp từng xa như một giấc mơ. Nhưng ở AFF Cup 2008, giấc mơ ấy cuối cùng đã ở trong tầm tay.
Đón đọc Kỳ 5: ĐÊM MỸ ĐÌNH 2008 trên website Esquire Việt Nam.
