Chức vô địch Tiger Cup 1996 không chỉ đưa Thái Lan trở thành nhà vô địch đầu tiên. Nó còn mở ra một cảm giác kéo dài nhiều năm: muốn đo sức mạnh bóng đá Đông Nam Á, trước hết phải nhìn vào Thái Lan.
Trong ba mươi năm ASEAN Cup, Thái Lan không vô địch mọi kỳ. Họ từng hụt hơi, thay đổi thế hệ, thua đau và bị nghi ngờ. Nhưng khả năng trở lại qua nhiều chu kỳ đã làm nên vị thế của một vương triều.
Nhà vô địch đầu tiên
Tiger Cup 1996 tại Singapore là nơi Thái Lan đặt viên gạch đầu tiên cho quyền lực ấy. Họ bước vào giải với sự tự tin của nhà vô địch SEA Games. Trong đội hình có Kiatisuk Senamuang, Woorawot Srimaka, Dusit Chalermsan, Tawan Sripan. Thái Lan không chỉ có kỹ thuật, mà còn mang phong thái rất riêng: ra sân với niềm tin rằng mình đủ sức kiểm soát cuộc chơi.
Trận chung kết gặp Malaysia kết thúc bằng chiến thắng 1-0. Kiatisuk ghi bàn ngay trong hiệp một. Một bàn thắng đủ tạo nên nhà vô địch đầu tiên, đồng thời mở đầu cho một biểu tượng kéo dài nhiều năm.
Kiatisuk sau này trở thành hình ảnh tiêu biểu của bóng đá Thái Lan. Lúc còn là cầu thủ, ông là biểu tượng của giai đoạn thống trị. Khi trở thành HLV, ông lại đưa Thái Lan trở lại đỉnh cao.
Muốn duy trì vị thế, một nền bóng đá cần ký ức chiến thắng được truyền lại, những biểu tượng trở thành người dẫn đường và niềm tin không biến mất sau mỗi lần thay máu. Thái Lan có những điều đó sớm hơn phần còn lại của Đông Nam Á.
Thắng như một thói quen
Sau chức vô địch đầu tiên, Thái Lan tiếp tục lên ngôi năm 2000 và 2002. Việc trở thành đội đầu tiên bảo vệ thành công danh hiệu khiến hình ảnh về một vương triều càng rõ hơn.
Tiger Cup 1998 là ngoại lệ. Thái Lan bị loại ở bán kết trong giải đấu mà họ không mang đến lực lượng mạnh nhất, trong đó thiếu Kiatisuk. Nhưng điều đáng nói không chỉ là số cúp. Thái Lan đã khiến phần còn lại của khu vực nhìn mình như một chuẩn mực.
Họ tạo ra cảm giác của một đội tuyển biết thắng. Thái Lan không phải lúc nào cũng chơi đẹp. Có giai đoạn họ thực dụng, có lúc dựa vào khoảnh khắc cá nhân hoặc chịu sức ép lớn trên sân khách. Nhưng ở thời điểm cần bản lĩnh, họ thường biết cách kéo trận đấu về phía mình.
Đó là khác biệt giữa một đội bóng mạnh và một nền bóng đá có thói quen chiến thắng. Một đội mạnh có thể lên đỉnh trong một giải đấu. Một nền bóng đá có thói quen chiến thắng biết cách trở lại sau thất bại. Khi thế hệ cũ đi qua, Thái Lan tìm ra thế hệ mới. Khi các đối thủ bắt kịp, họ tái thiết để trở lại cuộc đua.
Vì sao Thái Lan đi trước?
Trước hết là nền tảng kỹ thuật. Cầu thủ Thái Lan qua nhiều thế hệ thường có cảm giác bóng tốt, xử lý mềm, tự tin trong không gian hẹp và không ngại cầm bóng. Điều đó tạo cho họ phong cách riêng: không chỉ đá bằng sức, mà bằng sự khéo léo và khả năng kiểm soát.
Thứ hai là giải vô địch quốc gia. Thai League tiến bộ về tổ chức, tài chính, môi trường thi đấu và chất lượng ngoại binh. Một đội tuyển mạnh cần giải đấu tạo nhịp thi đấu ổn định, áp lực cạnh tranh hằng tuần và thói quen chuyên nghiệp.
Thứ ba là tâm thế. Thái Lan không bước vào ASEAN Cup với tinh thần học hỏi. Họ đến giải với cảm giác phải vô địch. Áp lực ấy nặng nề, nhưng cũng tạo nên chuẩn mực cao hơn.
Cuối cùng là khả năng sản sinh biểu tượng. Từ Kiatisuk đến Teerasil Dangda, Chanathip Songkrasin hay Theerathon Bunmathan, Thái Lan luôn có những gương mặt đủ sức tạo khác biệt và kéo cảm xúc người hâm mộ.
Có đội từng sở hữu một thế hệ hay hoặc từng thắng Thái Lan trong trận lớn. Nhưng để đứng lâu trên đỉnh khu vực, cần sự bền bỉ của cả nền bóng đá. Trong phần lớn lịch sử ASEAN Cup, Thái Lan làm được điều đó tốt nhất.
Cái bóng lớn với Việt Nam
Với bóng đá Việt Nam, Thái Lan không chỉ là đối thủ. Trong nhiều năm, họ là một cái bóng lớn. Đó là cái bóng của nền bóng đá đi trước, tự tin hơn, nhiều danh hiệu hơn và không ít lần khiến giấc mơ Việt Nam dừng lại. Mỗi cuộc đối đầu vì thế không chỉ để phân định thắng thua, mà còn trả lời câu hỏi: Việt Nam đã tiến gần Thái Lan đến đâu?
Bởi vậy, chiến thắng trước Thái Lan luôn có giá trị đặc biệt. Thắng một đội khác có thể đem lại niềm vui. Thắng Thái Lan thường tạo cảm giác vượt qua một ngưỡng tâm lý.
Nhưng chính cái bóng ấy cũng buộc bóng đá Việt Nam phải lớn lên. Sự hiện diện của Thái Lan khiến Việt Nam và nhiều nền bóng đá khác phải tự hỏi: vì sao họ có thể thay thế thế hệ này bằng thế hệ khác, thường trở lại sau thất bại và xem áp lực vô địch như điều bình thường?
Vương triều cũng biết đau
Vương triều Thái Lan không chỉ có vinh quang. Có lúc Singapore vượt lên bằng lối chơi lạnh lùng và hiệu quả. Có lúc Malaysia tạo nên đêm vui của riêng mình. Có lúc Việt Nam bước qua mặc cảm để lên đỉnh.
Gần nhất, Thái Lan vào chung kết ASEAN Cup 2024 với tư thế nhà đương kim vô địch hai kỳ liên tiếp, nhưng để Việt Nam thắng chung cuộc sau hai lượt trận.
Những thất bại ấy không xóa đi vị thế lịch sử của Thái Lan. Một nền bóng đá lớn trong khu vực không phải nền bóng đá không bao giờ thua, mà là nền bóng đá không dễ biến mất khỏi cuộc đua dài hạn.
Ngay cả lúc không vô địch, Thái Lan vẫn nằm ở trung tâm ASEAN Cup. Họ có thể bị đánh bại trong một trận, một giải hoặc một chu kỳ, nhưng rất khó bị gạt khỏi nhóm tranh ngôi đầu.
Mọi đội tuyển Đông Nam Á khi bước vào giải đều phải tính đến Thái Lan. Không ai có thể làm ngơ. Đó là quyền lực của một nền bóng đá đã để dấu ấn quá sâu trong lịch sử giải đấu.
Thước đo đầu tiên của Đông Nam Á
Ba mươi năm ASEAN Cup là ba mươi năm nhiều nền bóng đá trong khu vực thay nhau tìm đường. Việt Nam đi từ chờ đợi đến bản lĩnh. Indonesia trải qua nhiều lần dang dở. Malaysia có những chu kỳ bùng lên rồi lắng xuống. Singapore từng tạo nên giai đoạn hiệu quả đáng nể.
Nhưng nếu phải chọn một đội làm thước đo đầu tiên của giải đấu, đó vẫn là Thái Lan. Không phải vì họ hoàn hảo hay luôn mạnh nhất ở mọi thời điểm. Thái Lan là đội đầu tiên biến ASEAN Cup thành nơi thể hiện quyền lực bóng đá khu vực rõ ràng và dài lâu nhất.
Từ bàn thắng của Kiatisuk tại Singapore năm 1996 đến những thế hệ sau này, Thái Lan tạo ra một đường dây lịch sử: đội bóng muốn trở thành số một Đông Nam Á phải học cách vượt qua họ, hoặc ít nhất phải sống trong cuộc cạnh tranh với họ.
Đó là di sản lớn nhất của vương triều đầu tiên. ASEAN Cup giúp Đông Nam Á có đấu trường riêng, ở đó, Thái Lan là đội đầu tiên đứng giữa ánh sáng. Phần còn lại của khu vực có thể ngưỡng mộ, ganh đua, cay đắng hoặc vượt qua, nhưng không thể phủ nhận.
Để hiểu ba mươi năm ASEAN Cup, phải hiểu Thái Lan. Nhưng để hiểu trọn vẹn cảm xúc của giải đấu với người Việt Nam, phải đi tiếp đến con đường của bóng đá Việt Nam và chiếc cúp từng xa như một giấc mơ.
Đón đọc Kỳ 4: VIỆT NAM VÀ 12 NĂM CHỜ CÚP trên website Esquire Việt Nam.
