*Bài viết có tiết lộ nội dung phim*
Sau ba phần phim và hơn mười lăm năm kể từ khi Avatar lần đầu xuất hiện, một sự thật không còn có thể né tránh: loạt phim của James Cameron đã trở thành một nghịch lý hiếm hoi của điện ảnh đương đại. Đó là thương hiệu điện ảnh thành công bậc nhất lịch sử nhưng luôn bị đặt dấu hỏi về “dấu ấn văn hóa”. Một phần nguyên nhân nằm ở cảm giác quen thuộc khó gọi tên: dù được đầu tư công nghệ, trí tưởng tượng và công sức ở mức tối đa, Avatar vẫn thường mang lại cảm giác “không mới” như kỳ vọng. Và trong Avatar: Fire and Ash, cảm giác ấy được đẩy lên cao hơn theo cả nghĩa tích cực lẫn tiêu cực.
Bộ phim mới nhất của James Cameron choáng ngợp, tráng lệ và có lẽ là chương phim được thực hiện tốt nhất của toàn bộ series, với thế giới Pandora được xây dựng tỉ mỉ, những trường đoạn hành động quy mô lớn và hình ảnh đẹp đến nghẹt thở. Nhưng đồng thời, Fire and Ash cũng quá nhiều lần gợi cảm giác như đang xem lại chính phần The Way of Water: từ nhân vật, xung đột cho đến các nút thắt kịch bản, khiến người xem hụt hẫng nếu đã lỡ đặt kỳ vọng vào điều gì mới mẻ.
Khi “Lửa và Tro” tiếp nối “Nước”
Lấy bối cảnh một năm sau The Way of Water, câu chuyện theo chân Jake Sully, Neytiri và gia đình khi họ vẫn chưa nguôi nỗi đau mất đi người con cả Neteyam. Lo’ak mang trong mình cảm giác tội lỗi không kém gì người cha, còn Neytiri thì ngày càng nuôi dưỡng sự căm phẫn với loài người, đặc biệt là Spider: cậu con nuôi mang dòng máu con người.
Nhận ra Spider cần những điều kiện sống mà Pandora khó có thể đáp ứng, đồng thời chứng kiến sự xa cách ngày một lớn giữa Neytiri và cậu bé, Jake quyết định đưa cả gia đình lên đường, với ý định gửi Spider đến một cộng đồng người Trái Đất hiếm hoi vẫn đứng về phía cư dân bản địa. Nhưng cuộc hành trình nhanh chóng biến thành bi kịch khi họ bị tấn công bởi Varang: thủ lĩnh tàn bạo của tộc Mangkwan sống giữa núi lửa.
Mối đe doạ lớn hơn còn đến từ Miles Quaritch, kẻ thù cũ của Jake, nay đã được chuyển hoàn toàn ý thức vào một cơ thể Avatar. Hắn liên minh với Varang, vừa để phục vụ kế hoạch tàn phá Pandora của con người, vừa nuôi tham vọng tiêu diệt Jake và gia đình anh mãi mãi.
Sự chững lại đáng tiếc
Fire and Ash là bộ phim truyện thứ mười trong sự nghiệp đạo diễn của James Cameron. Sau hơn bốn thập kỷ và hàng tỷ USD doanh thu, ông đã chứng minh rằng đánh cược vào bản năng sáng tạo của mình hiếm khi là một sai lầm. Thế nhưng, phần phim này mang đến cảm giác ngược lại, bộ phim giống một mùa phim truyền hình cao cấp hơn là một tác phẩm điện ảnh ảnh độc lập: câu chuyện dường như đang “giữ nhịp”, chờ đợi một cao trào mang tính bước ngoặt ở hồi kết.
James Cameron đặt niềm tin gần như ngang nhau vào toàn bộ dàn nhân vật, và chính điều đó khiến nhiều mối quan hệ, xung đột bị lặp lại. Quaritch cùng nhóm lính Thuỷ đánh bộ mang tư duy “Oorah” đã không còn hấp dẫn như trước. Việc Jake tiếp tục điều hành gia đình như một đơn vị quân đội cũng dần trở nên mệt mỏi. Thế nhưng, bộ phim vẫn liên tục đưa hai tuyến nhân vật này va chạm nhau, với hiệu quả ngày càng giảm, trong khi Pandora vẫn còn vô vàn chất liệu chưa được khai thác hết.
Hệ sinh thái, các loài sinh vật bản địa và những cộng đồng Na’vi khác hoàn toàn đủ sức kể thêm nhiều câu chuyện mới. Không ngạc nhiên khi phần lớn phim vẫn diễn ra ở những địa điểm quen thuộc, và trận chiến cao trào giữa quân đội loài người và cư dân Pandora dù hoành tráng hơn vẫn không khác gì nhiều so với phần trước.
Lửa và tro: một ẩn dụ mạnh, nhưng chưa được khai thác đến tận cùng
Điều bất ngờ và cũng đáng tiếc nhất chính là hai yếu tố lửa và tro. Ý tưởng về cả hai rõ ràng mang tham vọng biểu tượng. Nếu rừng đại diện cho sự sống nguyên sơ, nước tượng trưng cho thích nghi và cộng sinh, thì lửa là hủy diệt, thống trị và chủ nghĩa sinh tồn cực đoan. Bộ tộc Mangkwan: những Na’vi sống trong tro bụi và dung nham mang đến một đối trọng thú vị về mặt tư tưởng.
Varang (Oona Chaplin) là nhân vật mới nổi bật nhất phim: vừa dữ dội, gợi cảm, vừa mang màu sắc tà giáo. Nhân vật này không chỉ là phản diện, mà là đại diện cho một niềm tin khác: kẻ mạnh tồn tại, kẻ yếu bị thiêu rụi. Mối quan hệ tình dục giữa Varang và Quaritch được đặt thẳng lên màn ảnh, gây sốc và khó chịu nhưng cũng là chi tiết hiếm hoi mang tính khiêu khích thật sự trong Avatar.
Song song đó, tuyến truyện của Spider từng chỉ là một chi tiết thú vị nay đã được đẩy lên trung tâm. Dù Jack Champion đã rất nỗ lực diễn xuất, nhân vật này nhiều lần bị đặt vào những tình huống buộc phải đưa ra cùng một lựa chọn, khiến câu chuyện thiếu đột phá. Dẫu vậy, việc quyết định của Spider đối với cộng đồng Na’vi lại mở ra những khoảnh khắc giàu suy ngẫm nhất của bộ phim.
Một kịch bản chưa xứng tầm với hình ảnh
Bất chấp những hạn chế về mặt kể chuyện, James Cameron vẫn cho thấy đẳng cấp của một bậc thầy thị giác. Các trường đoạn được dàn dựng với sự tự tin và trí tưởng tượng dồi dào đến mức người xem không thể rời mắt, ngay cả khi chúng không dẫn câu chuyện đi xa hơn. Ông dường như hoàn toàn không bị trói buộc bởi các phép tính thị trường, tạo ra hết phân cảnh hoành tráng này đến các cảnh khác với độ chính xác công nghệ và ngôn ngữ điện ảnh hiếm thấy.
Chính sự đối lập giữa kỹ thuật làm phim đỉnh cao và kịch bản thiếu nhất quán khiến Fire and Ash để lại cảm giác lưng chừng. Quá nhiều chi tiết lặp lại những gì khán giả đã thấy trước đó, trong khi các ý tưởng mới dù hấp dẫn lại bị đẩy xuống làm nền cho những cuộc đối đầu quen thuộc. Có thể nói, chính vẻ đẹp choáng ngợp của hình ảnh mới là cảm xúc ấn tượng và níu chân người xem đến phút cuối.
Trước khi phim ra mắt, chính James Cameron cũng tỏ ra phân vân về việc liệu khán giả có còn sẵn sàng đồng hành cùng Avatar hay không. Dù vậy, Fire and Ash vẫn mang đến một cái kết đủ đầy cho câu chuyện của Jake Sully và gia đình. Dù có đôi chút thất vọng với những gì mà phần phim mang lại, những người yêu Avatar dường như vẫn sẵn sàng chờ đợi phần tiếp theo. Có lẽ đó mới là “dấu ấn” thực sự của Avatar; một thế giới mà, ngay cả khi bạn chưa chắc mình yêu thích từng mảnh ghép, tổng thể của nó vẫn đủ sức cuốn bạn đi đến tận cùng hành trình.
Ảnh: Avatar: Fire and Ash
