Project Hail Mary – bộ phim khoa học viễn tưởng với sự tham gia của Ryan Gosling nhanh chóng trở thành một trong những điểm nhấn đáng chú ý của mùa phim đầu năm, đồng thời kéo theo sự quan tâm trở lại dành cho tiểu thuyết gốc của Andy Weir. Không chỉ dừng lại ở một bản chuyển thể, bộ phim còn mở ra một cuộc trò chuyện rộng hơn về sức hút của những câu chuyện khoa học viễn tưởng, nơi các ý tưởng lớn được đặt trong những tình huống mang tính con người rõ nét.
Xuất bản năm 2021, Project Hail Mary nhanh chóng được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu của thể loại khoa học viễn tưởng đương đại, với 40 tuần góp mặt trong danh sách bán chạy của The New York Times. Thành công này không nằm ngoài dự đoán, khi tác giả Andy Weir vốn đã khẳng định tên tuổi qua The Martian và Artemis.
Ở trung tâm câu chuyện là Ryland Grace, một giáo viên khoa học trung học tỉnh dậy trên một con tàu vũ trụ, không còn ký ức về bản thân. Khi dần ghép lại những mảnh ghép rời rạc, anh nhận ra mình đang ở giữa một nhiệm vụ mang tính sống còn: tìm cách cứu Mặt Trời khỏi một dạng vi sinh vật đang hút cạn năng lượng của nó.
Không gian của câu chuyện nhanh chóng mở rộng ra ngoài Trái Đất, đưa Grace đến hệ sao Tau Ceti, nơi anh tin rằng lời giải cho bài toán này đang tồn tại. Nhưng chính tại đây, hành trình sinh tồn đơn độc bất ngờ chuyển hướng, khi anh gặp một sinh vật ngoài hành tinh cũng đang theo đuổi mục tiêu tương tự. Sự hợp tác giữa hai cá thể đến từ hai nền văn minh khác nhau trở thành trục cảm xúc xuyên suốt, làm mềm đi lớp vỏ khoa học vốn dĩ có thể trở nên khô cứng.
Chính cách cân bằng giữa yếu tố khoa học, kịch tính và cảm xúc đã giúp Project Hail Mary vượt ra khỏi khuôn khổ của một tiểu thuyết sci-fi thuần túy. Sức hút và ý nghĩa của bộ phim cũng góp phần trở thành cảm hứng cho người đọc tìm đến những tác phẩm tương tự. Nếu bạn đã “trót lòng” say mê thế giới vũ trụ rực rỡ và choáng ngợp trong Project Hail Mary, và muốn khám phá thêm những thế giới tương tự qua các đầu sách, sau đây là những tác phẩm đã, và đang, mở rộng thế giới sci-fi mà bạn có thể cân nhắc.
Tiểu thuyết The Martian
The Martian là cuốn tiểu thuyết đầu tay của Andy Weir, xoay quanh hành trình sinh tồn của một phi hành gia NASA bị mắc kẹt trên sao Hỏa. Trong một nhiệm vụ vào năm 2035, Mark Watney cùng phi hành đoàn gặp phải một cơn bão lớn. Bị thương và mất liên lạc, anh bị đồng đội nhầm là đã thiệt mạng và buộc phải rời đi.
Bị bỏ lại một mình trên hành tinh đỏ, hoàn toàn tách biệt với Trái Đất, Watney buộc phải dựa vào kiến thức về kỹ thuật và thực vật học để duy trì sự sống. Anh trồng khoai tây trong mô-đun sinh hoạt, ghi lại hành trình của mình qua những đoạn nhật ký video, trong khi ở Trái Đất, NASA dần phát hiện anh vẫn còn sống và bắt đầu lên kế hoạch cho một chiến dịch giải cứu đầy rủi ro.
Ngay khi ra mắt, cuốn sách nhanh chóng tạo hiệu ứng mạnh với cộng đồng độc giả, đặc biệt trên Goodreads, nơi nhiều người đánh giá cao cách Andy Weir kết hợp kiến thức khoa học với giọng kể hài hước, gần gũi. Tuy nhiên, ít ai biết, The Martian ban đầu được Andy Weir đăng tải từng chương miễn phí trên blog cá nhân, trước khi được độc giả đề nghị phát hành dưới dạng ebook với mức giá tối thiểu. Chính sự lan truyền này đã giúp cuốn sách thu hút sự chú ý của các nhà xuất bản lớn, mở đường cho bản in chính thức và sau đó là bản quyền chuyển thể điện ảnh.
Năm 2015, tác phẩm được đưa lên màn ảnh bởi đạo diễn Ridley Scott, với kịch bản của Drew Goddard và sự tham gia của Matt Damon trong vai Mark Watney. Bộ phim không chỉ giữ lại tinh thần khoa học của nguyên tác mà còn được NASA hỗ trợ về mặt hình ảnh và tư vấn kỹ thuật, giúp tăng độ chân thực cho bối cảnh không gian.
Phim nhận được 7 đề cử Oscar, đồng thời giành giải Quả cầu vàng cho Phim điện ảnh xuất sắc (thể loại hài/kịch nhẹ) – một cách phân loại gây tranh luận, nhưng cũng phản ánh đúng tinh thần lạc quan và dí dỏm vốn là “chất riêng” của tác phẩm.
Tiểu thuyết Artemis
Artemis là tiểu thuyết thứ hai của Andy Weir, lấy bối cảnh vào những năm 2080 – vài thập kỷ sau câu chuyện trong The Martian. Lần này, thay vì sao Hỏa, Weir đưa người đọc đến Artemis, thành phố đầu tiên của loài người trên Mặt Trăng. Nhân vật trung tâm là Jasmine “Jazz” Bashara, một cô gái mưu sinh bằng nghề vận chuyển hàng hóa và buôn lậu nhỏ lẻ. Cuộc sống của Jazz rẽ hướng khi cô nhận lời từ một doanh nhân giàu có: phá hoại thiết bị của một công ty đối thủ để giúp ông ta thâu tóm chuỗi cung ứng quan trọng trong thành phố. Nhưng từ một phi vụ tưởng chừng đơn giản, Jazz nhanh chóng bị cuốn vào một âm mưu lớn hơn, liên quan đến các thế lực tội phạm có tổ chức.
Một chi tiết thú vị khác được nhiều độc giả nhắc đến là cách Andy Weir lồng ghép yếu tố kinh tế vào cốt truyện. Từ đây, Artemis trở thành một “thành phố vận hành bằng lợi nhuận”, nơi quyền lực gắn liền với việc kiểm soát tài nguyên. Chính yếu tố này khiến câu chuyện mang hơi hướng của một thriller công nghiệp, thay vì chỉ đơn thuần là hành trình sinh tồn như The Martian.
Theo nhiều độc giả, Artemis gây chú ý nhờ cách Andy Weir tiếp tục phát huy thế mạnh về khoa học ứng dụng: như cách ông mô tả cấu trúc đô thị trên Mặt Trăng đến các chi tiết như hệ thống cung cấp oxy hay cách con người thích nghi với môi trường trọng lực thấp. Ngay sau khi sách phát hành năm 2017, dự án đã được mua bản quyền với sự tham gia của bộ đôi đạo diễn Phil Lord và Christopher Miller, nhưng nhanh chóng rơi vào tình trạng phát triển kéo dài mà chưa thể bấm máy.
Trở ngại lớn nhất nằm ở chính bối cảnh: việc tái hiện môi trường trọng lực 1/6 trên Mặt Trăng một cách thuyết phục đòi hỏi công nghệ và chi phí rất cao, vượt xa những gì The Martian từng cần xử lý. Bên cạnh đó, phản hồi không hoàn toàn bùng nổ từ những tác phẩm quy mô lớn trước đó cũng khiến các hãng phim thận trọng hơn.
Tiểu thuyết Dune
Ra mắt lần đầu năm 1965, Dune của Frank Herbert từ lâu đã được xem là một trong những trụ cột của văn học khoa học viễn tưởng hiện đại. Lấy bối cảnh hành tinh sa mạc Arrakis, nơi tồn tại Melange (Spice), nguồn tài nguyên quý giá nhất vũ trụ, bộ tiểu thuyết không chỉ kể một câu chuyện phiêu lưu, mà còn đan cài những lớp suy tư về quyền lực, tôn giáo, sinh thái và định mệnh.
Dune thường xuyên nằm trong danh sách những tiểu thuyết sci-fi vĩ đại nhất mọi thời đại, với điểm số cao ổn định qua nhiều năm. Thành công của Dune mở rộng thành cả một series gồm nhiều phần, tiếp tục theo chân hành trình của Paul Atreides và những biến động chính trị kéo dài qua nhiều thế hệ. Frank Herbert đã xây dựng nên một thế giới mang chiều sâu hiếm thấy: từ hệ sinh thái sa mạc, cấu trúc chính trị phong kiến liên hành tinh cho đến những triết lý về tôn giáo và quyền lực được lồng ghép xuyên suốt. Một chi tiết thú vị được độc giả nhắc đến nhiều là việc Herbert không “giải thích tất cả” ngay từ đầu, mà để người đọc tự khám phá hệ thống thuật ngữ, văn hóa và lịch sử của vũ trụ Dune: chính điều này khiến trải nghiệm đọc trở nên đòi hỏi nhưng cũng cuốn hút hơn theo thời gian.
Trên màn ảnh, thế giới này được đạo diễn Denis Villeneuve chuyển thể thành hai phần phim Dune: Part One và Dune: Part Two – tái hiện trung thành phần cốt truyện của cuốn sách đầu tiên, đồng thời mở đường cho Dune: Part Three dự kiến ra mắt cuối năm 2026. Tuy vậy, sức hút bền vững của Dune vẫn nằm ở chính nguyên tác: một thế giới được xây dựng với chiều sâu hiếm có, nơi mỗi chi tiết đều góp phần định hình một trong những vũ trụ văn học có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20.
Tiểu thuyết Ender’s Game (Cuộc Đấu Của Ender)
Ender’s Game (Cuộc đấu của Ender) của Orson Scott Card là một trong những tiểu thuyết khoa học viễn tưởng kinh điển, xoay quanh cậu bé thiên tài Andrew “Ender” Wiggin – người được tuyển chọn vào một chương trình huấn luyện quân sự ngoài không gian để chuẩn bị cho cuộc chiến chống lại loài sinh vật ngoài hành tinh.
Dưới lớp vỏ của những trận chiến giả lập và chiến thuật quân sự, cuốn sách đi sâu vào tâm lý cô đơn, áp lực trưởng thành và những câu hỏi đạo đức phức tạp về chiến tranh, quyền lực và sự thao túng. Với nhịp kể chặt chẽ và góc nhìn chiều sâu, Ender’s Game không chỉ là một câu chuyện sci-fi hấp dẫn mà còn là một tác phẩm khiến người đọc phải suy ngẫm lâu dài.
Bên cạnh thành công của tiểu thuyết, Ender’s Game còn được chuyển thể thành phim điện ảnh cùng tên vào năm 2013, do Gavin Hood đạo diễn. Bộ phim có sự tham gia của Asa Butterfield trong vai Ender, cùng dàn diễn viên đáng chú ý như Harrison Ford và Viola Davis.
Phiên bản điện ảnh giữ lại trục cốt truyện chính về hành trình huấn luyện của Ender tại Battle School và cuộc chiến chống lại loài Formics, đồng thời tái hiện khá ấn tượng những trận chiến trong môi trường không trọng lực—một trong những điểm đặc trưng của nguyên tác. Tuy nhiên, do giới hạn thời lượng, bộ phim lược bỏ nhiều lớp tâm lý và chiều sâu nội tâm vốn là điểm mạnh của cuốn sách, khiến câu chuyện trở nên trực diện và thiên về hành động hơn.
Dù nhận về phản hồi trái chiều từ giới phê bình, Ender’s Game (2013) vẫn được đánh giá cao ở phần hình ảnh và thiết kế bối cảnh tương lai, đặc biệt là cách xây dựng Battle School như một không gian huấn luyện vừa khắc nghiệt vừa mang tính biểu tượng. Với những ai đã đọc sách, bộ phim mang đến một góc nhìn trực quan và dễ tiếp cận hơn; còn với khán giả mới, đây là một điểm khởi đầu đủ hấp dẫn để bước vào thế giới phức tạp mà Orson Scott Card đã tạo ra.
The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy (Hướng dẫn du hành giữa các vì sao)
The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy của Douglas Adams là một trong những tác phẩm khoa học viễn tưởng hài hước mang tính biểu tượng, mở ra bằng một trong những tình huống “phi lý hợp lý” nhất: Trái Đất bị phá hủy chỉ để nhường chỗ cho một tuyến đường liên ngân hà.
Nhân vật chính Arthur Dent: một người Anh bình thường bất ngờ bị cuốn vào chuyến du hành xuyên vũ trụ cùng Ford Prefect, để rồi bước vào một thế giới nơi mọi quy luật logic dường như bị đảo lộn. Với giọng văn châm biếm đặc trưng, cuốn sách không chỉ kể một câu chuyện phiêu lưu kỳ quặc mà còn là một cách nhìn hài hước về sự nhỏ bé của con người trong vũ trụ.
Trên trang Goodreads, The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy duy trì mức điểm trung bình khoảng 4.2/5 với hơn 1,7 triệu lượt đánh giá: một con số cho thấy sức hút bền bỉ của tác phẩm qua nhiều thập kỷ. Nhiều độc giả đặc biệt yêu thích lối hài hước “khô lạnh” của Douglas Adams, cùng những chi tiết đã trở thành kinh điển như con số “42” – câu trả lời cho “ý nghĩa của sự sống, vũ trụ và mọi thứ”.
Không ít review cũng nhấn mạnh rằng đây là cuốn sách “vừa hài hước vừa sâu sắc”, nơi những ý tưởng tưởng chừng ngẫu hứng lại ẩn chứa những suy ngẫm tinh tế về tồn tại, công nghệ và xã hội. Chính sự kết hợp giữa trí tưởng tượng không giới hạn và giọng điệu châm biếm thông minh đã giúp cuốn sách trở thành một tác phẩm cult: luôn được nhắc lại, trích dẫn và khám phá lại bởi các thế hệ độc giả mới.
Foundation
Foundation; cuốn mở đầu cho series cùng tên của Isaac Asimov là một trong những tác phẩm đặt nền móng cho khoa học viễn tưởng hiện đại. Lấy bối cảnh Đế chế Ngân Hà đã tồn tại suốt 12.000 năm nhưng đang dần suy tàn, câu chuyện xoay quanh Hari Seldon, nhà khoa học tiên đoán được sự sụp đổ tất yếu của nền văn minh và một “thời kỳ đen tối” kéo dài hàng chục nghìn năm sau đó.
Để đối phó, Seldon triển khai một kế hoạch táo bạo: tập hợp những trí tuệ ưu tú nhất và đưa họ đến một hành tinh xa xôi nhằm xây dựng “Foundation” – nơi lưu giữ tri thức và rút ngắn thời gian suy thoái của nhân loại. Tuy nhiên, cuốn sách không đi theo một tuyến nhân vật cố định, mà được cấu trúc như một chuỗi các giai đoạn lịch sử, nơi mỗi thế hệ phải đối mặt với những “khủng hoảng Seldon” – những bước ngoặt đã được dự đoán trước nhưng không thể tránh khỏi.
Với lối kể chuyện giàu tính ý niệm, Foundation không tập trung vào hành động cá nhân mà đặt trọng tâm vào dòng chảy của lịch sử, quyền lực và khoa học. Chính cách tiếp cận này đã khiến cuốn sách trở thành một tác phẩm vừa mang tính triết luận sâu sắc, vừa mở ra một tầm nhìn rộng lớn về tương lai, nơi số phận của cả thiên hà có thể được định hình bởi những quy luật tưởng chừng vô hình. Tác phẩm sau đó được Apple TV+ chuyển thể thành series truyền hình với quy mô lớn.
The Stars, Like Dust
The Stars, Like Dust là một phần trong loạt Galactic Empire của Isaac Asimov, mang màu sắc của một câu chuyện trinh thám không gian. Tác phẩm xoay quanh Biron Farrill, một chàng trai trẻ bất ngờ phát hiện ra một quả bom phóng xạ được giấu trong phòng ký túc xá của mình. Cùng lúc đó, anh nhận tin cha mình bị sát hại ở một hệ sao cách xa nhiều năm ánh sáng, và quyết tâm truy tìm sự thật để trả thù. Khi chính mạng sống của mình cũng bị đe dọa, Biron buộc phải chạy trốn, bắt đầu hành trình đến hành tinh Rhodia.
Tại đây, anh gặp và nảy sinh tình cảm với Artemisia, con gái của người đứng đầu Rhodia. Khi tình hình trở nên nguy hiểm, Gillbret: chú của Artemisia giúp Biron rời khỏi hành tinh. Cùng nhau, họ lần theo những tin đồn về một “hành tinh nổi loạn” bí ẩn, được cho là đang âm thầm chống lại Tyranni: một chế độ liên hành tinh hà khắc và áp bức.
Nhiều độc giả nhận xét cuốn sách “cuốn hút nhờ yếu tố âm mưu và nhịp truyện nhanh”, với hàng loạt plot twist, những màn truy đuổi và không khí gián điệp được đặt trong bối cảnh không gian rộng lớn. Ở chiều ngược lại, một số review phổ biến trên Goodreads lại cho rằng đây là một trong những tác phẩm còn “non tay” của Asimov: nhân vật khá một chiều, cốt truyện đôi lúc dễ đoán và mang nhiều mô-típ quen thuộc của dòng pulp sci-fi (truyện khoa học viễn tưởng được in trên giấy thấp chi phí).
Thậm chí, chính Asimov về sau cũng từng gọi đây là cuốn tiểu thuyết ông “ít yêu thích nhất” trong sự nghiệp của mình. Tuy vậy, chính sự “chưa hoàn thiện” này lại khiến The Stars, Like Dust trở nên thú vị khi nhìn lại: nó cho thấy một Asimov ở giai đoạn định hình phong cách, nơi những ý tưởng về đế chế, quyền lực và cấu trúc xã hội đã bắt đầu manh nha, trước khi được phát triển toàn diện trong các tác phẩm lớn hơn như Foundation.
The Andromeda Strain
The Andromeda Strain của Michael Crichton được xem là một trong những tiểu thuyết khoa học viễn tưởng quan trọng của thế kỷ 20, nổi bật với cách kết hợp giữa tính hiện thực khoa học và nhịp truyện căng thẳng. Đây cũng là một trong những tác phẩm tiên phong của thể loại techno-thriller: dòng truyện pha trộn yếu tố giật gân với chi tiết kỹ thuật và thuật ngữ khoa học. Dù không lấy bối cảnh ngoài không gian, cuốn sách vẫn có nhiều nét tương đồng với Project Hail Mary qua việc khai thác mối đe dọa từ sinh vật ngoài Trái Đất.
Câu chuyện bắt đầu khi một vệ tinh quân sự rơi xuống gần một thị trấn nhỏ ở New Mexico. Khi đội điều tra đến hiện trường, họ phát hiện gần như toàn bộ cư dân đã tử vong một cách bí ẩn. Nguyên nhân nhanh chóng được truy vết đến một vi sinh vật ngoài hành tinh theo vệ tinh quay về Trái Đất.
Một nhóm các nhà khoa học hàng đầu được tập hợp để kiểm soát tình hình, đưa mẫu vật vào một phòng thí nghiệm cách ly tối mật. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm của sinh vật này lớn đến mức cơ sở nghiên cứu được cài đặt sẵn một quả bom hạt nhân, sẽ tự động kích nổ nếu phát hiện sự rò rỉ và chỉ có một người, bác sĩ Mark Hall, có quyền ngăn chặn kịch bản tồi tệ đó.
Tác phẩm nhanh chóng được chuyển thể thành phim điện ảnh cùng tên vào năm 1971, nhận hai đề cử Oscar cho Thiết kế mỹ thuật và Dựng phim. Đến năm 2008, câu chuyện tiếp tục được phát triển thành một miniseries truyền hình, cho thấy sức hấp dẫn lâu dài của một trong những kịch bản “khoa học gặp thảm họa” căng thẳng và ám ảnh nhất của thể loại sci-fi.
Ảnh: Goodreads
