Nếu đã từng xem American Psycho (2000), chắc hẳn bạn sẽ phải ngạc nhiên trước cách Patrick Bateman. Nhân vật bắt đầu buổi sáng bằng nghi thức chăm sóc cơ thể lạnh lùng và ám ảnh: ăn uống kỷ luật, tập luyện cực đoan, dưỡng da như một ám tín cá nhân. Khi bộ phim ra mắt, đó là một lát cắt châm biếm chủ nghĩa ái kỷ của nam giới đô thị phương Tây cuối thế kỷ 20. Ba thập kỷ sau, lối sống ấy dường như không còn xa lạ khi tái sinh trên TikTok dưới cái tên không thể mỹ miều hơn: looksmaxxing – “tối đa hóa” ngoại hình.
Từ lột xác ngoại hình cho đến tối ưu đường hàm (jawline) và vóc dáng cơ thể, xu hướng này đã tạo ra hàng tỉ lượt xem toàn cầu. Tại Việt Nam, nơi TikTok có khoảng 67 triệu người dùng, looksmaxxing nhanh chóng trở thành một phần quen thuộc trong dòng nội dung “hoàn thiện bản thân” dành cho nam giới trẻ. Đây cũng là nhóm dễ tiếp cận nhất với các nội dung liên quan đến hình thể, ngoại hình và “tự cải thiện” thông qua video ngắn. Chính tại lúc này, looksmaxxing thôi không còn là một trào lưu trên mạng. Nó bắt đầu phản chiếu những áp lực mới về ngoại hình, giá trị và bản sắc của nam giới Việt trong kỷ nguyên số.
Khi ngoại hình biến thành cuộc chấm điểm
Ở Việt Nam, nam giới hiếm khi được khuyến khích nói thẳng về những bất an liên quan đến ngoại hình. Theo báo cáo IMAGES (International Men and Gender Equality Survey), chuẩn mực nam tính truyền thống khiến đàn ông ít có không gian xã hội để bộc lộ sự dễ tổn thương của mình, bao gồm cả câu chuyện chăm sóc diện mạo và cơ thể. Trong khi đó, mạng xã hội lại liên tục “bồi thêm” áp lực. Không cần chủ động tìm kiếm, chỉ cần lướt qua hình ảnh đồng nghiệp ăn mặc chỉn chu hơn, bạn bè “lên phom” nhanh hơn hay các gương mặt nam luôn xuất hiện với vẻ ngoài hoàn hảo, cảm giác “mình chưa đủ tốt” dần len lỏi hình thành.
Trong môi trường đó, looksmaxxing xuất hiện như một giải pháp hợp lý, thậm chí cần thiết, cho phép người ta gọi tên sự tự ti bằng ngôn ngữ trung tính hơn: “tối ưu”, “cải thiện”, “nâng cấp”. Ngay tại đây, looksmaxxing bắt đầu bộc lộ mặt trái của nó: khi chăm sóc bản thân bị biến thành một cuộc chấm điểm. Bắt đầu từ những điều hợp lý: ăn uống điều độ, tập luyện đều đặn, chú ý làn da và diện mạo dần quy đổi thành chuẩn mực cứng nhắc “đạt” hay “chưa đạt”.
Ngoại hình không còn là một phần tự nhiên của đời sống cá nhân, mà trở thành “dự án” cần liên tục tối ưu. Nhiều nam giới trẻ bước vào hành trình chăm sóc bản thân với mong muốn tự tin hơn, nhưng rồi nhận ra mình soi gương nhiều hơn và hài lòng ít hơn. Một nốt mụn nhỏ, một buổi tập bị bỏ lỡ hay vài ngày “xuống phong độ” cũng đủ tạo cảm giác thất bại. Khi đó, làm đẹp không còn mang lại cảm giác dễ chịu, mà trở thành một chuỗi nghĩa vụ phải duy trì.
Một chuẩn mực duy nhất cho tất cả?
Ranh giới của looksmaxxing còn đặc biệt mong manh bởi thuật toán luôn ưu ái những nội dung gây sốc và “hiệu quả nhanh”. Bạn có thể bắt đầu bằng phương pháp mewing, rồi dần bị cuốn vào những phiên bản quyết liệt hơn như bonesmashing – đập xương mặt để tạo góc cạnh. Ở tầng cao hơn, “hardmaxxing” đưa câu chuyện sang phẫu thuật, can thiệp y khoa, steroid, thậm chí những lựa chọn đầy rủi ro như chỉnh xương hàm, tiêm chất làm đầy, hay lạm dụng thuốc vốn dành cho nhiều bệnh lý khác.
Quỹ đạo cực đoan này có thể đẩy nam giới trẻ vào cái bẫy tự vật hóa, khiến họ nội tâm hóa những chuẩn mực ngoại hình phi thực tế, thu nhỏ giá trị bản thân thành cân nặng, hình thể hay mức độ hấp dẫn. Ẩn sau lớp vỏ “tự hoàn thiện”, xu hướng này còn có thể dẫn đến sự bất mãn với cơ thể, rối loạn ăn uống, thậm chí tổn hại tâm lý kéo dài. Điểm mù lớn nhất của looksmaxxing còn nằm ở việc áp đặt một kiểu đẹp “đúng” cho tất cả.
Hệ thẩm mỹ ấy: gương mặt cân xứng, đường hàm rõ, cơ thể săn chắc, da không tì vết được chuẩn hóa đến mức khiến người ta quên rằng khí hậu, nhịp sống và cả di truyền của mỗi nơi mỗi khác. Với văn hóa, lối sống và thực phẩm đặc thù ở Việt Nam, những chuẩn mực ngoại hình lý tưởng trên mạng xã hội cần áp dụng tỉnh táo và có chọn lọc hơn để thực sự lành mạnh.
Looksmaxxing bền vững khi “đẹp lên” không còn là cuộc chạy đua
Nếu looksmaxxing cực đoan khiến mỗi người phải ám ảnh: “Làm sao để tôi trông hấp dẫn hơn người khác?”, thì cách tiếp cận bền vững hơn có lẽ nên bắt đầu từ câu hỏi: “Tôi có đang đối xử tử tế với cơ thể của chính mình hay không?”. Một phiên bản nam giới khỏe mạnh, tự tin và bền vững không được tạo nên bằng nỗ lực “tối đa hóa” từng đường nét trên khuôn mặt, mà là sự thấu hiểu giới hạn, giá trị cốt lõi và nhịp sống của cơ thể.
Khi thu nhỏ bản thân thành một con số hay một đường nét hoàn hảo, ta dễ rơi vào cái bẫy của bất mãn và tự ti. Điều cần thiết hơn là xây dựng lòng tự trọng và bản sắc một cách bền vững. Vì đẹp lên chỉ thực sự ý nghĩa khi hành trình đó khiến ta yêu bản thân hơn mỗi ngày, thay vì cuốn ta vào cuộc đua không hồi kết với chính mình.
Ảnh: American Psycho
