Đi lên từ cộng đồng underground tại Hà Nội, Da LAB từng được nhận diện bởi những ca khúc mang màu sắc hip-hop, cách viết trực diện và tinh thần phóng khoáng của một nhóm bạn làm nhạc cùng nhau. Theo thời gian, âm nhạc của nhóm mở rộng khỏi những khuôn mẫu ban đầu, dịch chuyển về phía pop nhiều hơn, giai điệu trở nên mềm mại và dễ tiếp cận, trong khi rap vẫn giữ vai trò tạo nên nhịp điệu và cá tính. Từ Hà Nội giờ tan tầm (2014), Bài ka tuổi trẻ (2015) đến Một nhà (2015), Thanh xuân (2018) hay những sản phẩm sau này, Da LAB thường tìm chất liệu trong những điều rất gần với đời sống: tuổi trẻ, tình yêu, gia đình, những mối quan hệ và sự trưởng thành qua từng giai đoạn.
Sự thay đổi ấy cũng phản ánh cách những cá tính khác nhau dần tìm được tiếng nói chung. Nếu những năm đầu mang nhiều nét bản năng và ngẫu hứng, Da LAB về sau trở nên chỉn chu hơn trong cấu trúc, giai điệu lẫn cách kể chuyện, nhưng không vì thế mà đánh mất nhu cầu thử cái mới. Có lẽ vì vậy, cái tên “LAB” vẫn là mô tả khá chính xác cho tinh thần của nhóm: một phòng thí nghiệm nơi các ý tưởng được đặt cạnh nhau, va chạm, thay đổi và tạo ra những “phản ứng” âm nhạc không thể đoán trước.
19 giờ tại khách sạn Sheraton Saigon Grand Opera, Thỏ và Thơm ngồi lại cùng Esquire Việt Nam để nói về công việc đã nằm ở trung tâm hành trình ấy suốt nhiều năm: viết nhạc. Một ca khúc của Da LAB bắt đầu từ đâu? Cảm xúc chuyển thành câu chữ như thế nào? Các thành viên tìm được điểm gặp nhau ra sao? Và họ còn muốn đưa “phòng thí nghiệm” của mình đến những vùng âm thanh nào khác?
Có lẽ câu chuyện nên bắt đầu từ câu hỏi cơ bản nhất, việc không đặt “bản hit” làm đích đến có phải là cách để người viết giữ được sự tự do? Trước điều này, Thơm bộc bạch: “Làm nhạc thì ai cũng muốn bài hát của mình nhiều người biết đến chứ! Nhất là khi còn trẻ, chuyện được công nhận hay nổi tiếng chắc chắn cũng là một mong muốn. Nhưng nếu mình không đặt nặng, bài này nhất định phải thành hit thì tâm trạng sẽ thoải mái hơn. Viết lời cũng vậy. Cứ viết ra trước, không phải dừng lại để cố trau chuốt từng chữ. Đến lúc thu âm mình có thể sửa sau. Khi đó ý tưởng cũng đến nhiều hơn”.
Thỏ nối tiếp câu trả lời bằng chính tinh thần nằm trong tên của nhóm: “Bọn anh chưa bao giờ tự bắt mình phải nằm trong giới hạn cụ thể. Từ chủ đề đến thể loại, bất cứ điều gì khiến mình hứng thú thì đều có thể thử. Viết lời cũng vậy”.
Có lẽ sự “xông xênh” trong cách làm nhạc của Da LAB bắt đầu từ đó. Với Thơm, bài hát vì thế chẳng có điểm khởi đầu cố định. “Có lúc anh đi từ một giai điệu, có lúc từ một bản phối. Những năm còn làm nhạc underground, việc nghe những beat producer đưa lên mạng rồi từ đó phát triển ý tưởng là chuyện quen thuộc.
Nhưng cũng có lúc mọi thứ chỉ bắt đầu bằng một câu chữ. Đôi khi anh nghĩ ra chủ đề, hoặc chỉ câu nào đó mình thích, rồi từ câu ấy mới tìm giai điệu phù hợp. Không có chuyện nhất thiết phải viết lời trước, làm giai điệu sau hay theo trình tự nào hết. Nó tùy vào ý tưởng và cảm xúc lúc đó”, Thơm cho biết.
Thỏ cũng không có một đường đi cố định hơn. Tâm trạng của anh trong ngày đôi khi đủ để thay đổi hướng cả bài hát. “Hôm đấy mình đang buồn bực chuyện gì hay đang vui về chuyện gì thì ý tưởng sẽ khác. Nhiều khi giai điệu cũng dẫn mình đi. Một giai điệu đẹp, nhẹ nhàng thì dễ khiến mình nghĩ đến những chuyện tích cực hay tình yêu. Nhưng có những phần nhạc mang cảm giác phản kháng hơn thì mình lại muốn viết về xã hội”.
Có những lúc việc tìm cảm hứng để viết còn ngẫu nhiên hơn nữa. Thỏ có thể bắt lấy một cuốn sách ngay trên giá, mở bất cứ trang nào và viết ra từ những chữ vừa bắt gặp. Nhưng khi câu chuyện quay về nguồn cảm hứng thực sự khiến một bài hát có thể đi đến cùng, cả hai đều đồng ý rằng: những gì xuất phát đều từ cảm xúc thật. “Ừ, nhưng cuối cùng cảm hứng lớn nhất vẫn là quan sát và cảm xúc cá nhân”, Thỏ nói. “Những lúc mình thật sự có cảm xúc về một chuyện gì đấy thì viết rất nhanh. Khán giả cũng cảm nhận được cái thật đó, còn bắt mình viết một chủ đề mình chẳng hứng thú thì khó lắm”.
Thơm đồng ý, nhưng cách anh bước vào một câu chuyện lại có phần khác. Ngoài cảm xúc của bản thân, anh còn quan sát những chi tiết nhỏ trong đời sống, thậm chí thử đặt bản thân vào hoàn cảnh của người khác. “Nếu hôm nay muốn viết câu chuyện về một người nào đó, anh sẽ thử nghĩ xem với tính cách của mình mà rơi vào hoàn cảnh của họ thì mình sẽ cảm thấy thế nào. Tức là mình có thể viết câu chuyện của người khác, nhưng dưới góc nhìn của bản thân”.
Cảm xúc có thể đến từ bên ngoài, cũng có thể bắt đầu từ những gì đang diễn ra bên trong. Nhưng giữa vui và buồn để viết, hai người lại không cùng chung suy nghĩ. Thơm chọn cả hai. “ Buồn hay vui đều là hai mặt trong nội tâm của mình. Cái gì đến thì mình dùng cái đó”. Ngược lại, Thỏ gần như không cần cân nhắc: “Anh thấy khi buồn dễ viết hơn. Cảm xúc tích cực thì gần như ngày nào cũng có. Nhưng bảo ngồi xuống viết về chuyện hôm nay mình vui như thế nào thì hơi khó. Còn cảm xúc tiêu cực thì dễ vào bài hơn”.
Cách Thơm và Thỏ trả lời cũng phần nào báo trước cá tính của mỗi người khi viết lời. Sau nhiều năm làm nhạc bên cạnh nhau, cả hai hiểu khá rõ cách người kia viết lời. Những nhận xét họ dành cho nhau dường như cũng là cách để nhìn thấy hai tính cách khác biệt trong Da LAB. Khi được hỏi Thỏ viết nhạc như thế nào, Thơm trả lời gần như không cần suy nghĩ.
“Anh Thỏ viết rất chuẩn chỉnh”. Thỏ quay sang: “Chuẩn chỉnh là thế nào?”. “Là rất giống con người anh. Lý trí, logic. Kiểu lời đặt vào nhạc rồi thì cảm giác không thể fit hơn được nữa”. “Nghe như không có gì bất ngờ ấy nhỉ?”, Thỏ hỏi. “Thì đúng là không bất ngờ”, Thơm cười. “Nhưng không có nghĩa là nhạt. Nó dễ hiểu theo kiểu mọi thứ rất hợp lý. Mình không phải hỏi tại sao câu này lại nằm ở đây, tại sao nó lại đi sang chỗ kia”.
Đến lượt Thỏ nhận xét về người ngồi cạnh, câu trả lời lại theo hướng ngược lại. “Thơm thì viết nhạc không có lý trí, không có logic”. Thơm bật cười: “Thế là lời khen hay chê?”. “Lời khen chứ. Nhạc Thơm có tính nghệ sĩ rất cao. Đến bây giờ nhiều lúc anh vẫn bất ngờ, kiểu tại sao nó lại đi từ chỗ này sang chỗ kia được. Anh đánh giá cái đấy rất cao!”.
Dù viết lời như thế nào, cả hai đều phải thừa nhận đang thử bước ra khỏi vùng quen thuộc của mình. Thơm nói mình ngày càng “có lý trí hơn”, hay theo cách anh tự trêu mình: “ Em đã biết kiềm hãm con thú ”. Thỏ thì cười gật gù thú nhận: “Anh thấy mình hoang dã dần lên. Do anh học hỏi được nhiều hơn. Anh tự thấy mình thay đổi như thế!”.
Cuộc trò chuyện dần chuyển đến những minh họa thú vị nhất cho sự khác biệt giữa cả hai. Đó chính là Một nhà, ca khúc đã trở thành một trong những dấu mốc quen thuộc của Da LAB. Thơm nhớ tới một câu do Thỏ viết: “…cùng dựng xe dưới gốc cây trú mưa…”. “Đấy là một trong số rất ít lần em đọc lời anh Thỏ mà thấy khó hiểu”, Thơm nói. Thỏ nhìn sang: “Khó hiểu chỗ nào?”. “Trời mưa tại sao lại trú dưới gốc cây?”, Thơm vừa cười vừa hỏi. Thỏ đáp: “Vì chuyện thật nó thế. Hồi đấy anh với vợ đang đi thì mưa, dựng xe lại trú thôi!”. Thơm vẫn chưa chịu: “Không tìm chỗ nào kiên cố hơn được à?”.
“Nhưng đoạn đường đó chỉ có mỗi chỗ đấy để dừng thôi. Rất bình thường mà. Anh không có ẩn ý gì đâu”, Thỏ bật cười. Còn khi nói về Thơm, Thỏ lại nhớ những sáng tác cũ hơn, đặc biệt là những lời nhẹ nhàng như: “…ngồi trên sofa nhâm nhi ly cà phê…” của Nước mắt em lau bằng tình yêu mới (2019).
Thỏ tiếp tục: “Khi vào Da LAB thì sẽ có cái bóng của Da LAB. Nó kìm con thú lại một chút”. Thơm gật đầu. “Nhạc Da LAB sẽ đại chúng hơn. Vì hoạt động nhóm mà. Cái tôi của mỗi người phải giảm xuống một chút cho cái chung”, Thỏ nói.
Có lẽ đây cũng là điểm mà câu chuyện của Thơm và Thỏ quay trở lại đúng tinh thần “phòng thí nghiệm”. Một phòng thí nghiệm không tồn tại chỉ để mỗi người tự do làm bất kỳ điều gì mình muốn. Nó còn là nơi những thứ khác biệt dung hòa, phản ứng với nhau rồi tìm ra kết quả mà từng thành phần riêng lẻ không thể tạo ra. Phòng thí nghiệm của Da LAB không chỉ là nơi thử một thể loại hay một cách làm nhạc mới. Đôi khi, thứ được đem ra thử nghiệm lại chính là những thói quen, giới hạn và cá tính sáng tác mà mỗi người từng nghĩ đã thuộc về mình.
** Ê-kíp thực hiện **
Nhân vật: Thỏ và Thơm (Da LAB).
Nhiếp ảnh gia: An Bảo.
Phỏng vấn và bài viết: Santh Vo.
Sản xuất: Dory Mai, Hải Yến, Ngọc Lan.
Ánh sáng: Quang Vũ.
Quay phim: Lê Đăng Khoa.
Địa điểm: Khách sạn Sheraton Saigon Grand Opera.
