Dolly Parton sinh năm 1946 trong một căn nhà gỗ chỉ có một phòng giữa vùng núi Tennessee. Là người con thứ tư trong gia đình 12 anh chị em, bà lớn lên trong cảnh thiếu thốn. Gia đình không có điện hay nước máy, còn cha bà phải làm nông và lao động tay chân để nuôi cả nhà.
Ngay cả khi đã trở thành một trong những nghệ sĩ thành công nhất thế giới, Parton chưa bao giờ cố che giấu xuất thân của mình. Ngược lại, bà chọn cách kể về nó.
“Coat of Many Colors”, một trong những ca khúc nổi tiếng nhất của Parton, bắt nguồn từ ký ức thời thơ ấu. Khi ấy, mẹ bà đã khâu những mảnh vải vụn thành một chiếc áo khoác mùa đông vì gia đình không đủ tiền mua áo mới.
Parton mặc nó đến trường với niềm tự hào, nhưng lại bị những đứa trẻ khác chế giễu vì nghèo. Bà biến ký ức đau buồn ấy thành một bài hát về phẩm giá và tình yêu: giá trị của chiếc áo không nằm ở số tiền nó đáng giá, mà ở người đã may nó cho bà.
Khả năng biến những câu chuyện rất riêng thành những cảm xúc mà bất kỳ ai cũng có thể thấu hiểu, đã đưa Parton trở thành một trong những nhạc sĩ vĩ đại của nước Mỹ.
Ngay sau khi tốt nghiệp trung học, bà rời quê nhà để đến Nashville và sau đó đã viết hơn 3.000 ca khúc. Bà xuất thân từ miền Nam nước Mỹ, nhưng để hiểu những điều Parton viết, người nghe không cần phải đến từ nơi ấy. Tình yêu, ghen tuông, lao động, lòng kiêu hãnh hay nỗi đau của một cuộc tình tan vỡ đều là những cảm xúc không có biên giới.
Nhiều khán giả Việt Nam có thể từng nghe một trong những ca khúc nổi tiếng nhất của bà mà không biết rằng Parton chính là người viết nó. Năm 1974, bà sáng tác và thu âm “I Will Always Love You” như một lời chia tay dành cho Porter Wagoner, người bạn đồng hành âm nhạc lâu năm của mình.
Gần 20 năm sau, Whitney Houston đưa ca khúc ấy lên một tầm vóc khác trong bộ phim The Bodyguard. Bản thu năm 1992 của Houston trở thành một trong những ca khúc nhạc pop thành công nhất lịch sử, biến bản ballad country nhẹ nhàng của Parton thành một bản tình ca vang lên trên toàn thế giới.
Nhưng bản thân Parton cũng sớm vượt ra ngoài khuôn khổ của nhạc đồng quê. Bà trở thành diễn viên điện ảnh, doanh nhân và biểu tượng văn hóa đại chúng. Mái tóc vàng đặc trưng, những bộ trang phục lấp lánh và tính cách đầy năng lượng khiến bà trở nên dễ nhận biết ở bất kỳ đâu trên thế giới.
Parton từng hài hước về chính hình ảnh của mình, nhưng phía sau vẻ ngoài ấy là một người phụ nữ đã gây dựng một cuộc đời phi thường từ gần như hai bàn tay trắng.
Bà cũng tin rằng thành công chỉ thực sự có ý nghĩa khi có thể được sẻ chia. Năm 1995, Parton thành lập Imagination Library để tưởng nhớ người cha không biết đọc, biết viết của mình. Chương trình gửi sách miễn phí đến trẻ em và đến nay đã trao hơn 300 triệu cuốn sách.
Bà cũng hỗ trợ giáo dục, chăm sóc sức khỏe và những cộng đồng chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, đồng thời quyên góp 1 triệu USD cho hoạt động nghiên cứu góp phần vào quá trình phát triển vaccine COVID-19 của Moderna.
Lòng hào phóng ấy còn thể hiện qua cách Parton đối xử với những nghệ sĩ trẻ. Miley Cyrus, con gái đỡ đầu của Parton, lớn lên với bà không chỉ như một người thân trong gia đình mà còn là một người cố vấn.
Họ đã nhiều lần biểu diễn cùng nhau, và Parton luôn ủng hộ Cyrus trong hành trình từ một ngôi sao nhí trở thành một nghệ sĩ trưởng thành. Thay vì yêu cầu thế hệ trẻ phải giống mình, Parton dường như luôn khuyến khích họ tìm ra con người thật của chính mình.
Ở những năm cuối đời, bà vẫn tiếp tục kết nối với những thế hệ nghệ sĩ mới. Parton hợp tác với nhiều tên tuổi trẻ hơn và xuất hiện trong Cowboy Carter của Beyoncé năm 2024, nơi Beyoncé thực hiện phiên bản riêng của “Jolene”.
Thay vì cố giữ chặt một trong những ca khúc nổi tiếng nhất của mình, Parton đón nhận sự biến đổi ấy. Bà hiểu rằng âm nhạc chỉ thực sự sống lâu khi những người đến sau tiếp tục tìm thấy những ý nghĩa mới trong đó.
Có lẽ đó cũng là cách rõ ràng nhất để hiểu về di sản của Dolly Parton. Bà sinh ra trong nghèo khó và vươn tới một đỉnh cao danh vọng mà rất ít người có thể chạm đến. Nhưng bà chưa bao giờ cảm thấy xấu hổ về nơi mình bắt đầu, cũng không bị đe dọa bởi những người đến sau. Bà dùng những gì mình có — những ca khúc, tiền bạc, danh tiếng và kinh nghiệm — để trao lại cho người khác.
Và bà còn để lại một món quà cuối cùng.
Năm 2015, Parton thu âm một ca khúc mang tên “My Place in History” rồi cất nó tại khu nghỉ dưỡng DreamMore ở Tennessee. Theo chỉ dẫn của bà, bài hát sẽ không được phát hành cho đến ngày 19 tháng 1 năm 2046, đúng dịp sinh nhật lần thứ 100 của bà.
Khi chiếc hộp được mở ra, bà sẽ không còn ở đó.
Nhưng 20 năm nữa, một thế hệ khác sẽ lần đầu tiên được nghe một ca khúc mới của Dolly Parton.
Với một người đã dành cả cuộc đời để trao những phần tốt đẹp nhất của mình cho người khác, có lẽ đó là cách phù hợp nhất để nói lời tạm biệt.
