Đạo diễn Denis Villeneuve là một người hâm mộ chân thành của các giai thoại về Dune. Ông lần đầu đọc tiểu thuyết khoa học viễn tưởng kinh điển của Frank Herbert năm 13 tuổi và bị cuốn vào câu chuyện sử thi về những gia tộc tranh giành quyền lực giữa vũ trụ xa xôi. Tình yêu dành cho nguyên tác được Villeneuve thể hiện qua hai phần phim chuyển thể với quy mô choáng ngợp, song gây ấn tượng với khả năng cô đọng thế giới phức tạp của Herbert bằng một ngôn ngữ điện ảnh mang tính thời đại.
Dune: Part One thu về 408 triệu USD toàn cầu và giành sáu tượng vàng Oscar, trong khi Part Two tiếp tục vượt mốc 714 triệu USD. Thành công của loạt phim không thể không nhắc đến phần kịch bản do Villeneuve đồng viết cùng Jon Spaihts và Eric Roth, đồng thời là phần hình ảnh được hoàn thiện bởi đạo diễn hình ảnh Greig Fraser và nhà thiết kế sản xuất Patrice Vermette.
Dune: Part Two tiếp tục câu chuyện của Paul Atreides (Timothée Chalamet) sau khi anh đặt chân vào thế giới của người Fremen trên Arrakis. Tại đây, Paul tìm thấy tình yêu với Chani (Zendaya), đồng thời từng bước khẳng định vị thế trong cuộc chiến giành quyền kiểm soát hành tinh sa mạc.
Bên cạnh tình tiết, ngôn ngữ thị giác của phần phim này cũng đặc sắc không kém, được đánh giá cao hơn so với phần trước. Một trong những dấu ấn thị giác nổi bật nhất chính là ở Giedi Prime, quê nhà của gia tộc Harkonnen.
Trái ngược với những gam màu ấm áp, tràn đầy sức sống của Caladan hay vẻ đẹp tự nhiên khắc nghiệt của Arrakis, hành tinh này được khắc họa gần như đơn sắc, với sắc đen, trắng và xám bao phủ, tạo nên một thế giới lạnh lẽo, khắc nghiệt và gần như hoàn toàn tách khỏi tự nhiên.
Đạo diễn Denis Villeneuve muốn Giedi Prime sở hữu một bản sắc thị giác riêng, đồng thời dùng sự thiếu vắng màu sắc để phản chiếu thế giới quan của người Harkonnen. Đây là một hành tinh công nghiệp đã tàn phá phần lớn tự nhiên, nơi “mặt trời giết chết màu sắc”. Với Villeneuve, sắc đen trắng kỳ dị bao phủ Giedi Prime cũng gợi nên cách tộc người Harkonnen nhìn thế giới theo tư duy nhị nguyên, cực đoan và đậm màu sắc phát xít.
Ảnh: Warner Bros.
Tất nhiên, đây cũng là thách thức lớn của đạo diễn Denis Villeneuve lẫn ê-kíp đoàn phim khi chuyển thể tiểu thuyết của Frank Herbert. Nếu Arrakis và cộng đồng Fremen được nguyên tác mô tả khá chi tiết, Harkonnen lại không có nhiều tư liệu miêu tả rõ.
Villeneuve vì thế tiếp cận Giedi Prime từ chính logic mà Herbert từng đặt ra: con người được định hình bởi môi trường và hệ sinh thái nơi họ sinh sống. Nếu sa mạc là chìa khóa để hiểu văn hóa, tôn giáo và lối sống của người Fremen, đạo diễn muốn hình dung Giedi Prime như một môi trường đã góp phần nuôi dưỡng tâm lý méo mó và khát quyền lực của Harkonnen qua nhiều thế hệ.
Từ ý tưởng đó, Villeneuve đặt câu hỏi: điều gì sẽ xảy ra nếu chính ánh sáng trên hành tinh này hủy diệt màu sắc? Câu trả lời là một Giedi Prime gần như đơn sắc, nơi ánh sáng ban ngày tạo ra hiệu ứng đen trắng kỳ dị, đối lập giữa những vùng sáng gay gắt và bóng tối áp bức. Các khu công nghiệp trải dài càng nhấn mạnh vẻ lạnh lẽo, vô hồn của hành tinh, đồng thời phản chiếu lý tưởng hư vô được gọi là “Mặt Trời Đen” – một biểu tượng cho thế giới quan cực đoan của Harkonnen.
Đen – trắng nhưng không đồng nghĩa với hoài niệm
Để tạo nên sắc đen trắng kỳ dị cho Giedi Prime mà không gợi cảm giác hoài niệm, Villeneuve muốn ánh sáng phải mang vẻ xa lạ, như thể đến từ một hành tinh khác. Ý tưởng này được đạo diễn hình ảnh Greig Fraser hiện thực hóa bằng kỹ thuật quay hồng ngoại, từng được ông sử dụng trong bộ phim Zero Dark Thirty (2012), thay vì dùng bộ lọc màu như thông thường.
Fraser tháo bộ lọc hồng ngoại khỏi cảm biến máy quay, đồng thời sử dụng bộ lọc chặn ánh sáng khả kiến trên ống kính, khiến máy quay gần như chỉ ghi nhận được tia hồng ngoại. “Nếu bạn thử nhìn qua nó, bạn sẽ chẳng thấy gì cả, thậm chí còn tối hơn cả kính hàn, bởi nó loại bỏ hoàn toàn ánh sáng khả kiến, khiến máy quay chỉ còn nhìn thấy hồng ngoại,” ông giải thích trong một lần chia sẻ với truyền thông.
Kết quả tạo ra những hình ảnh biến dạng kỳ lạ: làn da trở nên trắng sứ, các mạch máu hiện rõ dưới bề mặt, trong khi đôi mắt tối sẫm, sắc lạnh như mắt côn trùng. Villeneuve lập tức bị thuyết phục. “Tôi thích cách nó biến đổi làn da của các nhân vật, khiến họ gần như giống ma cà rồng”, Villeneuve nói thêm. “Mọi thứ trông Harkonnen hơn bao giờ hết.”
Đáng chú ý, một khi đã ghi hình bằng hồng ngoại, ê-kíp không thể hậu kỳ để đưa hình ảnh trở lại màu sắc tự nhiên như cách quay thông thường. Với một bom tấn kinh phí lớn, đó là quyết định đầy rủi ro, nhưng Villeneuve lại muốn ê-kíp phải cam kết hoàn toàn với ngôn ngữ hình ảnh đã chọn. Kết quả là Giedi Prime sở hữu một diện mạo khác biệt hoàn toàn: lạnh lẽo, vô thực và gần như tách khỏi thế giới màu sắc quen thuộc.
Bài toán mới cho trang phục
Hiệu ứng hồng ngoại cũng đặt ra không ít thách thức trong quá trình quay, khi màu sắc của trang phục và đạo cụ có thể biến đổi hoàn toàn trên màn ảnh. Những vật thể trông đen bằng mắt thường đôi khi lại hiện lên trắng toát, và ngược lại.
Ê-kíp vì thế phải thử nghiệm kỹ lưỡng với từng chất liệu, đặc biệt là trang phục của Feyd-Rautha. Nhà thiết kế Jacqueline West nhiều lần thay đổi chất liệu trên bộ chiến phục của nhân vật để giữ được sắc đen tuyền khi lên hình. Ở những thử nghiệm đầu tiên, bộ trang phục vốn đen tuyền lại hiện thành những mảng trắng – đen lộn xộn, khiến Villeneuve nhận xét trông “hề hước” hơn là đáng sợ.
Tuy nhiên, chính sự khó đoán của kỹ thuật hồng ngoại lại góp phần tạo nên diện mạo xa lạ, thứ ánh sáng không xuất hiện trên bất kỳ hành tình nào mà đạo diễn Villeneuve tìm kiếm.
Thế giới siêu thực của côn trùng
Bên cạnh sắc đen trắng, ngôn ngữ hình ảnh của Giedi Prime còn được xây dựng từ cảm hứng về thế giới côn trùng. Ngay từ đầu, Denis Villeneuve đã muốn quê nhà Harkonnen mang những đường cong hữu cơ, bóng bẩy và đen nhánh như một sinh vật ngoài hành tinh.
Ý tưởng ban đầu đến với nhà thiết kế sản xuất Patrice Vermette theo một cách khá bất ngờ. Trong quá trình chuẩn bị cho Dune: Part One, ông tình cờ bắt gặp một bãi tập kết những bồn chứa chất thải bằng nhựa khổng lồ ở ngoại ô Montreal. Những khối hình phình to, mang dáng dấp công nghiệp, lập tức khiến Vermette liên tưởng đến Giedi Prime. Từ đó, ông phát triển chúng thành những cấu trúc quy mô lớn với hình khối cong, mềm như đất sét, một cách diễn giải khác thường của tinh thần Brutalism.
Ảnh: Warner Bros.
Ngôn ngữ thiết kế này cũng tạo nên vẻ ngoài vừa xa lạ vừa có phần khiêu khích cho thế giới Harkonnen. Những đường cong hữu cơ, bề mặt bóng và các hình khối mang liên tưởng đến thẩm mỹ S&M khiến Giedi Prime không chỉ lạnh lẽo, mà còn có sức hấp dẫn đầy nguy hiểm. Với Villeneuve, sự khêu gợi ấy hoàn toàn phù hợp với một nền văn hóa nơi quyền lực, khoái lạc và sự cực đoan cùng tồn tại, một thế giới mà, theo ông, “nếu có một bữa tiệc thác loạn nào đó trong vũ trụ Dune, nó chắc chắn sẽ diễn ra trên Giedi Prime”.
Đấu trường của Feyd-Rautha
Trong tiểu thuyết của Frank Herbert, đấu trường của Harkonnen được mô tả với hình tam giác, thay vì hình elip quen thuộc của Đấu trường La Mã. Tuy nhiên, phần lớn ngôn ngữ thị giác của trường đoạn Feyd-Rautha chiến đấu trên Giedi Prime đều được Denis Villeneuve và ê-kíp phát triển hoàn toàn mới. Trọng tâm của cảnh phim nằm ở cách đám đông nhìn nhận Feyd-Rautha: từ một kẻ hiếu chiến đáng sợ đến một thủ lĩnh thực thụ.
Để khắc họa văn hóa Harkonnen, Villeneuve không muốn đám đông phản ứng như những khán giả thể thao thông thường. Thay vào đó, ê-kíp lấy cảm hứng từ các buổi hòa nhạc death metal, biến tiếng gằn, tiếng giậm chân và chuyển động tập thể thành một nghi thức chiến đấu mang màu sắc nguyên thủy, phần nào gợi nhớ đến Haka của người Maori. Cách phản ứng ấy khiến đám đông không còn đơn thuần là người xem, mà trở thành một phần của màn trình diễn và quyền lực của Feyd-Rautha.
Trường đoạn cũng được xây dựng như một nghi thức trưởng thành của nhân vật. Đây là sinh nhật Feyd-Rautha, nơi những cuộc giao đấu đẫm máu diễn ra như một hình thức tôn vinh hắn. Vì thế, khi Feyd-Rautha bước vào đấu trường, Villeneuve muốn tạo ra một màn “pháo hoa ngoài hành tinh”; nhưng thay vì những vụ nổ rực rỡ, bóng tối lại bùng lên thành những đám mực đen trên bầu trời.
Hiệu ứng “pháo hoa đảo ngược” tiếp tục củng cố logic thị giác của Giedi Prime: thứ đáng sợ với người ngoài lại được Harkonnen xem là đẹp đẽ. Qua đó, Villeneuve không chỉ xây dựng một thế giới khác biệt về hình ảnh, mà còn cho thấy cách một nền văn hóa cực đoan có thể đảo ngược hoàn toàn khái niệm về cái đẹp và sự kinh hoàng.
