Với bề dày văn hóa và lịch sử kéo dài hàng nghìn năm, Trung Quốc gần như sở hữu một nguồn chất liệu vô tận và phong phú cho điện ảnh. Bên cạnh những câu chuyện cung đấu, quyền lực hay các mô-típ xuyên không quen thuộc, màn ảnh Hoa ngữ còn nhiều lần tìm thấy sức hút trong những ngành nghề truyền thống tưởng như đã mai một.
Từ nghề thuốc, làm mực, dệt lụa, thêu thùa đến trà nghệ, mỗi kỹ nghệ không chỉ được tái hiện sống động mà còn trở thành lăng kính để kể về con người: những người học nghề, giữ nghề, truyền nghề và đi qua biến động thời cuộc bằng chính tay nghề của mình. Dưới đây là những tác phẩm tiêu biểu từng tôn vinh vẻ đẹp của nghề truyền thống trên màn ảnh Trung Quốc.
Trà nghệ và văn hóa trà trong Mộng Hoa Lục (A Dream of Splendor)
Mộng Hoa Lục (A Dream of Splendor) lấy bối cảnh thời Bắc Tống, xoay quanh Triệu Phán Nhi (do Lưu Diệc Phi thủ vai), một cô gái giỏi trà nghệ, bị vị hôn phu Âu Dương Húc phụ bạc sau khi hắn đỗ đạt và bước vào chốn quan trường. Không chấp nhận bị bỏ lại trong im lặng, Phán Nhi cùng Tôn Tam Nương và Tống Dẫn Chương lên kinh thành để tìm lại công bằng, đồng thời tự gây dựng cuộc sống mới bằng chính năng lực của mình. Từ một quán trà nhỏ, ba người phụ nữ từng bước bước vào đời sống đô thị phồn hoa, đối diện định kiến, biến cố tình cảm và những thử thách của việc lập nghiệp trong xã hội còn nhiều giới hạn dành cho nữ giới.
Trong hành trình ấy, trà nghệ không chỉ là nghề mưu sinh của Triệu Phán Nhi, mà còn là cách bộ phim khắc họa bản lĩnh và phẩm giá của nhân vật. Những công đoạn như nghiền trà, rót nước, đánh bọt hay tạo hình trên mặt trà được tái hiện tỉ mỉ, cho thấy điểm trà thời Tống không đơn thuần là một thú vui tao nhã. Nó còn là một kỹ nghệ đòi hỏi sự kiên nhẫn, óc thẩm mỹ và khả năng làm chủ từng chuyển động nhỏ.
Đặc biệt, bộ phim còn khơi gợi sự yêu thích trà cho người xem khi tái hiện sống động trà bách hí, một di sản văn hóa phi vật thể của Trung Quốc. Nghệ thuật này có nguồn gốc từ thời Đường, sau đó được giới quý tộc và văn nhân thời Tống đặc biệt yêu thích. Điểm độc đáo của trà bách hí nằm ở khả năng “vẽ” nên những hình ảnh tinh xảo trên mặt trà, biến một chén trà thành không gian trình diễn của kỹ thuật, sự kiên nhẫn và óc thẩm mỹ.
Dệt lụa, thêu và thủ công cung đình trong Đương Gia Chủ Mẫu (Marvelous Women)
Lấy bối cảnh Tô Châu dưới triều Thanh, Đương Gia Chủ Mẫu (Marvelous Women) xoay quanh Thẩm Thúy Hỷ, người phụ nữ đứng sau gia nghiệp dệt lụa của nhà họ Nhậm. Khi chồng mất tích và gia tộc rơi vào khủng hoảng, Thúy Hỷ buộc phải gánh vác cả cơ nghiệp, đối diện những âm mưu thương trường, định kiến lễ giáo và cả mối quan hệ phức tạp với Tăng Bảo Cầm, người từng là tình địch của mình. Từ hai người phụ nữ ở hai vị trí đối lập, họ dần phải học cách hợp tác để bảo vệ nhà họ Nhậm và giữ lấy bí quyết dệt lụa được truyền qua nhiều thế hệ.
Giữa cốt truyện tranh đấu giữa hai người phụ nữ, nghề dệt lụa được khắc họa qua kỹ thuật kesi, một tinh hoa của nghệ thuật lụa truyền thống phương Đông. Đây là loại lụa hoa được tạo nên bằng cách đan xen sợi ngang và sợi dọc, đòi hỏi người thợ phải kiểm soát từng sợi tơ, từng mảng màu và từng đường nét hoa văn trên khung dệt.
Vốn là kỹ nghệ tiêu hao rất nhiều thời gian và công sức, kesi từng có chi phí rất cao, số lượng nghệ nhân theo nghề cũng không nhiều. Từ thời Tống – Nguyên, loại lụa này đã được dùng trong hoàng cung, trở thành thứ phẩm vật quý giá mà dân thường hiếm khi nhìn thấy. Điều khiến kesi được ngưỡng mộ nằm ở độ nhẹ của chất lụa và sự sắc nét của hoa văn, đặc biệt khi kỹ thuật này phát triển rực rỡ trong khoảng thế kỷ XI đến XIII.
Nghề làm mực trong Gia Nghiệp (The Heir)
Gia Nghiệp (The Heir) mở ra từ một biến cố tưởng như nhỏ nhưng đủ làm lung lay cả một dòng họ: vụ bê bối liên quan đến mực cống phẩm. Gia tộc họ Lý, vốn có truyền thống làm mực lâu đời ở vùng Huizhou (nay là Hoàng Sơn, tỉnh An Huy), rơi vào cảnh suy tàn sau khi danh tiếng bị hủy hoại. Giữa cơn biến động ấy, Lý Trinh, cô con gái của họ Lý, buộc phải bước vào nghề làm mực để tìm đường sống, rồi từng bước trở thành người vực dậy gia nghiệp bằng chính tay nghề và sự bền bỉ của mình.
So với trà hay lụa, mực là chất liệu trầm lặng nhưng mang nhiều văn hóa chữ nghĩa. Loại mực Huy mặc trong phim vốn là một phần của “văn phòng tứ bảo”, gắn với thư pháp, hội họa và đời sống của tầng lớp văn nhân. Để làm ra một thỏi mực tốt, người thợ phải đi qua nhiều công đoạn tỉ mỉ: đốt muội, chọn muội, hòa keo, giã, ép khuôn, hong khô, đánh bóng rồi trang trí. Có những thỏi mực cần được để khô tự nhiên trong nhiều tháng, bởi chỉ một sai lệch nhỏ về nguyên liệu, độ ẩm hay thời gian cũng có thể làm hỏng chất mực.
Qua từng tập phim, người xem có thể cảm nhận được cách Gia Nghiệp truyền bá nghề làm mực như một dạng di sản cần lưu giữ. Phía sau thỏi mực nhỏ là khói lửa, thời gian, đôi tay và kinh nghiệm truyền qua nhiều đời. Khi Lý Trinh học cách nhận biết chất mực, cải tiến kỹ thuật và đưa sản phẩm gia tộc trở lại vị trí xứng đáng, bộ phim không chỉ kể về một cuộc phục hưng gia nghiệp, mà còn tôn vinh vẻ đẹp của nghề thủ công: lặng lẽ, nghiêm cẩn, ít phô trương nhưng đủ sức lưu giữ danh dự, học vấn và tinh thần của cả một thời đại.
Gốm sứ và mỹ học thời Tống trong Thanh bình nhạc (Serenade of Peaceful Joy)
Thanh Bình Nhạc (Serenade of Peaceful Joy) tái hiện bốn thập kỷ trị vì của vị hoàng đế thứ tư triều Tống, đồng thời mở ra một lát cắt giàu thẩm mỹ về nghệ thuật, văn hóa và đời sống cung đình giai đoạn này. Sức hút của bộ phim không chỉ đến từ câu chuyện lịch sử pha trộn giữa chính trị và tình cảm, mà còn nằm ở cách ê-kíp phục dựng tinh thần thời Tống qua phục sức, lễ nghi, kiến trúc và những vật dụng nhỏ trong đời sống hằng ngày.
Từ phượng quan (fengguan) đến áo địch y (diyi), nhiều chi tiết phục sức trong phim gợi liên tưởng đến các chân dung hoàng hậu và hoàng thái hậu triều Tống hiện lưu giữ tại Bảo tàng Cố Cung Đài Bắc, như chân dung Hoàng hậu Nhân Hoài hay Hoàng thái hậu Chiêu Hiến. Chính sự tham chiếu này giúp Thanh Bình Nhạc tạo nên một thế giới cổ trang có độ tin cậy về mỹ học, nơi vẻ đẹp không nằm ở sự rực rỡ phô trương, mà ở trật tự, sự tiết chế và cảm giác thanh nhã.
Tinh thần ấy cũng hiện rõ qua cách bộ phim khơi gợi vẻ đẹp của gốm sứ thời Tống. Những món đồ sứ xuất hiện trong không gian cung đình, thư phòng hay các sinh hoạt thường nhật đều mang dáng vẻ cân đối, màu men dịu và đường nét giản lược. Chúng không chiếm lấy khung hình bằng sự cầu kỳ, nhưng âm thầm tạo nên tinh thần của cả một thời đại: điềm đạm, tinh tế và coi trọng sự hài hòa.
Triều Tống được xem là một trong những giai đoạn rực rỡ của gốm sứ Trung Quốc, với hơn một nghìn lò nung được ghi nhận trên khắp đất nước. Các nghệ nhân khi ấy liên tục cải tiến kỹ thuật lò, tìm kiếm đất sét tốt hơn và thử nghiệm nhiều sắc men mới. Chính quá trình cạnh tranh và sáng tạo ấy đã tạo nên những dòng gốm nổi tiếng, nơi giá trị của một món đồ nằm ở sắc men, dáng hình, độ cân bằng và cảm giác tĩnh tại mà nó mang lại.
Nghề trồng mẫu đơn và chế hương liệu thực vật trong Quốc Sắc Phương Hoa (Flourished Peony)
Quốc Sắc Phương Hoa (Flourished Peony) theo chân Hà Duy Phương (Dương Tử), một người phụ nữ sở hữu tài năng nuôi trồng và chăm sóc mẫu đơn quý hiếm. Từ kiến thức về giống hoa, kỹ thuật canh tác đến việc vận hành cửa hàng hoa, bộ phim tái hiện một ngành nghề từng gắn liền với đời sống kinh tế và văn hóa của xã hội Trung Hoa cổ đại. Thông qua hành trình của Hà Duy Phương, bộ phim đồng thời giới thiệu vị thế đặc biệt của mẫu đơn trong văn hóa Trung Hoa. Loài hoa được mệnh danh là “quốc sắc thiên hương” từng đạt đến đỉnh cao phổ biến dưới thời Đường, gắn liền với hình ảnh phồn vinh, thịnh vượng và mỹ học cung đình
Ngoài việc là một lĩnh vực kinh doanh thực thụ trong lịch sử, bộ phim còn tái hiện nghệ thuật thưởng hoa từng là một thú vui tao nhã của giới quý tộc. Những luống mẫu đơn trở thành tài sản, kỹ thuật chăm sóc trở thành tri thức chuyên môn, còn người nghệ nhân được khắc họa như những người tạo ra giá trị kinh tế bằng tay nghề và sự am hiểu của mình.
Bên cạnh nghề trồng hoa, Quốc Sắc Phương Hoa còn gây chú ý nhờ nỗ lực tái hiện đời sống thủ công thời Đường. Đội ngũ sản xuất tham khảo nhiều hiện vật bảo tàng, sử dụng cảm hứng từ gốm Tam Thái, trang sức, quạt cung đình và phục sức cổ để xây dựng thế giới thị giác giàu tính lịch sử. Nhờ đó, bộ phim mở ra bức tranh rộng hơn về thẩm mỹ và nghề thủ công của một trong những giai đoạn rực rỡ nhất lịch sử Trung Hoa.
Nghề dệt gấm thục trong Thục Cẩm Nhân Gia (Brocade Odyssey)
Thục Cẩm Nhân Gia (Brocade Odyssey) cũng là một trong số ít phim cổ trang gần đây tạo được sức hút lớn nhờ đặt một nghề thủ công truyền thống vào trung tâm của câu chuyện. Với sự tham gia của Đàm Tùng Vận và Trịnh Nghiệp Thành, bộ phim đưa khán giả trở về Ích Châu thời Đường, nơi nghề dệt và nhuộm Thục Cẩm là một ngành thủ công mang tính nền tảng kinh tế quan trọng của cả vùng đất.
Nhân vật Kỷ Anh Anh (Đàm Tùng Vận) xuất thân từ một gia đình nhiều đời gắn bó với nghề dệt nhuộm. Thay vì xoay quanh hậu cung hay quyền lực triều đình, bộ phim tập trung vào hành trình bảo vệ bí quyết gia truyền, phát triển thương hiệu và đưa Thục Cẩm bước ra những tuyến giao thương rộng lớn hơn. Qua đó, nghề dệt hiện lên như một lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng, kinh nghiệm và tư duy kinh doanh không kém bất kỳ ngành nghề hiện đại nào.
Trong phim, vẻ đẹp của Thục Cẩm – loại gấm nổi tiếng có lịch sử hàng nghìn năm tại Tứ Xuyên trở thành điểm tựa lèo lái số phận của các nhân vật. Những hoa văn tinh xảo, bảng màu rực rỡ và kỹ thuật nhuộm lụa phức tạp không chỉ xuất hiện trên trang phục mà còn trở thành một phần của câu chuyện về sự cạnh tranh, gìn giữ tay nghề và truyền thừa văn hóa.
Nghề nhuộm chàm và thủ công Vân Nam trong Đi Về Nơi Có Gió (Meet Yourself)
Khác với những bộ phim đặt nghề truyền thống ở vị trí trung tâm của cốt truyện, Đi Về Nơi Có Gió (Meet Yourself) lựa chọn một cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn. Thông qua hành trình chữa lành của Hứa Hồng Đậu (Lưu Diệc Phi) tại Đại Lý, Vân Nam, bộ phim mở ra bức tranh đời sống địa phương, nơi những làng nghề và kỹ nghệ thủ công vẫn hiện diện như một phần tự nhiên của cuộc sống thường nhật.
Một trong những dấu ấn văn hóa nổi bật nhất của bộ phim là nghệ thuật nhuộm chàm và nhuộm buộc (tie-dye) của người Bạch. Những chiếc khăn đội đầu, khăn choàng, vải trang trí hay đồ thủ công xuất hiện xuyên suốt tác phẩm đều lấy cảm hứng từ kỹ thuật nhuộm truyền thống đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ tại Đại Lý.
Điều khiến Đi Về Nơi Có Gió trở nên đặc biệt là bộ phim lồng ghép nghề thủ công vào mạch phim khá nhẹ nhàng. Nghệ thuật nhuộm chàm được tái hiện sống động qua nhịp sống của người dân địa phương, từ những xưởng nhuộm nhỏ, các khu chợ làng đến những món đồ được sử dụng hằng ngày.
Bên cạnh câu chuyện tình cảm giữa Lưu Diệc Phi và Lý Hiện, Đi Về Nơi Có Gió còn góp phần quảng bá nhiều giá trị văn hóa của Vân Nam như kiến trúc người Bạch, trà đạo địa phương, nghề chạm khắc gỗ và các sản phẩm thủ công bản địa. Chính sự kết hợp giữa du lịch, văn hóa và đời sống đương đại đã giúp bộ phim tạo nên hiệu ứng mạnh mẽ, biến Đại Lý thành một trong những điểm đến được quan tâm nhất tại Trung Quốc sau khi phim lên sóng.
Sau khi bộ phim phát sóng, nhiều sản phẩm nhuộm chàm xuất hiện trong phim ghi nhận sự gia tăng đáng kể về mức độ quan tâm và doanh số, góp phần đưa nghề thủ công lâu đời này đến gần hơn với khán giả trẻ.
Nghề thuốc và y học cổ truyền trong Nữ Y Minh Phi Truyện (The Imperial Doctress)
Trong số những bộ phim Hoa ngữ khai thác ngành nghề truyền thống, Nữ Y Minh Phi Truyện (The Imperial Doctress) mang đến một góc nhìn khác khi đặt y học cổ truyền vào trung tâm câu chuyện. Với sự tham gia của Lưu Thi Thi, Hoắc Kiến Hoa và Hoàng Hiên, bộ phim được lấy cảm hứng từ cuộc đời Đàm Doãn Hiền, một trong những nữ danh y nổi tiếng nhất thời Minh. Trên nền những câu chuyện quyền lực hậu cung đến những âm mưu triều chính, tác phẩm còn tái hiện thế giới của những y quán, y thư, dược liệu và các phương pháp trị liệu cổ truyền trong ngành y.
Khán giả có thể theo chân Đàm Doãn Hiền đến những tủ thuốc chất đầy dược liệu, các bài thuốc gia truyền, kỹ thuật bắt mạch, châm cứu đến việc nghiên cứu y thư và ghi chép bệnh án, nghề thầy thuốc. Tất cả được khắc họa với sự tôn trọng dành cho một di sản đã được truyền lại qua nhiều thế hệ. Thông qua hành trình của Đàm Doãn Hiền, bộ phim cho thấy y học cổ truyền chưa bao giờ chỉ là phương pháp chữa bệnh mà còn là kết tinh của kinh nghiệm, quan sát và tri thức dân gian được tích lũy suốt hàng nghìn năm.
Nghệ thuật nấu nướng và ẩm thực cung đình trong Thượng Thực (Royal Feast)
Nếu Mộng Hoa Lục đưa khán giả đến với văn hóa trà thời Tống, thì Thượng Thực (Royal Feast) lại mở cánh cửa vào thế giới của ngự thiện thời Minh. Với sự tham gia của Hứa Khải và Ngô Cẩn Ngôn, bộ phim lấy bối cảnh Thượng Thực Cục – cơ quan phụ trách ẩm thực trong hoàng cung, nơi những đầu bếp tài năng nhất cả nước được tuyển chọn để phục vụ hoàng gia. Từ đây, người xem được khám phá vô vàn những nghi lễ về ẩm thực, nấu nướng trong cung đình.
Xuyên suốt bộ phim, hàng trăm món ăn được phục dựng dựa trên tư liệu lịch sử, từ các món điểm tâm tinh xảo đến những yến tiệc cầu kỳ dành cho hoàng thất. Mỗi món ăn không chỉ thể hiện kỹ thuật chế biến mà còn phản ánh sự đa dạng của ẩm thực Trung Hoa, khi tinh hoa từ nhiều vùng miền được tập hợp về kinh thành. Thượng Thực vì thế mang đến cái nhìn sinh động về cách ẩm thực từng đóng vai trò quan trọng trong đời sống cung đình và trở thành một phần của bản sắc văn hóa thời Minh.
Bên cạnh câu chuyện tình cảm và quyền lực quen thuộc của dòng phim cung đình, Thượng Thực còn cho thấy sức hấp dẫn của ẩm thực như một loại hình di sản văn hóa. Thông qua những món ăn được phục dựng công phu, bộ phim góp phần đưa lịch sử ẩm thực Trung Quốc đến gần hơn với khán giả đương đại, đồng thời khẳng định rằng nấu nướng cũng là một nghề thủ công mang giá trị nghệ thuật không kém gì dệt lụa, làm gốm hay chế tác mực truyền thống.
Phong khởi Lạc Dương (Luoyang)
Dù được biết đến nhiều như một bộ phim trinh thám với sự tham gia của Hoàng Hiên, Vương Nhất Bác và Tống Thiến, Phong Khởi Lạc Dương (Luoyang) cũng là một trong những tác phẩm nổi bật trong việc tái hiện đời sống ẩm thực cổ đại ấn tượng nhất trên màn ảnh Hoa ngữ. Lấy bối cảnh Lạc Dương dưới thời Võ Tắc Thiên, bộ phim dành nhiều thời lượng để khắc họa văn hóa chợ búa, quán ăn và các nghề thủ công gắn liền với đời sống đô thị thời Đường.
Một trong những điểm nhấn được khán giả nhắc đến nhiều nhất là sự xuất hiện của hàng loạt món ăn truyền thống được nghiên cứu từ tư liệu lịch sử. Từ bánh hồ, mì nước, các món hấp đến những món ăn đường phố đặc trưng của kinh thành Lạc Dương, ẩm thực trong phim không chỉ đóng vai trò bối cảnh mà còn góp phần xây dựng một thế giới sống động, phản ánh sự thịnh vượng và giao thoa văn hóa của một trong những đô thị lớn nhất thế giới thời bấy giờ.
Thông qua những đầu bếp, tiểu thương và người dân thường xuất hiện trong câu chuyện, Phong Khởi Lạc Dương cho thấy ẩm thực không chỉ là nhu cầu sinh hoạt mà còn là một phần của đời sống văn hóa. Chính sự chăm chút cho các chi tiết đời sống thường nhật đã giúp bộ phim trở thành một trong những tác phẩm tiêu biểu của xu hướng “phục dựng văn hóa truyền thống” trên màn ảnh Hoa ngữ hiện đại.
Ảnh: Weibo
