Trong nhiều năm, hình ảnh về cuộc sống ở Việt Nam trên màn ảnh rộng thế giới được định hình bởi góc nhìn của người nước ngoài. Khán giả quốc tế nghĩ gắn điện ảnh Việt với phim đề tài chiến tranh, phim tài liệu hoặc những câu chuyện được kể thông qua lăng kính ngoại quốc cùng những cuộc tình ngắn ngày tại mảnh đất hình chữ S.
Trong khi đó, nhiều quốc gia châu Á đã xây dựng được “thương hiệu điện ảnh” riêng. Hàn Quốc có hệ thống công nghiệp văn hóa gần như hoàn hảo, các phim đoạt Oscar và làn sóng drama toàn cầu. Thái Lan nổi bật với phim kinh dị và văn hóa Boy Love. Nhật Bản sở hữu di sản anime kéo dài hàng thập kỷ.
Việt Nam cũng có nhiều cú hit nội địa, đặc biệt qua các phim “nghìn tỷ” dịp Tết. Nhưng điện ảnh Việt hiếm khi duy trì được sự hiện diện quốc tế, ngoài vài trường hợp đột phá như Mùi Đu Đủ Xanh của Trần Anh Hùng. Bộ phim thắng Caméra d’Or tại Cannes năm 1993, nhưng vẫn thường được xem là tác phẩm của cộng đồng hải ngoại hơn là đại diện trực tiếp cho nền công nghiệp điện ảnh Việt Nam đương đại.
Nhưng thực tế này đang dần thay đổi chỉ trong vài năm gần đây. Điện ảnh Việt chứng kiến những tác phẩm như Bên Trong Vỏ Kén Vàng (2023) của Phạm Thiên Ân thắng hạng mục Caméra d’Or tại Cannes 2023 hay gần đây là Giấc Mơ Là Ốc Sên (2026) của Nguyễn Thiên Ân trở thành phim ngắn Việt Nam đầu tiên góp mặt ở hạng mục tranh giải chính thức tại Cannes.
Điện ảnh Việt đang có thêm những bước đi rõ nét trên bản đồ quốc tế. Địa Đạo: Mặt Trời Trong Bóng Tối của Bùi Thạc Chuyên từng ra mắt tại Liên hoan phim Quốc tế Tokyo 2025, nay tiếp tục giành thêm hai giải tại Liên hoan phim Viễn Đông Udine 2026, gồm Kịch bản xuất sắc và đồng hạng ba ở giải Khán giả bình chọn.
Trong khi đó, Quán Kỳ Nam (2026) của Leon Lê vừa được vinh danh tại Liên hoan phim Nghệ thuật châu Á (AAFF) 2026 ở Macau. Ở một hướng khác, Tử Chiến Trên Không (2025) của Hàm Trần cho thấy sức lan tỏa rộng hơn khi góp mặt tại Liên hoan Phim Viễn Đông Udine ở Ý, đồng thời được The New York Times chọn vào danh sách 5 phim hành động đáng xem trực tuyến đầu năm nay.
Điều đó quan trọng bởi thành công quốc tế không chỉ nằm ở những tràng pháo tay trong rạp chiếu ở các buổi liên hoan. Nó phản ánh thông qua việc các nhà phát hành, giám tuyển, nhà đầu tư, đối tác đồng sản xuất và giới phê bình bắt đầu nhìn Việt Nam không còn như một sự tò mò nhất thời, mà là một nền điện ảnh đáng để tiếp tục theo dõi lâu dài.
Giai đoạn đặc biệt này thú vị ở sự đa dạng trong thể loại. Những bộ phim Việt đang “xuất ngoại” không chỉ là những bộ phim nghệ thuật trầm mặc hay phim lịch sử nặng tính biểu tượng, ta thấy loạt phim ngắn siêu thực, phim chính kịch, sử thi, phim kinh dị thương mại hay những tác phẩm tình cảm cho số đông. Nhìn tổng thể, bản sắc thế hệ điện ảnh Việt mới có lẽ sẽ không được định nghĩa bởi một phong cách duy nhất, mà bởi tiêu chuẩn linh hoạt và đa dạng.
Dưới đây là những bộ phim gây tiếng vang trên trường quốc tế mà bạn nên xem thử.
Giấc Mơ Là Ốc Sên (2026)
Đạo diễn: Nguyễn Thiên Ân.
Là phim ngắn Việt Nam đầu tiên được chọn vào hạng mục tranh giải chính thức của Cannes, Giấc Mơ Là Ốc Sên mang ý nghĩa biểu tượng lớn đối với thế hệ đạo diễn trẻ hoạt động ngoài hệ thống các đạo diễn tên tuổi với doanh thu kiểm chứng ở thị trường trong nước. Phim được hỗ trợ bởi CJ Short Filmmaking Support Project cùng CGV Việt Nam. Bộ phim cho thấy một chuyển biến quan trọng: hạ tầng giải trí tư nhân tại Việt Nam đang bắt đầu đầu tư cho điện ảnh nghệ thuật bên cạnh mục tiêu doanh thu phòng vé.
Nội dung phim gần như đã được gợi mở ngay từ tiêu đề. Tác phẩm kể về một diễn viên quần chúng bị ám ảnh bởi cảm giác được chú ý, sau khi nhận một công việc kỳ lạ: để những con ốc sên bò trên cơ thể mình.
Ý tưởng ấy mang đúng tinh thần “phim dành cho liên hoan”, nhưng theo nghĩa tích cực: lạ, táo bạo và có dấu ấn riêng. Trong bối cảnh khán giả quốc tế ngày càng quan tâm đến những câu chuyện tâm lý khác biệt, bộ phim cho thấy điện ảnh nghệ thuật Việt đang dần tìm được ngôn ngữ đương đại của mình, thay vì chỉ mô phỏng các ý tưởng quốc tế.
Quán Kỳ Nam (2025)
Đạo diễn: Leon Lê.
Leon Lê từ lâu đã là một trong những đạo diễn Việt có ngôn ngữ điện ảnh dễ tiếp cận với quốc tế nhất, nhưng Quán Kỳ Nam cho cảm giác như một bước tiến mới thay vì sự lặp lại. Sau chiến thắng đạo diễn xuất sắc nhất tại Liên hoan Phim Nghệ thuật Châu Á ở Macau (nơi quy tụ tác phẩm từ 45 quốc gia và vùng lãnh thổ), bộ phim cho thấy các câu chuyện Việt mang bối cảnh lịch sử hoàn toàn có thể chạm đến cảm xúc khán giả mà không cần phải giải thích quá nhiều.
Lấy bối cảnh miền Nam Việt Nam những năm 1980, phim tập trung vào tiết chế cảm xúc, không khí và chiều sâu lịch sử thay vì một bộ phim tình cảm đơn thuần. Chính sự tinh tế đó có thể là điều giúp bộ phim “đi xa”. Ngày càng nhiều giám tuyển quốc tế đánh giá cao những tác phẩm tin vào khả năng cảm nhận của khán giả thay vì cố giải thích mọi yếu tố văn hóa. Việc Leon Lê không “ngoại hóa” bối cảnh lịch sử Việt để phục vụ ánh nhìn quốc tế có lẽ lại chính là điều khiến bộ phim trở nên dễ “xuất khẩu” hơn.
Tác phẩm cũng kết nối hai thế hệ diễn viên Việt với Liên Bỉnh Phát và Đỗ Thị Hải Yến, tạo thêm chiều sâu điện ảnh cho dự án.
Tử Chiến Trên Không (2025)
Đạo diễn: Hàm Trần.
Việc góp mặt tại Liên hoan Phim Viễn Đông Udine ở Ý giúp Tử Chiến Trên Không trở thành một trường hợp đáng chú ý của phim thương mại Việt trên hành trình ra quốc tế. Được đạo diễn bởi Hàm Trần, tác phẩm không đi theo hướng phim nghệ thuật quen thuộc, mà bước ra ngoài biên giới bằng ngôn ngữ của phim hành động, giật gân và giải trí đại chúng.
Lấy cảm hứng từ một vụ cướp máy bay có thật, phim theo chân cuộc đối đầu nghẹt thở trên không, nơi sinh mạng của hành khách bị đặt vào tình thế hiểm nguy. Thành công này cho thấy điện ảnh Việt không chỉ có thể xây dựng uy tín qua phim tác giả, mà còn có cơ hội tạo niềm tin thị trường bằng những tác phẩm thể loại có khả năng tiếp cận khán giả rộng hơn.
Địa Đạo: Mặt Trời Trong Bóng Tối (2025)
Đạo diễn: Bùi Thạc Chuyên.
Đây có thể là bộ phim đầu tư nhất về mặt chiến lược trong danh sách này. Chiến thắng kép tại Liên hoan phim Viễn Đông ở Udine, gồm giải Kịch bản xuất sắc nhất và Khán giả bình chọn. Nó cho thấy những câu chuyện lịch sử Việt Nam có thể kết nối với khán giả quốc tế cả về mặt cảm xúc lẫn nghệ thuật.
Ý nghĩa sâu hơn nằm ở góc nhìn kể chuyện. Chương quen thuộc nhất của Việt Nam trong trí tưởng tượng toàn cầu – chiến tranh từ lâu chủ yếu được thuật lại qua lăng kính ngoại quốc. Bộ phim của Bùi Thạc Chuyên giành lại quyền tự sự đó từ bên trong, biến chiến tranh không còn là huyền thoại địa chính trị được kể lại, mà trở thành trải nghiệm sống của chính người Việt. Sự thay đổi quyền kể chuyện như vậy chính là cách các nền điện ảnh tái định hình hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.
Skin of youth (2025)
Đạo diễn: Ash Mayfair (Nguyễn Phương Anh).
Skin of Youth (Ồn Ào Tuổi Trẻ) đánh dấu bước tiến quốc tế đáng chú ý của đạo diễn Ash Mayfair khi giành Giải đặc biệt của Ban giám khảo tại Liên hoan phim châu Á New York 2025 (NYAFF). Thành tựu này tiếp tục đưa điện ảnh Việt hiện diện rõ nét hơn trên bản đồ phim độc lập quốc tế, với một tác phẩm mang đậm dấu ấn cá nhân nhưng vẫn chạm đến những chủ đề phổ quát về tình yêu, bản dạng và khát vọng được sống thật.
Lấy bối cảnh Sài Gòn thập niên 1990, phim xoay quanh San, một phụ nữ chuyển giới do Trần Quân thủ vai, và Nam, người yêu cô, một võ sĩ lồng sắt do Võ Điền Gia Huy đảm nhận. Để kiếm tiền cho ca phẫu thuật khẳng định giới của San, cả hai bước vào thế giới ngầm, nơi tình yêu dần bị thử thách bởi tiền bạc, quyền lực và những lựa chọn khắc nghiệt. Giữa một Sài Gòn vừa quyến rũ vừa bất trắc, Skin of Youth mở ra câu chuyện tình dữ dội, nhiều tổn thương, đồng thời cho thấy sức sống mới của điện ảnh Việt trên hành trình vươn ra quốc tế.
