Sau nhiều năm chuẩn bị, NASA đã chính thức đưa sứ mệnh Artemis II vào lịch sử hàng không vũ trụ hiện đại. Tàu Orion, mang theo bốn phi hành gia, rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy hôm 1/4/2026, mở ra chuyến bay có người lái đầu tiên của chương trình Artemis và cũng là lần đầu tiên con người bay về phía Mặt trăng kể từ kỷ nguyên Apollo.
Theo NASA, đây là sứ mệnh bay vòng quanh Mặt trăng kéo dài khoảng 10 ngày, được thiết kế để kiểm chứng toàn bộ hệ thống tên lửa Space Launch System (SLS), tàu Orion và các năng lực vận hành cần thiết cho những chuyến đổ bộ trong tương lai.
Phi hành đoàn của Artemis II gồm Reid Wiseman giữ vai trò chỉ huy, Victor Glover là phi công, Christina Koch là chuyên gia sứ mệnh của NASA, cùng Jeremy Hansen từ Cơ quan Vũ trụ Canada. Đây là tổ hợp phi hành gia đánh dấu nhiều cột mốc biểu tượng cho chương trình Artemis, đồng thời thể hiện tính quốc tế ngày càng rõ nét trong các kế hoạch thám hiểm không gian sâu của NASA và các đối tác.
Nếu Artemis I vào năm 2022 là chuyến thử nghiệm không người lái để kiểm tra khả năng vận hành của Orion quanh Mặt trăng, thì Artemis II mới thực sự là bài kiểm tra có ý nghĩa quyết định: lần đầu tiên con người trực tiếp sống và làm việc trên con tàu này ngoài quỹ đạo Trái đất thấp.
Trên hành trình, phi hành đoàn sẽ đánh giá hệ thống hỗ trợ sự sống, dẫn đường, liên lạc, cũng như khả năng điều khiển thủ công của tàu trong môi trường không gian sâu: những yếu tố nền tảng trước khi NASA thực hiện mục tiêu đưa người trở lại bề mặt Mặt trăng ở các sứ mệnh tiếp theo.
Artemis II thực hiện màn bay sượt qua Mặt trăng, lập kỷ lục bay xa nhất của con người
Điểm nhấn lớn nhất của sứ mệnh đến vào ngày 6/4, khi Artemis II thực hiện màn bay sượt qua Mặt trăng. NASA cho biết phi hành đoàn đã vượt qua kỷ lục khoảng cách xa nhất khỏi Trái đất từng được con người thiết lập trước đó bởi Apollo 13. Tại thời điểm xa nhất, Orion đạt khoảng 252.756 dặm tính từ Trái đất; còn lúc tiếp cận gần Mặt trăng nhất, con tàu bay ở độ cao khoảng 4.067 dặm phía trên bề mặt. Đây là lần đầu tiên kể từ Apollo 17 năm 1972, con người trở lại vùng lân cận Mặt trăng bằng một chuyến bay có người lái.
Trong giai đoạn bay qua mặt khuất của Mặt trăng, liên lạc giữa tàu Orion và Trái đất bị gián đoạn theo kế hoạch trong khoảng 40 phút. Chính trong khoảnh khắc đó, phi hành đoàn đã ghi lại nhiều hình ảnh quý giá về địa hình phía xa của Mặt trăng, bao gồm các miệng va chạm, dòng dung nham cổ, những đường nứt và gờ nổi hình thành trong quá trình tiến hóa địa chất kéo dài hàng tỷ năm. Theo NASA, các quan sát về màu sắc, độ sáng và cấu trúc bề mặt này sẽ giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về thành phần cũng như lịch sử hình thành của vệ tinh tự nhiên duy nhất của Trái đất.
Phi hành đoàn Artemis II cũng chứng kiến hai hiện tượng thị giác đặc biệt hiếm gặp trong cùng một hành trình: Earthset, khi Trái đất dần khuất xuống sau đường chân trời Mặt trăng, và Earthrise, khi hành tinh xanh lại hiện ra sau khi Orion rời khỏi mặt khuất. Đây là những hình ảnh giàu tính biểu tượng, gợi nhắc trực tiếp đến di sản thị giác của thời Apollo, nhưng giờ đây được ghi lại bằng một sứ mệnh mở đầu cho kỷ nguyên thám hiểm mới. NASA đã liên tục công bố các hình ảnh mới từ hành trình này trên hệ thống truyền thông chính thức của Artemis II.
Không dừng ở đó, phi hành đoàn còn quan sát một nhật thực kéo dài gần một giờ khi Mặt trăng, Mặt trời và Orion gần như thẳng hàng. Trong điều kiện Mặt trăng bị phủ tối phần lớn, các phi hành gia đã theo dõi vành nhật hoa của Mặt trời và báo cáo nhìn thấy sáu chớp sáng trên bề mặt Mặt trăng – nhiều khả năng là các vụ va chạm của thiên thạch nhỏ. NASA cho biết các dữ liệu hình ảnh, âm thanh và quan sát thu thập được trong giai đoạn này sẽ tiếp tục được tải xuống để đội ngũ khoa học phân tích chi tiết trong những ngày tiếp theo.
Về cấu trúc sứ mệnh, Artemis II không nhằm mục tiêu hạ cánh lên Mặt trăng. Đây là một chuyến bay vòng quanh rồi quay về Trái đất theo quỹ đạo free-return, tức quỹ đạo cho phép con tàu tự nhiên quay về nhờ tương tác hấp dẫn giữa Trái đất và Mặt trăng ngay cả khi gặp sự cố lớn. Sau khi hoàn tất phần bay quanh Mặt trăng, Orion sẽ bắt đầu hành trình trở về và dự kiến hạ cánh xuống Thái Bình Dương vào ngày 10/4, theo lịch trình hiện tại của NASA.
Bước đệm cho những sứ mệnh đổ bộ tiếp theo
Artemis II là bước chuyển tiếp không thể thiếu giữa chuyến bay thử không người lái Artemis I và tham vọng đưa con người đáp xuống cực nam Mặt trăng trong các năm tới. NASA coi đây là lần xác nhận đầu tiên trong điều kiện thực tế rằng tổ hợp SLS + Orion + phi hành đoàn có thể hoạt động an toàn ngoài không gian sâu. Thành công của Artemis II vì vậy không chỉ nằm ở cột mốc “trở lại Mặt trăng”, mà còn ở việc nó mở đường cho toàn bộ tham vọng xây dựng sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt trăng, trước khi tiến xa hơn tới sao Hỏa.
Sau Artemis II, bước tiếp theo của chương trình sẽ là Artemis III, sứ mệnh thứ ba trong lộ trình Artemis của NASA. Theo kế hoạch mới, Artemis III hiện được nhắm tới năm 2027 nhưng sẽ không bay tới Mặt trăng. Thay vào đó, sứ mệnh này sẽ hoạt động trong quỹ đạo Trái đất thấp để thử nghiệm các năng lực then chốt như rendezvous và docking giữa tàu Orion và một hoặc cả hai mẫu tàu đổ bộ thương mại do SpaceX và Blue Origin phát triển. NASA xem đây là bước chuẩn bị cần thiết trước mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ có người lái đầu tiên của kỷ nguyên Artemis trên Artemis IV, hiện được đặt mục tiêu vào đầu năm 2028.
Ảnh: NASA
