Những hệ lụy kinh tế từ cuộc xung đột đang leo thang ở Trung Đông bắt đầu lộ diện ở một khía cạnh mà ít hành khách nào nghĩ tới: giá nhiên liệu máy bay. Theo Reuters, tại trung tâm giao dịch năng lượng chính của châu Á là Singapore, giá giao ngay của nhiên liệu máy bay đã tăng vọt lên mức xấp xỉ 225 USD/thùng trong tuần này. Đây là mức cao kỷ lục và là một sự gia tăng chóng mặt so với vài ngày trước đó.
Đợt tăng giá này phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn về sự gián đoạn nguồn cung liên quan đến eo biển Hormuz, tuyến đường thủy chật hẹp nằm giữa Iran và Bán đảo Ả Rập, nơi lưu thông khoảng một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới. Kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhắm vào Iran hồi cuối tháng 2, các thị trường năng lượng đã phải chuẩn bị tâm lý cho khả năng các tàu chở dầu thô và nhiên liệu tinh chế có thể bị đình trễ hoặc bị chặn lại khi đi qua nút thắt cổ chai này.
Nhiên liệu máy bay đặc biệt dễ bị tổn thương trước các cú sốc nguồn cung. Khác với dầu thô có thể được dự trữ với số lượng lớn, lượng tồn kho nhiên liệu hàng không thường nhỏ hơn và đòi hỏi các cơ sở lưu trữ chuyên dụng. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào trong khâu lọc dầu hoặc vận chuyển đều có xu hướng phản ánh nhanh chóng vào biến động giá cả.
Mức tăng này vô cùng khắc nghiệt ngay cả khi so với các tiêu chuẩn của những thị trường năng lượng đầy biến động. Tại Singapore, giá nhiên liệu máy bay đã tăng khoảng 140% kể từ ngày 27 tháng 2, một ngày trước khi đợt giao tranh mới nhất bùng nổ. Biên lợi nhuận lọc dầu đối với dầu hỏa hàng không (jet kerosene), về cơ bản là khoản lợi nhuận mà các nhà máy lọc dầu thu được từ việc chuyển hóa dầu thô thành nhiên liệu hàng không, cũng tăng vọt. Điều này cho thấy các nhà giao dịch đang dự báo về tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong những tuần tới.
Đối với các hãng hàng không và hành khách, vấn đề này rất quan trọng vì nhiên liệu là một trong những chi phí vận hành lớn nhất của ngành hàng không. Khi giá nhiên liệu máy bay tăng mạnh, các hãng hàng không thường phản ứng bằng cách tăng giá vé, giảm bớt các mức giá khuyến mãi hoặc áp dụng thêm phụ phí nhiên liệu. Trên các đường bay dài, đặc biệt là các tuyến kết nối châu Á với châu Âu hoặc Bắc Mỹ, tác động này có thể được cảm nhận một cách nhanh chóng.
Tác động rộng lớn hơn có thể vượt ra khỏi phạm vi của ngành du lịch. Chi phí nhiên liệu leo thang có xu hướng lan truyền ra toàn bộ nền kinh tế, đẩy chi phí vận tải lên cao và góp phần gây ra lạm phát. Giá dầu diesel và xăng tăng cao thường đi kèm với những áp lực nguồn cung tương tự, ảnh hưởng đến mọi thứ từ chi phí vận chuyển hàng hóa cho đến các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu hằng ngày.
Các thị trường năng lượng ở châu Á cũng đang bộc lộ dấu hiệu căng thẳng. Nhiều báo cáo chỉ ra rằng một số nhà máy lọc dầu đang giảm công suất hoạt động để bảo toàn lượng dầu thô dự trữ, trong khi những nhà máy khác lại đẩy nhanh lịch bảo trì dự kiến. Công ty Lọc hóa dầu Mangalore của Ấn Độ được cho là đã đình chỉ xuất khẩu nhiên liệu, một động thái có thể làm thắt chặt thêm nguồn cung tại các thị trường trong khu vực.
Trung Quốc cũng được cho là đã yêu cầu các doanh nghiệp tạm dừng ký kết các hợp đồng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế mới và tìm cách hủy bỏ một số lô hàng đã được lên lịch trình. Nếu được xác nhận, bước đi này sẽ càng làm thắt chặt nguồn cung ở châu Á. Khu vực này hiện coi Trung Quốc là một trong số ít các quốc gia sở hữu năng lực lọc dầu quy mô lớn cùng với trữ lượng dầu mỏ đáng kể.
Tại Việt Nam, thị trường xăng dầu ghi nhận mức tăng đồng loạt trên tất cả mặt hàng. Cụ thể, giá xăng RON 95-III vọt lên ngưỡng 22.340 đồng mỗi lít sau khi tăng thêm 2.190 đồng. Xăng sinh học E5 RON 92 cũng điều chỉnh tăng 1.920 đồng, đạt mức giá mới 21.440 đồng.
Các mặt hàng dầu có biến động mạnh hơn với mức tăng dao động 1.810-7.140 đồng mỗi lít hoặc kg. Sau điều chỉnh, dầu diesel chạm mốc 23.030 đồng và dầu hỏa lên tới 26.600 đồng mỗi lít. Riêng dầu mazut có mức giá mới là 17.490 đồng một kg.
Đáng chú ý, mặt bằng giá xăng RON 95 và dầu diesel hiện đã chạm mức cao nhất trong vòng 4 năm qua. Đặc biệt, đây là lần đầu tiên kể từ năm 2019, giá dầu hỏa ghi nhận mức tăng kỷ lục trên 7.000 đồng chỉ trong một kỳ điều hành.
Ngay cả khi xung đột ở Trung Đông lắng dịu trong những tuần tới, sự gián đoạn đã bắt đầu thẩm thấu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Các thị trường năng lượng có xu hướng phản ứng rất nhanh nhạy trước những cú sốc địa chính trị, nhưng giá cả thường mất nhiều thời gian hơn để bình ổn trở lại.
Đối với người tiêu dùng, bài học rút ra rất đơn giản: tác động kinh tế hiện hữu đầu tiên của chiến tranh có thể chưa phải là giá xăng dầu tại các trạm bơm, mà chính là chi phí để bước lên một chuyến bay.
