Khi cầm trên tay cuốn tạp chí Esquire với bộ móng chăm chút kỹ lưỡng, tôi cá rằng bạn hiểu ít nhiều về việc ăn mặc chỉn chu, lịch thiệp. Nhưng còn việc trông vừa luộm thuộm, vừa thanh lịch thì sao? Không hề dễ.
Vẻ thanh lịch “lệch chuẩn” là phiên bản nâng cấp của chuẩn ăn mặc bình thường, khó để thành thạo nhưng được kiểm soát đến từng chi tiết. Phong cách này chuộng kiểu cà vạt hơi lệch, cổ áo mở hờ, hay ống quần xắn dở dang. Song, nói cho rõ: đây không phải kiểu ăn mặc luộm thuộm.
Thoạt nhìn, nó như một sự ngẫu nhiên trong tủ đồ, như thể người mặc vừa thay đồ vội. Thực ra, mọi “lệch nhịp” đều được tính toán để tạo cảm giác tự nhiên nhưng vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Vấn đề chỉ cần sai một nhịp, nó dễ biến thành “tai nạn” khi mặc đồ trong bóng tối. Nhưng khi xử lý đúng, hiệu ứng lại rất tinh tế. Hãy làm quen đi, mùa này, vẻ thanh lịch “xộc xệch” sẽ phủ sóng khắp nơi.
Mọi thứ bắt đầu vào tháng Sáu, khi chỉ còn sáu ngày trước màn ra mắt tại Dior Men, Jonathan Anderson đăng tải một tấm ảnh polaroid nổi tiếng của Andy Warhol chụp Jean-Michel Basquiat lên Instagram của nhà mốt. Trong ảnh, Basquiat mặc blazer xám, áo sơ-mi chambray và cà vạt sọc, nhưng điều khiến bức hình trở nên đặc biệt lại là chiếc cổ áo xộc xệch, trong khi nút thắt cà vạt lỏng lẻo. Với Anderson, đó là tín hiệu hoàn hảo cho bộ sưu tập Hè 2026 của mình: nơi các quý ông lãng mạn và những “công tử trong ngôi trường quý tộc Eton” bước ra. Nhưng quay lại năm 1982, Basquiat khi ấy đang nghĩ gì?
Một chút nổi loạn phá vỡ chuẩn mực menswear? Một cử chỉ giơ “ngón tay thối” thoáng qua thách thức truyền thống? Hay đơn giản chỉ là anh dậy muộn? Một cây bút sắc sảo hơn có thể liên hệ điều này với cách Basquiat từng thách thức giới phòng tranh Uptown bằng hội họa mang hơi thở graffiti, nhưng đây không phải là tạp chí nghệ thuật ArtReview. Dù động cơ là gì, đó vẫn là khoảnh khắc đắt giá, tài tình, mang theo thái độ rất “quý tộc” với quần áo: buông lơi, tự nhiên, mà không bận tâm quá nhiều. Basquiat quá cool, quá bận rộn – hay quá bận rộn để tỏ ra cool?
Dĩ nhiên, anh ấy vẫn thực sự để tâm. Và đó chính là ranh giới của “luộm thuộm có chủ đích”: tạo cảm giác bất cần mà không để lộ sự cố gắng. Xin lỗi những người bạn Ý, nhưng cũng chính ở đây, sprezzatura – kiểu phóng khoáng có chủ ý như đi giày monk strap mà không mang tất – rất dễ bị làm quá và mất đi sự tinh tế.
Basquiat không phải người duy nhất theo đuổi tinh thần này. Andy Warhol thường xuyên phá vỡ “bộ đồng phục” bảo thủ của mình bằng những cú twist không thể đoán trước: áo khoác utility nhiều túi khoác ngoài blazer nhung tăm, sơ-mi Brooks Brothers đi cùng cà vạt; hoặc quần jeans, bốt cao bồi phối với sơ-mi, nơ và áo khoác tuxedo tại Met Gala 1977. Trong những khung hình của paparazzi, ông trông như vừa rời xưởng vẽ Factory trong vội vã, thay đồ ngay trên xe limousine, thậm chí không kịp chỉnh lại tóc giả, nhưng vẫn giữ được vẻ “effortless” đặc trưng.
Peter Beard và Robert Mapplethorpe cũng từng chạm tới thẩm mỹ “vừa rời xưởng làm việc”, dù ngoại hình minh tinh Hollywood của họ đã góp phần không nhỏ vào hiệu ứng thị giác đó. Theo tôi, David Hockney chính là biểu tượng tối thượng của phong cách thanh lịch “lệch chuẩn” này. Tất không đồng bộ, tóc rối, quần nhăn, nơ xộc xệch, cardigan cài sai cúc, áo rugby phối cùng blazer hai hàng khuy… Tất cả được kết hợp theo một cách vừa ngây thơ kiểu Paddington, vừa hào hoa như Gatsby. Hockney luôn không ngại thử nghiệm. Với bộ suit vải tweed, ông thậm chí khiến đôi Crocs màu vàng cũng trở nên hợp lý.
Francis Bacon và Lucian Freud thì đẩy tinh thần này đi xa hơn, đôi khi chạm tới ngưỡng hỗn loạn. Những cái tên đáng chú ý khác gồm Patrick Procktor – người hoàn thiện tinh thần ăn mặc “hôm nay là thứ mấy cũng không quan trọng”. Và nhiều gương mặt đương đại như Harland Miller, George Rouy và Luke Edward Hall, những người vẫn phong cách, dù còn dính đầy màu vẽ.
Vậy nên mùa hè này, quên đi sự chỉn chu hoàn hảo. Sự bóng bẩy không còn là câu trả lời. Hãy làm mọi thứ “lệch đi” một chút, nhưng nhớ rằng: “luộm thuộm có chủ đích” là một bộ môn nghệ thuật. Và bạn nên học từ những người giỏi nhất.
