Ra mắt năm 1952, East of Eden được xem là một trong những tiểu thuyết quan trọng nhất trong sự nghiệp của John Steinbeck – nhà văn Mỹ sau này được trao giải Nobel Văn học năm 1962. Lấy bối cảnh thung lũng Salinas, California, nơi tác giả sinh ra và lớn lên, tác phẩm theo chân nhiều thế hệ thuộc hai gia đình Trask và Hamilton, khai thác những mối quan hệ phức tạp giữa cha mẹ và con cái, tình yêu, lòng đố kỵ cùng cuộc đấu tranh giữa thiện và ác.
Dựa theo cảm hứng từ câu chuyện trong kinh thánh, đặc biệt là mối quan hệ giữa Cain và Abel, John Steinbeck đã xây dựng một thiên truyện gia đình đồ sộ, nơi con người liên tục phải đối diện với những lựa chọn có thể định đoạt cuộc đời mình. Ông từng xem East of Eden là tác phẩm lớn nhất của bản thân, nơi chất chứa những suy ngẫm sâu sắc nhất của ông về gia đình, quê hương và bản chất con người.
Chỉ ba năm sau khi xuất bản, cuốn tiểu thuyết được đạo diễn Elia Kazan đưa lên màn ảnh rộng với James Dean trong vai chính. Bộ phim East of Eden (1955) nhanh chóng ghi dấu trong lịch sử điện ảnh, giành giải Phim chính kịch xuất sắc tại Liên hoan phim Cannes cùng năm và nhận bốn đề cử Oscar, trong đó có Nam diễn viên chính xuất sắc cho James Dean và Đạo diễn xuất sắc cho Elia Kazan. Tác phẩm mang về tượng vàng Oscar cho nữ diễn viên phụ Jo Van Fleet.
East of Eden trở lại sau hơn 70 năm
Hơn 70 năm sau, East of Eden tiếp tục được chuyển thể trên Netflix. Ra mắt vào tháng 10, bộ phim đã vươn lên đứng đầu bảng xếp hạng series tiếng anh của nền tảng trong tuần đầu tiên, đạt 6,5 triệu lượt xem. Sang tuần thứ hai, con số này đã tăng lên 12,6 triệu, nâng tổng lượt xem sau hai tuần lên 19,1 triệu.
Thành công của loạt phim khiến người ta khó bỏ qua cái tên đứng sau nó – Zoe Kazan. Bất ngờ hơn cô cũng là cháu gái của đạo diễn Elia Kazan. Ngoài Zoe Kazan, tác phẩm cũng quy tụ hàng loạt tên tuổi và diễn viên trẻ đáng chú ý gồm: Florence Pugh trong vai Cathy Ames, Christopher Abbott vai Adam Trask, Mike Faist vai Charles Trask, Hoon Lee vai Lee, cùng Joseph Zada và Joe Anders trong vai hai anh em sinh đôi Cal và Aron Trask.
Khác với phiên bản năm 1955 vốn tập trung vào phần cuối của tiểu thuyết, tác phẩm mới mở rộng câu chuyện qua nhiều thế hệ nhà Trask. Đặc biệt, Zoe Kazan đã lựa chọn nhân vật Cathy Ames, người phụ nữ thường bị nhìn nhận như một nhân vật phản diện, làm trung tâm của toàn bộ câu chuyện.
Một góc nhìn khác về “con quái vật” của John Steinbeck
Để hiểu vì sao Zoe Kazan đưa Cathy Ames trở thành nhân vật chính, người xem có thể trở lại quá trình mà John Steinbeck sáng tác tiểu thuyết. Khi viết East of Eden, nhà văn đã sử dụng những cuốn sổ khổ lớn được thiết kế riêng. Ông viết bản thảo ở trang bên phải, còn trang bên trái dành cho những bức thư gửi Pascal Covici, biên tập viên đồng thời là người bạn thân thiết. Những trang thư này ghi lại suy nghĩ của Steinbeck trong suốt quá trình sáng tác và sau đó đã được tập hợp thành cuốn Journal of a Novel: The East of Eden Letters.
Trong một bức thư đầu tiên, John Steinbeck đã hào hứng thông báo rằng ông sắp giới thiệu một “con quái vật” chưa từng xuất hiện trước đây. Nhân vật mà ông nhắc đến chính là Cathy Ames, người phụ nữ xinh đẹp nhưng lạnh lùng và khó lường. Trong tiểu thuyết, Cathy kết hôn với Adam Trask, bắn chồng, bỏ lại cặp sinh đôi vừa chào đời rồi trở thành người điều hành một nhà chứa tại Salinas.
Thế nhưng, theo Zoe Kazan, thái độ của John Steinbeck đối với Cathy dần thay đổi khi câu chuyện phát triển. Từ một nhân vật được xây dựng như hiện thân của cái ác, Cathy bắt đầu khiến chính tác giả tò mò và đồng cảm. Trong những lá thư về sau, tác giả thậm chí bày tỏ sự háo hức khi được trở lại viết về Cathy, đồng thời thừa nhận rằng có lẽ bên trong mỗi người đều tồn tại một phần bản chất của “quái vật”.
Chính sự thay đổi này đã khiến Zoe Kazan muốn bắt đầu bản chuyển thể East of Eden dưới một góc nhìn khác. Trong một cuộc phỏng vấn, nhà biên kịch cho biết cô đặc biệt chú ý đến một nhận định của John Steinbeck: người đọc có thể căm ghét Cathy không phải vì nhân vật quá xa lạ, mà bởi họ nhận ra điều gì đó quen thuộc ở cô.
Với Zoe Kazan, đây có thể là dấu hiệu cho thấy John Steinbeck đang vật lộn với những mâu thuẫn thiện và ác trong chính bản thân mình, rồi phân chia chúng vào hai nhân vật Cathy và Adam. Tuy nhiên, khi tiếp cận câu chuyện từ trải nghiệm của một người phụ nữ, cô nhận ra có những tình tiết cần được nhìn nhận theo cách khác.
Một ví dụ là biến cố xảy ra trong thời thơ ấu của Cathy. Trong nguyên tác, John Steinbeck đã mô tả nhân vật như đã dàn dựng một vụ xâm hại tình dục liên quan đến hai cậu bé. Sau sự việc, Cathy ngừng nói chuyện trong một thời gian và khi bắt đầu lên tiếng trở lại, cô không được tin tưởng.
Zoe Kazan đặt câu hỏi liệu sự im lặng và tức giận ấy có thể mang một ý nghĩa khác nào khác? Cô đã tìm thêm manh mối từ một chi tiết xuất hiện về sau trong tiểu thuyết: khi còn nhỏ, mỗi lần sợ hãi hoặc cô đơn, Cathy thường tưởng tượng mình đang ở cùng Alice trong Alice in Wonderland, uống một loại thuốc để cơ thể thu nhỏ lại và có thể biến mất.
Từ trải nghiệm cá nhân và những hiểu biết về tâm lý, Zoe Kazan nhìn thấy trong chi tiết này biểu hiện của trạng thái phân ly, một phản ứng có thể xuất hiện khi con người đối diện với sang chấn.
Nhưng điều nhà biên kịch hướng đến không phải là tìm lời bào chữa cho những hành động tàn nhẫn của Cathy. Thay vào đó, Zoe Kazan muốn khán giả nhìn nhận Cathy như một con người, với những trải nghiệm và tổn thương có thể giúp lý giải phần nào cách nhân vật này hành động.
Cách tiếp cận này cũng khiến bản chuyển thể dễ được nhìn nhận như một diễn giải mang tinh thần nữ quyền. Tuy nhiên, Zoe Kazan không cho rằng Cathy Ames là một nhân vật nữ quyền theo cách hiểu hiện đại. Cô thậm chí nhận xét rằng nhân vật Lee có lẽ còn gần với tinh thần ấy hơn.
Theo Zoe Kazan, John Steinbeck vốn mang tư tưởng nhân văn sâu sắc, nhưng quan điểm của ông phần nào bị giới hạn bởi bối cảnh xã hội mà ông đang sống, thời kỳ phân biệt chủng tộc và những định kiến đối với phụ nữ còn phổ biến. Khi chuyển thể East of Eden, điều cô muốn gìn giữ chính là tinh thần nhân văn trong tác phẩm, thay vì nhất thiết phải giữ nguyên mọi cách nhìn của thời đại trước.
Vì sao Florence Pugh là lựa chọn duy nhất cho Cathy Ames?
Ngay từ khi bắt đầu xây dựng kịch bản, Zoe Kazan đã hình dung Florence Pugh sẽ đảm nhận vai Cathy Ames. Với cô, gần như không có lựa chọn thứ hai cho nhân vật này.
Lần đầu Kazan xem Pugh diễn xuất là trong bộ phim kinh dị tâm lý Midsommar (2019). Chỉ sau mười phút đầu tiên, cô đã phải tạm dừng bộ phim để lấy lại bình tĩnh trước màn thể hiện của nữ diễn viên.
Ấn tượng ấy khiến Zoe Kazan nhớ đến câu chuyện mà nam diễn viên Karl Malden từng kể về lần đầu nhìn thấy Marlon Brando biểu diễn trên sân khấu. Tài năng của Brando khi đó lớn đến mức khiến Malden không còn cảm thấy ghen tị. Kazan cho biết cô cũng trải qua cảm giác tương tự khi theo dõi Florence Pugh.
Với một nhân vật phức tạp như Cathy, khả năng diễn xuất đơn thuần chưa đủ. Điều Zoe Kazan tìm kiếm là một nữ diễn viên có thể tiếp cận nhân vật bằng sự đồng cảm, không phán xét, nhưng đồng thời vẫn giữ nguyên những góc cạnh gai góc và đáng sợ vốn làm nên Cathy Ames.
Thách thức còn nằm ở cách bộ phim thể hiện cơ thể và đời sống tình dục của nhân vật. Cathy trải qua nhiều biến cố, trong đó có những trải nghiệm mang tính bạo lực và các cảnh quan hệ tình dục trực diện. Vì vậy, ngay từ những cuộc trao đổi đầu tiên với Florence Pugh, Kazan đã làm rõ rằng Cathy là một người phụ nữ cuối cùng bước vào công việc mại dâm.
Trong những phân cảnh liên quan đến công việc của Cathy, Kazan chủ ý để các nhân vật nam xuất hiện gần như không có gương mặt rõ ràng. Vì cô muốn khán giả nhìn thấy đó là công việc mà Cathy đang thực hiện, thay vì biến cơ thể người phụ nữ thành đối tượng để quan sát hay khơi gợi sự tò mò.
Lựa chọn này phản ánh cách Kazan tiếp cận toàn bộ nhân vật. Cô không tìm cách biến Cathy thành một người phụ nữ đáng thương để khán giả dễ dàng tha thứ, mà muốn nhân vật được nhìn nhận với đầy đủ những mâu thuẫn, bản năng và quyết định của mình.
Hai thế hệ Kazan và mối duyên với East of Eden
Bên cạnh việc chuyển thể một tác phẩm văn học kinh điển, East of Eden còn mang ý nghĩa đặc biệt đối với Zoe Kazan bởi mối liên hệ giữa cuốn tiểu thuyết và lịch sử gia đình cô.
Ông nội của Zoe, Elia Kazan, là một trong những đạo diễn có ảnh hưởng lớn tại Hollywood thế kỷ 20. Phiên bản East of Eden năm 1955 do ông thực hiện cũng là tác phẩm góp phần định hình hình ảnh James Dean trong lịch sử điện ảnh Mỹ.
Dẫu có mối liên hệ gia đình đặc biệt, phiên bản Netflix không đơn thuần là nỗ lực tái hiện thành công của bộ phim năm 1955. Nếu Elia Kazan kể câu chuyện qua những xung đột giữa cha và con trai, Zoe Kazan lựa chọn khám phá những góc khuất trong cuộc đời Cathy Ames và đặt câu hỏi về cách một con người có thể trở thành điều mà xã hội gọi là xấu xa.
Sau hơn 70 năm, hai thế hệ Kazan đã tìm thấy những cách kể khác nhau từ cùng một tác phẩm. Điều đó cũng cho thấy sức sống của East of Eden, một câu chuyện đủ rộng lớn để mỗi thời đại có thể tìm thấy những vấn đề và góc nhìn riêng.
Ảnh: Netflix
