Ký ức về kỳ World Cup bốn năm trước tại Qatar vẫn vẹn nguyên trong tâm trí người hâm mộ với những cuộc rượt đuổi nghẹt thở đến giây cuối cùng ở vòng bảng. Thể thức cũ quy định mỗi bảng đấu chỉ chọn hai cái tên xuất sắc nhất bước tiếp.
Khi đó, ranh giới giữa vinh quang và cay đắng vô cùng mong manh, một bàn thắng hay một sơ suất nhỏ đều lập tức đảo lộn số phận của cả một nền bóng đá. Sự khắc nghiệt ấy chính là thứ đặc sản tạo nên vẻ đẹp thuần khiết của môn thể thao vua, nơi các chiến binh phải bước vào sân với tinh thần quyết tử vì màu cờ sắc áo.
Bước sang kỳ World Cup năm 2026, diện mạo của giải đấu hoàn toàn thay đổi khi số lượng đội tuyển tham dự nâng lên con số 48. Nhằm giải quyết bài toán cơ học để giảm từ 48 xuống còn 32 đội ở vòng knock-out, FIFA buộc phải áp dụng một cơ chế phức tạp.
Bên cạnh hai vị trí dẫn đầu của 12 bảng đấu, có đến 8 tấm vé vớt dành cho những đội xếp thứ ba sở hữu thành tích tốt nhất. Sự điều chỉnh này vô tình dập tắt áp lực phải giành chiến thắng bằng mọi giá, khiến tinh thần chiến đấu rực lửa bị thay thế bởi các phép tính toán an toàn trên sa bàn.
Thất bại tối thiểu trước Nam Phi ở lượt trận cuối bảng A của đội tuyển Hàn Quốc là minh chứng rõ nét cho sự lỏng lẻo này. Nếu xảy ra ở các kỳ đại hội trước, đại diện xứ kim chi chắc chắn đã phải thu dọn hành lý về nước.
Tuy nhiên, nhờ cơ chế vé vớt, Hàn Quốc vẫn nắm giữ cơ hội đi tiếp khi sở hữu ba điểm cùng hiệu số âm một. Việc ranh giới giữa thành công và thất bại trở nên mờ nhạt khiến các đội bóng không còn động lực để bung hết sức lực cho một chiến thắng oanh liệt.
Lịch thi đấu kéo dài và phân mảnh càng làm lộ rõ những kẽ hở chiến thuật. Do quy mô giải đấu lớn, các bảng đấu buộc phải diễn ra lệch giờ. Australia và Paraguay bước vào trận đấu khi đã có dữ liệu từ năm bảng trước đó. Bảng J thậm chí kết thúc muộn nhất giải, đồng nghĩa với việc Áo và Algeria biết chính xác mình cần tỷ số nào để đi tiếp.
Ngược lại, những đội thi đấu sớm như Scotland phải trải qua cảm giác mệt mỏi khi phải chờ đợi nhiều ngày liền trong sự bị động để biết số phận của mình.
Một nghịch lý cay đắng khác là việc xếp thứ ba đôi khi mang đến nhiều lợi thế hơn so với vị trí nhì bảng. Việc phân nhánh phức tạp cho phép các đội thi đấu muộn quan sát toàn bộ cục diện để lựa chọn con đường dễ đi nhất.
Ví dụ như đội nhì bảng J có nguy cơ cao phải đụng độ đội nhất bảng H, nơi Tây Ban Nha đang thể hiện sức mạnh vượt trội.
Ngược lại, nếu chủ động đứng thứ ba, họ có thể rơi vào một nhánh đấu dễ chịu hơn rất nhiều khi chỉ phải gặp đội nhất bảng L hoặc Thụy Sĩ. Sự tính toán này thúc đẩy các đội bóng từ bỏ khát vọng chiến thắng để đổi lấy một lộ trình thuận lợi vào sâu trong giải.
Lịch sử bóng đá từng chứng kiến những vết nhơ tương tự khi thể thức thi đấu tạo điều kiện cho sự thực dụng lên ngôi, tiêu biểu là sự kiện Nỗi ô nhục Gijon tại World Cup 1982 giữa Tây Đức và Áo, hay trận đấu giữa Ukraine và Áo tại Euro 2020.
Dù FIFA đã nỗ lực tổ chức các trận đấu cuối cùng của vòng bảng diễn ra cùng giờ, những kẽ hở từ việc chọn đội đứng thứ ba vẫn tạo ra không gian cho các thế lực thực dụng tung hoành. Sự tồn tại của những khả năng tính toán này luôn là liều thuốc độc giết chết sự kịch tính và cảm xúc của người hâm mộ.
Việc mở rộng quy mô lên 48 đội vốn là nước đi của Chủ tịch FIFA Gianni Infantino nhằm khai phá những thị trường mới và trao cơ hội cho các nền bóng đá mới nổi. Dẫu vậy, cái giá phải trả lại là một thể thức thi đấu bộc lộ quá nhiều khiếm khuyết.
Để xóa bỏ những lỗ hổng toan tính này, FIFA dường như sẽ không quay đầu về mô hình 32 đội cũ, họ có thể đẩy giới hạn lên con số 64 nhằm tìm kiếm một cấu trúc thi đấu cân bằng, minh bạch và trọn vẹn hơn trong tương lai.
