Phim kinh dị giả tài liệu đầu tiên ở Việt Nam hé lộ góc khuất lịch sử Sài Gòn

Lớn lên cùng The Blair Witch Project (1999) và Paranormal Activity (2007), tôi luôn dành một sự ưu ái đặc biệt cho dòng phim kinh dị giả tài liệu (found-footage). Sức hấp dẫn lớn nhất của thể loại này nằm ở cảm giác chân thật mà nó tạo ra, khiến khán giả tin vào những gì đang diễn ra trên màn ảnh dù câu chuyện có phi lý hay siêu nhiên đến đâu.

Đó cũng là lý do Lầu Chú Hỏa (2026) trở thành một trường hợp thú vị của điện ảnh Việt Nam. Được đạo diễn bởi Trần Hùng và giới thiệu là bộ phim giả tài liệu đầu tiên của Việt Nam, tác phẩm theo chân một nhóm nhà sáng tạo nội dung tìm đến căn biệt thự gắn với truyền thuyết Chú Hỏa để quay video săn ma, kiếm lượt xem và thu hút tài trợ. Thế nhưng, điều khởi đầu như một màn câu view quen thuộc trên mạng xã hội nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát khi họ vô tình đánh thức những bí mật đen tối gắn liền với lịch sử của tòa nhà.

Điểm đáng chú ý nhất của bộ phim là cách tái hiện thế giới của các nhà sáng tạo nội dung trẻ. Lầu Chú Hỏa hiểu khá rõ ngôn ngữ, cách hành xử và tâm lý của những người làm nội dung trên Internet mà không biến họ thành những hình mẫu biếm họa. Qua phần thể hiện của Phụng Hoàng, Trần Kỳ Anh, Nguyễn Minh Thời, Nguyễn Công Nương và Dũng Hà, các nhân vật hiện lên đúng như những người trẻ sẵn sàng lao vào một buổi livestream săn ma để đổi lấy vài nghìn lượt xem. Chính sự gần gũi ấy giúp những diễn biến kinh hoàng xảy ra sau đó trở nên thuyết phục hơn và tạo được cảm giác bất an kéo dài.

Thể loại giả tài liệu là lựa chọn hoàn hảo cho phim kinh dị

Phim giả tài liệu từ lâu đã là một trong những hình thức hiệu quả nhất của dòng phim kinh dị, bởi nó tạo ra cảm giác người xem đang chứng kiến những bằng chứng được ghi lại hơn là theo dõi một tác phẩm hư cấu. Thay cho những khuôn hình chỉn chu hay các hiệu ứng hình ảnh được tính toán kỹ lưỡng là những thước phim rung lắc, góc quay ngẫu hứng từ điện thoại hoặc những buổi livestream đứt quãng. Chính sự thô ráp ấy lại khiến mọi thứ trở nên đáng tin hơn và vì thế cũng đáng sợ hơn.

Kể từ khi The Blair Witch Project ra mắt năm 1999 và mở ra một làn sóng mới cho dòng phim này, phim giả tài liệu đã tiếp tục được phát triển qua nhiều tác phẩm đáng chú ý như Paranormal Activity, REC, Gonjiam: Haunted Asylum hay Incantation. Điểm chung của những bộ phim thành công nhất là chúng hiểu rằng nỗi sợ thường đến từ những gì chưa được nhìn thấy hoặc chưa thể lý giải. Đôi khi, một bóng người thoáng xuất hiện ở cuối khung hình hay một âm thanh lạ vang lên ngoài tầm nhìn còn gây ám ảnh hơn bất kỳ con quái vật nào hiện nguyên hình trên màn ảnh.

Lầu Chú Hỏa vận dụng triệt để nguyên tắc đó. Việc liên tục chuyển đổi giữa máy quay, camera hành trình và nguồn phát livestream khiến khán giả cảm giác như đang trực tiếp xem một nhóm trẻ khám phá căn biệt thự bị ám qua máy tính. Đạo diễn Trần Hùng sử dụng cảm xúc này để từng bước xây dựng sự căng thẳng và cảm giác nhập vai. Kết quả là một bộ phim tự tin và tương đối vững vàng với một thể loại vốn không dễ thực hiện, ngay cả đối với nhiều nhà làm phim giàu kinh nghiệm.

Truyền thuyết đô thị về Chú Hoả

Một phần sức hút của Lầu Chú Hỏa đến từ việc bộ phim khai thác một truyền thuyết đô thị đã ăn sâu vào ký ức của nhiều thế hệ người Sài Gòn. Nhân vật trung tâm của huyền thoại ấy là Hứa Bổn Hòa, hay còn được biết đến với cái tên Chú Hỏa, một doanh nhân người Hoa có thật, từng xây dựng nên đế chế bất động sản đồ sộ và trở thành một trong những người giàu có nhất Nam Kỳ đầu thế kỷ XX.

Dấu ấn của gia đình họ Hứa vẫn còn hiện diện ở Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay. Nhiều công trình từng thuộc sở hữu của gia tộc này vẫn tồn tại, nổi tiếng nhất là tòa dinh thự hiện được sử dụng làm Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Với kiến trúc cổ kính, những hành lang sâu hun hút và các cầu thang lớn nhuốm màu thời gian, nơi đây từ lâu đã trở thành mảnh đất màu mỡ cho vô số câu chuyện huyền bí được truyền tai nhau.

Nổi tiếng nhất trong số đó là truyền thuyết về người con gái của Chú Hỏa. Theo lời đồn, bà mắc bệnh phong và bị giam trên tầng cao của dinh thự cho đến cuối đời. Qua nhiều thập kỷ, câu chuyện được thêu dệt thành nhiều dị bản khác nhau: một mối tình bị ngăn cấm, những năm tháng cô độc trong căn phòng khóa kín, một cái chết bi thảm hay thậm chí là tự sát. Dù chi tiết có thay đổi thế nào, kết cục vẫn luôn giống nhau: linh hồn người con gái ấy tiếp tục ám ảnh tòa dinh thự và những người đặt chân đến đó.

Cho đến nay, các nhà nghiên cứu vẫn chưa tìm thấy bằng chứng lịch sử xác thực cho những lời đồn đại này. Nhưng cũng như nhiều truyền thuyết đô thị khác, sức sống của câu chuyện không nằm ở tính xác thực mà ở khả năng khơi gợi trí tưởng tượng tập thể. Huyền thoại về nhà họ Hứa đã trở thành nguồn cảm hứng cho bộ phim kinh dị Con Ma Nhà Họ Hứa ra mắt năm 1973. Hơn nửa thế kỷ sau, Lầu Chú Hỏa tiếp tục khai thác chất liệu quen thuộc ấy, nhưng đặt nó vào bối cảnh của thời đại mạng xã hội, nơi những cuộc săn ma được phát trực tiếp và nỗi sợ có thể lan truyền với tốc độ của một video viral.

Những cú hù doạ xứng đáng

Đạo diễn Trần Hùng đã khai thác khá hiệu quả những lợi thế vốn có của định dạng giả tài liệu khi khán giả có cảm giác như đang chứng kiến mọi thứ trong thời gian thực. Chính cảm giác nhập vai đó khiến những cú hù dọa của bộ phim phát huy tác dụng rõ rệt. Trong suất chiếu đầu tiên mà tôi tham dự, phản ứng của khán giả gần như đồng nhất với những tiếng giật mình, những tiếng cười gượng hay những khoảnh khắc cả khán phòng cùng nín lặng cho thấy bộ phim đã thành công trong việc kéo người xem vào cuộc chơi của mình.

Dàn diễn viên cũng là một bất ngờ thú vị. Dù phần lớn đều là những gương mặt còn khá mới, họ mang đến cảm giác tự nhiên cần cho một bộ phim giả tài liệu. Nguyễn Công Nương gây ấn tượng trong vai Cô Bạch, một bà đồng với nhiệm vụ kết nối với thế giới tâm linh. Cô xây dựng nhân vật bằng những thay đổi rất nhỏ trong ánh mắt, biểu cảm và trạng thái cảm xúc, khiến nỗi đau của nhân vật dần hiện ra trước khi khán giả kịp nhận thức đầy đủ về những gì đang diễn ra.

Phụng Hoàng là điểm sáng nổi bật nhất của bộ phim trong vai Chi Nhàn, một nhà sáng tạo nội dung ẩm thực miền Tây. Ở nửa đầu tác phẩm, nhân vật mang đến nhiều khoảnh khắc hài hước và duyên dáng, tạo nên sự cân bằng cần thiết trước khi câu chuyện chuyển hẳn sang sắc thái u ám và kinh hoàng hơn. Trong khi đó, Dũng Hà đem lại nguồn năng lượng gần gũi và tự nhiên, góp phần khiến nhóm nhân vật trở nên đáng tin như một nhóm bạn thực sự đang cùng thực hiện một dự án nội dung trên mạng xã hội.

Điểm hạn chế lớn nhất của bộ phim nằm ở phần xây dựng mối quan hệ giữa các nhân vật. Do kịch bản thường xuyên tách họ ra để phục vụ các tình huống kinh dị, nhiều khoảnh khắc quan trọng lại diễn ra như những trải nghiệm cá nhân riêng lẻ hơn là biến cố tác động đến cả tập thể. Nếu bộ phim dành thêm thời gian để đào sâu sự gắn kết giữa các thành viên, những mất mát và xung đột về sau có lẽ sẽ mang lại sức nặng cảm xúc lớn hơn.

Dù vậy, Lầu Chú Hỏa vẫn nổi bật với bầu không khi khác lạ trong dòng phim kinh dị Việt. Căn biệt thự cũ kỹ với những hành lang dài hun hút, những căn phòng bị bỏ quên và các góc tối phủ đầy dấu vết thời gian đã gieo cảm giác bất an từ rất lâu trước khi bất kỳ hiện tượng siêu nhiên nào xuất hiện. Mỗi cánh cửa mở ra hay mỗi bước chân vang vọng trong bóng tối đều gợi cảm giác nơi đây đang cất giữ những câu chuyện chưa từng được kể hết.

Chính sự kết nối giữa không gian ấy với một nhân vật lịch sử có thật và một trong những truyền thuyết đô thị nổi tiếng nhất của Sài Gòn đã giúp Lầu Chú Hỏa vượt lên trên nhiều phim kinh dị ra mắt cùng thời điểm.

Những bóng ma trong phim có thể chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng, nhưng các chủ đề về sự cô lập, bi kịch gia đình và những tổn thương kéo dài qua nhiều thế hệ lại mang đến cảm giác rất thật. Với tư cách là một trong những nỗ lực đầu tiên đưa thể loại giả tài liệu vào điện ảnh Việt Nam, Lầu Chú Hỏa có lợi thế không cần phải chứng minh sự độc đáo của mình. Thành công của bộ phim nằm ở việc sử dụng một hình thức kể chuyện quen thuộc để kể một câu chuyện mang đậm chất Việt Nam, đồng thời mang đến đủ những khoảnh khắc rùng mình mà khán giả luôn tìm kiếm ở một tác phẩm kinh dị.

Ảnh: RunUp