Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh vừa thông qua loạt quy định mới cho Oscar lần thứ 99, dự kiến diễn ra vào năm 2027. Những thay đổi này không chỉ điều chỉnh cách một bộ phim hay một cá nhân đủ điều kiện tranh giải, mà còn phản ánh nỗ lực của Oscar trong việc thích ứng với một ngành công nghiệp đang biến chuyển nhanh: từ sự trỗi dậy của AI, câu hỏi về quyền tác giả, cho đến nhu cầu mở rộng tính đại diện trên phạm vi toàn cầu.
Diễn viên có thể nhận nhiều đề cử trong cùng một hạng mục
Tâm điểm của lần cập nhật này nằm ở các hạng mục diễn xuất. Theo quy định mới, một diễn viên có thể nhận nhiều đề cử trong cùng một hạng mục, miễn là các màn trình diễn của họ cùng nằm trong nhóm năm vị trí có số phiếu cao nhất. Đây là thay đổi đáng kể, bởi từ trước đến nay, nếu một diễn viên có hai vai diễn cùng đủ phiếu vào top 5 của một hạng mục, chỉ màn trình diễn có số phiếu cao hơn được giữ lại, còn vai diễn còn lại sẽ bị loại khỏi danh sách.
Về mặt thực tế, quy định mới giúp hạng mục diễn xuất vận hành gần hơn với các hạng mục khác của Oscar, đồng thời có thể giảm bớt tình trạng “category fraud” – cách gọi những chiến dịch vận động đưa một vai diễn sang hạng mục phụ để tránh việc hai màn trình diễn của cùng một diễn viên tự chia phiếu cho nhau. Khi một nghệ sĩ không còn bị buộc phải chọn một vai diễn duy nhất để dồn toàn bộ cơ hội, các chiến dịch Oscar trong tương lai có thể trở nên công bằng và linh hoạt hơn.
Một ví dụ thường được nhắc đến là trường hợp của Kate Winslet trong mùa giải 2008. Khi đó, cô được vận động ở hạng mục nữ chính cho Revolutionary Road và nữ phụ cho The Reader, thậm chí giành Quả Cầu Vàng ở cả hai hạng mục. Tuy nhiên, đến Oscar, The Reader được đưa lên hạng mục nữ chính, còn Revolutionary Road lại vắng mặt. Cuối cùng, Winslet giành Oscar Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất cho The Reader. Nếu quy định mới được áp dụng vào thời điểm đó, rất có thể cục diện đề cử đã khác.
Sự thay đổi này cũng khép lại một cơ chế tồn tại từ những ngày đầu của Oscar. Lần điều chỉnh đáng chú ý gần nhất liên quan đến hạng mục diễn xuất diễn ra sau Oscar lần thứ 17 vào năm 1945, khi Barry Fitzgerald trở thành diễn viên duy nhất trong lịch sử nhận đề cử ở cả nam chính và nam phụ cho cùng một vai diễn trong Going My Way. Sau trường hợp đó, Viện Hàn lâm quy định mỗi màn trình diễn chỉ có thể được xét ở một hạng mục.
Với khung luật mới, Oscar cũng phần nào loại bỏ kiểu đề cử mang tính “tôn vinh cả một năm hoạt động” thay vì ghi nhận từng màn trình diễn cụ thể. Điều này có thể khuyến khích các ê-kíp tự tin gửi nhiều vai diễn của cùng một diễn viên vào cùng một hạng mục, thay vì phải tính toán chiến thuật quá nhiều.
Nếu quy định này tồn tại sớm hơn, những trường hợp như Paul Mescal với The History of Sound và Hamnet, Sebastian Stan với The Apprentice và A Different Man, hay các mùa giải từng có Leonardo DiCaprio, Sean Penn, Jessica Chastain và Alicia Vikander cùng lúc sở hữu nhiều vai diễn nổi bật, có thể đã được nhìn nhận khác.
Oscar đặt ranh giới mới cho AI trong điện ảnh
Tuy nhiên, thay đổi ở hạng mục diễn xuất không chỉ dừng lại ở số lượng đề cử. Trong bối cảnh công nghệ đang can thiệp ngày càng sâu vào quá trình làm phim, Viện Hàn lâm cũng bổ sung quy định nhằm xác định rõ hơn yếu tố con người trong diễn xuất. Theo đó, chỉ những vai diễn được ghi nhận trong phần thông tin pháp lý của phim và được thể hiện rõ ràng bởi con người, với sự đồng thuận của họ, mới đủ điều kiện xét giải.
Quy định này xuất hiện giữa lúc Hollywood vẫn đang tranh luận về việc sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc chân dung diễn viên thông qua công nghệ kỹ thuật số và AI. Vì vậy, bên cạnh việc mở rộng cơ hội cho diễn viên, Oscar đồng thời đặt ra ranh giới rõ hơn: diễn xuất được xét giải vẫn phải là kết quả của lao động con người, chứ không phải sản phẩm được tạo ra hoặc tái dựng mà thiếu sự đồng thuận của nghệ sĩ.
Từ câu chuyện diễn xuất, Viện Hàn lâm tiếp tục mở rộng quan điểm này sang vấn đề AI tạo sinh trong toàn bộ quá trình sáng tạo. Oscar hiện có quyền yêu cầu các nhà làm phim cung cấp thêm thông tin về cách AI được sử dụng trong tác phẩm, cũng như mức độ đóng góp của con người trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, ở các hạng mục kịch bản, quy định mới chính thức khẳng định rằng kịch bản phải do con người sáng tác mới đủ điều kiện tranh giải.
Điều này cho thấy Viện Hàn lâm không phủ nhận sự hiện diện của công nghệ trong điện ảnh, nhưng vẫn muốn bảo vệ vai trò trung tâm của con người trong sáng tạo nghệ thuật. Nói cách khác, Oscar có thể tiếp tục thích ứng với AI, nhưng chưa sẵn sàng để AI thay thế tác giả, diễn viên hay những đóng góp sáng tạo cốt lõi.
Phim quốc tế có thêm con đường đến Oscar
Song song với các điều chỉnh liên quan đến AI và diễn xuất, hạng mục Phim quốc tế cũng chứng kiến một thay đổi quan trọng. Từ nay, nhiều phim đến từ cùng một quốc gia có thể đủ điều kiện nhận đề cử, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một suất đại diện chính thức do từng quốc gia lựa chọn. Quy định này được ví như “luật Anatomy of a Fall”, nhắc đến trường hợp bộ phim Pháp từng thắng Cành Cọ Vàng tại Cannes nhưng lại không được Pháp gửi đi tranh Oscar Phim quốc tế.
Theo luật mới, ngoài những tác phẩm được ủy ban tuyển chọn chính thức của từng quốc gia hoặc vùng lãnh thổ gửi đi, các phim không nói tiếng Anh cũng có thể đủ điều kiện nếu giành giải cao nhất tại một trong sáu liên hoan phim được Viện Hàn lâm công nhận. Các giải thưởng này gồm Gấu Vàng tại Berlin, Best Film Award tại Busan, Cành Cọ Vàng tại Cannes, World Cinema Grand Jury Prize tại Sundance, Platform Award tại Toronto và Sư Tử Vàng tại Venice.
Thay đổi này mở ra một con đường rõ ràng hơn cho những bộ phim xuất sắc nhưng không được chính quốc gia của mình lựa chọn. Trường hợp Anatomy of a Fall là ví dụ điển hình: dù thắng Cành Cọ Vàng tại Cannes, phim không được Pháp gửi đi tranh hạng mục Phim quốc tế; thay vào đó, Pháp chọn The Taste of Things, nhưng tác phẩm này không vào được danh sách đề cử cuối cùng. Trong khi đó, Anatomy of a Fall vẫn giành năm đề cử Oscar, bao gồm Phim hay nhất, và chiến thắng ở hạng mục Kịch bản gốc xuất sắc nhất.
Không chỉ giúp các tác phẩm bị bỏ qua có thêm cơ hội, quy định mới còn giảm áp lực cho những nhà làm phim hoạt động trong các bối cảnh chính trị phức tạp. Với những đạo diễn có xung đột với chính quyền hoặc không dễ được quốc gia của mình lựa chọn, các giải thưởng lớn tại liên hoan phim quốc tế có thể trở thành một con đường độc lập để tiếp cận Oscar.
Cùng với đó, cách ghi nhận trong hạng mục Phim quốc tế cũng được điều chỉnh. Từ nay, bộ phim sẽ là chủ thể được đề cử, thay vì quốc gia hoặc vùng lãnh thổ. Đạo diễn sẽ nhận giải thay mặt ê-kíp sáng tạo, và tên đạo diễn sẽ xuất hiện trên bảng khắc của tượng vàng sau tên phim, kèm quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nếu phù hợp. Điều này cho thấy Oscar đang dần chuyển trọng tâm từ tư duy “đại diện quốc gia” sang việc ghi nhận trực tiếp tác phẩm và đội ngũ sáng tạo đứng sau nó.
Bên cạnh ba thay đổi lớn nói trên, Viện Hàn lâm cũng cập nhật một số quy định ở các hạng mục kỹ thuật và vận hành giải thưởng. Ở hạng mục Tuyển chọn diễn viên, số tượng vàng tối đa được trao sẽ tăng từ hai lên ba. Nhánh Quay phim sẽ lập danh sách rút gọn cố định gồm 20 phim trong vòng bình chọn sơ bộ, thay vì dao động từ 10 đến 20 như trước.
Một số hạng mục khác cũng được siết chặt quy trình bỏ phiếu. Với Hóa trang và Làm tóc, các thành viên phải tham dự ít nhất một trong hai buổi thảo luận vòng cuối của nhánh mới đủ điều kiện bỏ phiếu ở vòng sơ bộ. Ở hạng mục Kỹ xảo hình ảnh, toàn bộ thành viên Viện Hàn lâm phải xem các đoạn video “Before and After” dài ba phút từ vòng Visual Effects Bake-Off trước khi bỏ phiếu vòng cuối. Những điều chỉnh này cho thấy Oscar đang muốn quá trình đánh giá chuyên môn trở nên kỹ lưỡng và có trách nhiệm hơn.
Hạng mục Ca khúc gốc cũng có thêm quy định chi tiết. Với những bài hát được gửi xét giải dưới dạng bản nhạc mới đầu tiên xuất hiện khi phần credit bắt đầu, video trích đoạn gửi kèm phải bao gồm 15 giây cuối cùng của bộ phim trước khi credit chạy. Dù là thay đổi nhỏ, điều này giúp Viện Hàn lâm xác định rõ hơn vị trí và chức năng của ca khúc trong tổng thể tác phẩm.
Oscar lần thứ 99 sẽ diễn ra vào Chủ nhật, ngày 14/3/2027. Một năm sau đó, Oscar lần thứ 100 sẽ được tổ chức vào Chủ nhật, ngày 5/3/2028. Cả hai lễ trao giải sẽ được truyền hình trực tiếp lúc 19h giờ miền Đông trên ABC và tại hơn 200 vùng lãnh thổ trên toàn thế giới, từ Dolby Theatre tại Ovation Hollywood.
