Hollywood đang sống lại tinh thần Gothic

Lịch sử vận động theo những vòng xoáy âm thầm nhưng bền bỉ. Có những giá trị tưởng chừng đã bị thời gian chôn vùi, ngủ yên trong ký ức văn hoá, nhưng chỉ cần đủ chất xúc tác: một cuộc khủng hoảng thời đại, những biến động xã hội, chúng lại trở mình trỗi dậy. Và như đã từng xảy ra trong lịch sử nghệ thuật, mỗi khi xã hội chao đảo, con người lại tìm về những chất liệu từng giúp họ đối diện với nỗi sợ sâu thẳm nhất. Hollywood hôm nay đang ở đúng khoảnh khắc đó: chứng kiến sự hồi sinh mạnh mẽ của tinh thần Gothic, với sắc độ u tối, tính chất huyền bí và chiều sâu nội tâm quay trở lại trong dòng phim đại chúng.

Từ Poor Things (2023), Nosferatu (2024), đến Frankenstein (2025) hay The Bride! (2026), những tác phẩm mang vẻ đẹp Gothic liên tục xuất hiện trong những năm gần đây. Chúng vẫn giữ nguyên bầu không khí lạnh lẽo, ảm đạm nhưng được gắn vào những nỗi lo đương thời: sự mất kiểm soát trước công nghệ, khủng hoảng bản dạng, hay những vết nứt xã hội sau các biến cố toàn cầu. Tất cả đều chứng minh một điều: các nhà làm phim Hollywood đang tìm lại ngôn ngữ quen thuộc của quá khứ để chất vấn những vấn đề hiện đại.

Vì sao Hollywood quay về với Gothic?

Đại dịch COVID-19 khép lại nhưng để lại khoảng trống tâm lý cùng vô vàn nghi vấn về tương lai. Từ những hoài nghi đó, điện ảnh lúc này bắt đầu xuất hiện nhiều tác phẩm đậm chất Gothic, có thể kể đến như Bones and All, Pearl và series Wednesday (2022). Không khí cô độc, mong manh và lạc lõng, vốn luôn là hơi thở nội tại của Gothic bỗng trở thành điểm tựa cho người xem.

Nhìn lại ở cuối thế kỷ 18 và 19, Gothic cũng nở rộ giữa lúc xã hội rơi vào khủng hoảng: Cách mạng công nghiệp bùng nổ, lý tính thắng thế, tôn giáo bị chất vấn, công nghệ phát triển quá nhanh và vượt ngoài tầm kiểm soát. Cũng trong thời kỳ đó, cô gái 18 tuổi Mary Shelley đã viết nên Frankenstein (1818): tác phẩm nền móng của khoa học viễn tưởng, đồng thời là tiếng chuông cảnh báo về tham vọng của chính con người.

Hơn hai thế kỷ sau, thế giới lại đứng trước những câu hỏi tương tự: AI phát triển quá nhanh, ranh giới giữa con người và công nghệ trở nên mong manh, và đạo đức sáng tạo bị đặt vào thế thử thách. Phiên bản Frankenstein (2025) của Guillermo del Toro vì vậy, cũng mang trong mình một tiếng nói thời cuộc: Chúng ta sẽ làm gì nếu thứ mình tạo ra vượt ngoài năng lực kiểm soát? Trong thời đại AI, lằn ranh giữa sáng tạo và hiểm họa chưa bao giờ mong manh đến vậy.

Không ngoài những bất ổn đó, Gothic trong thế kỷ 21 không chỉ xoay quanh nỗi sợ công nghệ, mà còn mở rộng sang những cuộc tranh luận sâu sắc hơn về quyền cá nhân, tự do bản dạng và lằn ranh đạo đức. Sau phán quyết đảo ngược Roe v. Wade (2022) tại Mỹ, câu chuyện về quyền kiểm soát cơ thể và sự áp đặt xã hội trở thành tâm điểm trong nhiều cuộc đối thoại. Đó cũng là lý do Poor Things (2023) dù mang diện mạo kỳ ảo, lại được xem như dấu mốc đưa Gothic trở lại dòng phim đại chúng.

Trong mạch tư duy ấy, sự trở lại của những hình tượng “quái vật” trên màn ảnh cũng mang cùng một ý nghĩa. Nosferatu (2024), Sinners (2025) hay Dracula: A Love Tale (2025) không xuất hiện ngẫu nhiên. Chúng trực tiếp chạm vào nỗi sợ tập thể: nỗi lo về tương lai. Lịch sử từng chứng minh điều đó: phiên bản Nosferatu (1922) được làm ngay sau Thế chiến I, khi con người cần một không gian an toàn để giải tỏa những ám ảnh hậu chiến.

Nhà phê bình Franco Moretti từng viết: “Quái vật là sự lo lắng rằng tương lai sẽ trở thành một cơn ác mộng”. Đặt câu nói này vào hiện tại, ta thấy sự tương đồng rõ nét. Ở Hollywood hôm nay, nỗi lo ấy hiện hữu từ nhiều phía: AI đe dọa vai trò của con người trong sáng tạo, mô hình làm phim truyền thống lung lay và tương lai ngành điện ảnh đứng trước ngã rẽ. Chính vì vậy, quái vật trong Gothic hiện đại không còn là nhân vật hư cấu thuần túy, chúng là hình chiếu của thời cuộc, là dạng thức nghệ thuật hoá của nỗi bất an mà con người đang phải đối diện.

Khi nghệ thuật trở thành nơi trú ẩn

Sau những dấu hiệu rõ rệt của làn sóng Gothic trong năm 2025, năm 2026 tiếp tục khẳng định xu hướng này với hàng loạt dự án đang được chờ đón, như The Bride! của Maggie Gyllenhaal hay Wuthering Heights do Emerald Fennell thực hiện. Khi hàng loạt các ngôi sao tài năng như Jacob Elordi, Margot Robbie, Christian Bale hay Jessie Buckley liên tục xuất hiện trong các dự án mang đậm sắc thái Gothic. Điều đó cho thấy thể loại này đang trở thành ngôn ngữ sáng tạo phù hợp nhất để các nghệ sĩ diễn đạt những trăn trở của thời đại.

Trong bối cảnh mà khủng hoảng khí hậu, chiến tranh và các làn sóng cực hữu tái sinh, nghệ thuật một lần nữa trở thành nơi trú ẩn. Gothic, với vẻ u tối và chiều sâu suy tưởng, tạo ra không gian an toàn để chúng ta đối diện với nỗi sợ của chính mình.

Có lẽ đó cũng là lý do những “quái nhân” trên màn ảnh, như nhân vật do Jacob Elordi thể hiện trong Frankenstein, mang đến cảm giác gần gũi hơn là sợ hãi. Họ nhắc nhớ chúng ta rằng, ngay cả trong bóng tối sâu nhất, con người vẫn khao khát tìm thấy những điều đẹp đẽ: niềm tin, hy vọng và lòng nhân hậu.