Cuối tuần qua, tại bán đảo Quảng An, phường Tây Hồ, lễ khởi công Nhà hát Opera Hà Nội – Isola della Musica chính thức diễn ra. Sự kiện đánh dấu cột mốc quan trọng trong hành trình phát triển văn hóa của Thủ đô.
Nhà hát Opera Hà Nội được thiết kế bởi Renzo Piano, bậc thầy kiến trúc người Italy. Ông là chủ nhân của giải Pritzker Prize, được ví như “Nobel của ngành kiến trúc”. Isola della Musica, trong tiếng Italy nghĩa là “hòn đảo âm nhạc”. Đây không chỉ là tên gọi, mà còn là triết lý thiết kế của Renzo Piano. Giữa lòng thành phố đang chuyển mình từng ngày, ông muốn tạo ra một không gian nơi con người có thể lắng lại, tìm thấy sự an yên trong âm nhạc và ánh sáng. Khi màn đêm buông xuống Hồ Tây, mái vòm ngọc trai của nhà hát sẽ phản chiếu bầu trời, rực rỡ như một dải ngân hà in bóng xuống mặt nước. Đó là một tác phẩm nghệ thuật sống. Ở nơi này, Hà Nội cất lên bản giao hưởng của chính mình nhẹ nhàng, tinh tế và bất tận.
Ở tuổi 87, Renzo Piano vẫn miệt mài cống hiến cho nhân loại. Với ông, công trình tại Hà Nội là dự án đặc biệt nhất. Dù không thể có mặt trong buổi lễ khởi công, ông gửi lời nhắn xúc động tới Việt Nam: “Đó là một công trình của âm nhạc. Đồng thời đây cũng là một hòn đảo, nơi hội tụ những điều kỳ diệu. Đặc biệt hơn nữa khi tác phẩm được đặt giữa mặt nước, nơi làm cho mọi thứ trở nên đẹp huyền ảo. Và tôi thật sự hạnh phúc khi là người thiết kế nên công trình này”. Những lời giản dị nhưng chứa đựng tình cảm sâu sắc. Câu nói đã thể hiện rõ triết lý của ông: kiến trúc phải vì con người, vì cộng đồng, và phản chiếu tinh thần của nơi nó được sinh ra.
Renzo Piano từng tạo nên nhiều công trình làm thay đổi diện mạo các thành phố trên thế giới. Trung tâm Pompidou ở Paris, The Shard tại London đến Trụ sở The New York Times ở New York đều do ông lên ý tưởng thiết kế. Thế nhưng với Hà Nội, ông lựa chọn một cách thể hiện khác. Trước khi đặt bút vẽ những phác thảo đầu tiên, ông đã dành nhiều năm nghiên cứu lịch sử và văn hóa Việt Nam. Đặc biệt là mối liên kết giữa người Hà Nội và Hồ Tây. Ông mong muốn tạo nên một không gian đan xen giữa bản sắc truyền thống đậm đà và hơi thở đương đại. Người dân có thể tìm thấy sự giao hòa giữa ký ức và hiện tại.
Công trình mang hình khối gợi nhắc những viên ngọc trai nhô lên giữa mặt hồ, tượng trưng cho vẻ đẹp thuần khiết và sức sống của thiên nhiên. Mái vòm được phủ lớp vật liệu tạo hiệu ứng ngọc trai, giúp bề mặt thay đổi sắc độ theo ánh sáng – khi bảng lảng sương sớm, khi rực rỡ trong hoàng hôn. Đó là chi tiết thể hiện sự tinh tế trong tư duy thẩm mỹ của Renzo Piano: kiến trúc không tách rời môi trường xung quanh mà hòa vào nó, phản chiếu nhịp điệu của tự nhiên. Ông cũng lần đầu tiên đưa công nghệ kết cấu vỏ mỏng, thành quả của hơn bốn thập kỷ nghiên cứu, vào mái vòm của nhà hát – một bước tiến kỹ thuật giúp công trình vừa nhẹ, vừa bền vững.
Đặc biệt, bản thiết kế của Piano sử dụng kết cấu mái vỏ sò siêu mỏng. Theo ước tính, nó chỉ dày từ 200 đến 600 mm. Thậm chí, lớp mái vỏ sò này còn mỏng hơn cả vỏ trứng nếu so tỷ lệ với toàn bộ công trình. Phía trên lớp mái chịu lực là một lớp cấu trúc bổ trợ có khả năng cách âm tối ưu. Ý tưởng về cấu trúc mảnh và tinh vi này được ông hình dung từ hơn 40 năm trước. Tuy nhiên, tại thời điểm đó, công nghệ xây dựng còn chưa đủ để hiện thực hóa.
Dự án do Tập đoàn Sun Group đầu tư với tổng vốn hơn 12.700 tỷ đồng, hoàn toàn bằng nguồn xã hội hóa. Đây được xem là công trình trọng điểm chào mừng 71 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2025). Khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng trở thành biểu tượng nghệ thuật mới của Việt Nam. Một nơi âm thanh, ánh sáng và thiên nhiên hòa quyện trong một không gian duy nhất.
Dự án dự kiến hoàn thành vào năm 2027. Khi hoàn thiện, nhà hát được kỳ vọng sẽ trở thành không gian biểu diễn tầm cỡ quốc tế, góp phần thúc đẩy hoạt động văn hóa – nghệ thuật của thủ đô.
